Welke straffen werken het beste om misdaad te bestrijden? - Chapter 17

Wat komt er in dit chapter aan bod?

Individuen die schuldig zijn bevonden aan het begaan van een misdaad kunnen een straf van de rechtbank verwachten. Er is een overeenkomst tussen de grootte van de misdaad en de zwaarheid van opgelegde straffen. Zware misdaden zullen ook om zware straffen vragen. Het opleggen van straffen kan een expressieve functie hebben: het laat aan de misdadiger de reactie van het publiek op zijn of haar misstap zien. Penologie is de studie van straffen opleggen en hoe het uitgevoerd wordt. Psychologen dragen ook een steentje bij aan het systeem. Er zijn niet heel veel psychologen betrokken bij het straffen van misdadigers, maar penologie is wel steeds groter geworden in de afgelopen paar jaren.

Voor het opleggen van straffen is het nodig dat men weet waarom een misdadiger zich op een bepaalde manier gedragen heeft en dat men probeert te bereiken dat de kansen op gelijksoortige misdaden verkleind worden. Psychologie zou eigenlijk een grotere rol moeten spelen dan nu het geval is. Het handhaven van de wetten zou als toegepaste psychologie gezien kunnen worden.

In dit chapter zullen eerst de mogelijke doelen van straffen uiteengezet worden: retributie, machteloos maken, afschrikking, rehabilitatie en restauratie. Daarna wordt uitgelegd wanneer het straffen zijn impact verliest. Er wordt ook ingegaan op de geschiedenis van hoe er naar straffen gekeken wordt. Tegenwoordig heerst de opvatting van ‘beter voorkomen dan genezen’ bij het straffen. Daarom wordt uitgewerkt hoe misdaad en recidive voorkomen kan worden. Verschillende technieken worden met elkaar vergeleken in efficiëntie.

Wat zijn de doelen van straffen?

Volgens de penologie hebben straffen bepaalde doelen. Deze doelen overlappen elkaar een beetje en de kern van al deze doelen is straffen en laten zien aan de misdadiger dat de samenleving niet blij is met zijn/haar acties. Er is geen definitieve consensus over het onderwerp, maar straffen heeft tegenwoordig vijf functies die hieronder kort besproken worden.

Hoe werkt retributie?

De samenleving reageert op misdadigers door ze te straffen, omdat dat moet. Er is een fundamenteel principe dat verbroken wordt wanneer een individu de wetten breekt van een samenleving. Het kwaad dat veroorzaakt is door deze acties geeft de samenleving het automatische recht om de dader pijn te doen. Retributie is gelijkmaking. Dit idee is al heel oud en kwam voor bij de vroegere joden en christenen. In die tijd correspondeerden straffen aan de misdaad in type en zwaarheid (een oog voor een oog). Dit systeem wordt nog steeds gebruikt in enkele landen. De moderne versie van dit systeem is ontworpen door Immanuel Kant, in de 18^de eeuw. Hij suggereerde dat door het begaan van een misdaad, een misdadiger een oneerlijke voorsprong heeft op de mensen die wel de wetten opvolgen. Bestraffing herstelt een balans tussen de dader en de rest van de samenleving. De dader is de mensen van een samenleving schuldig en moet zijn schuld terug betalen. Aan de ene kant wordt de maatschappij de laatste tijd harder en wordt het rechtssysteem opgeroepen om harder te straffen. Aan de andere kant komen er steeds meer psychologische inzichten die laten zien dat harder straffen vaak ook zorgt voor een hogere recidivekans (crimineel gedrag aanleren in de gevangenis, of wraak willen nemen/het gevoel hebben dat de maatschappij tegen je is).

Hoe werkt machteloos maken?

Machteloos maken duidt aan dat de dader verwijderd wordt van omstandigheden waarin ze misdaden zullen begaan. Hun vrijheid van handelen wordt tegengehouden. Dit wordt meestal gedaan door opsluiten in een gevangenis of andere detentiegebouwen. Hierdoor worden daders uit de samenleving gehaald en kunnen ze geen misdaden begaan. De maatschappij kan daders ook op een andere manier ergens buiten houden. Zo kan de toegang tot een bepaalde wijk verboden worden. Iemand mag bijvoorbeeld niet meer in de wijk komen waar hij/zij misdaden heeft begaan, of niet meer bij een bepaald persoon of bij scholen en andere gebouwen waar veel kinderen zijn. Ook kunnen mensen thuis vastzitten met een enkelband. Het is afhankelijk van het soort misdaad wat hierin het beste werkt. In de vroege geschiedenis zijn individuen die misdaden hebben begaan ook weggestuurd door hun gemeenschap. 

Wat is het utilitair nut van straffen?

Straffen horen crimineel gedrag te veranderen door er negatieve consequenties aan te hechten. Het idee is dat legale sancties een impact zullen hebben op het individu. De afschrikking-theorie stelt dat mensen crimineel gedrag onderdrukken door te denken aan de kosten van het begaan van een misdaad. Er wordt een verschil gemaakt tussen specifieke en generale afschrikking. Specifieke afschrikking betekent dat een persoon waarschijnlijk minder snel een nieuwe misdaad zal begaan als hij gestraft is voor het begaan voor een misdaad. Generale afschrikking heeft een wijder effect. Als de samenleving weet dat misdadigers gestraft worden, dan zullen de mensen van de samenleving minder snel een misdaad begaan. Penologen hebben gemerkt dat de objectieve kenmerken van bestraffen minder belangrijk zijn voor toekomstige overtreders dan de subjectieve en perceptuele kenmerken. Objectieve kenmerken zijn de kenmerken die genoteerd zijn door de politie of door statistici die voor de overheid werken. Zij letten bijvoorbeeld op de hoeveelheid arrestaties voor verschillende types misdaad. Subjectieve kenmerken zijn belangrijk voor het individu en het individu heeft wellicht niet veel informatie over de statistiek van criminaliteit, maar wel veel over andere mensen die ze kennen die gearresteerd zijn/waren of ontsnapt zijn aan een arrestatie. Beslissingen zullen eerder gebaseerd zijn op persoonlijke kennis dan op kennis uit een officiële database.

Hoe werkt rehabilitatie?

De voorgaande drie dingen die net genoemd zijn, zorgen ook voor een ander effect: rehabilitatie. Een persoon herkent dat de samenleving zijn/haar acties niet prettig vond en dit zorgt er samen met de straf voor dat een persoon zich wil hervormen en wegblijven van criminele handelingen. Sommige penologen geloven dat rehabilitatie bereikt wordt door retributie effecten. Andere penologen denken dat de straf die een rechtbank oplegt procedures moet bevatten die expliciet bedoeld zijn om rehabilitatie te ondersteunen. Dit kunnen bijvoorbeeld verschillende vormen van psychotherapie zijn of beroepstraining. Dit zorgt ervoor dat het individu niet nog meer gestigmatiseerd zal worden en dat hij/zij niet nog meer vervreemd van de samenleving zal worden. De kansen van het individu om een ‘brave’ burger te worden zullen ook toenemen. Sommige individuele verschillen zijn geassocieerd met risico’s van herhaalde betrokkenheid met misdaad. Deze risico’s komen niet door persoonlijkheidstrekken, maar door andere variabelen. Deze zijn onder andere patronen van criminele associaties, een neiging om impulsief te zijn, antisociale attitudes, slechte emotionele zelfregulatie en tekortkomingen in sociale en cognitieve vaardigheden. Als men hiermee geholpen kan worden, dan is de kant op verdere overtredingen kleiner.

Hoe werkt restauratie?

Relatief recent is het idee ontstaan dat men moet proberen om de relatie tussen dader en slachtoffer te herstellen. De dader moet directe reparaties doen waar het kan. Ook moet de dader inzien dat hij verkeerd zat en zijn excuses aanbieden aan het slachtoffer. Uit een onderzoek blijkt dat slachtoffers meer tevreden zijn met het herstelwerk dan met de overige meer bestraffende maatregelen. Dat deze restauratie tegenwoordig een belangrijk doel van straffen is geworden, hangt samen met het perspectief dat sowieso meer in de richting van het slachtoffer is verplaatst.

Wanneer heeft straffen geen impact meer?

Sommige studies laten zien dat het niet de angst voor straffen is dat mensen weerhoudt van het plegen van een misdaad. Zo is er een onderzoek gedaan naar de relatie tussen de zwaarte van straffen en de hoeveelheid misdaad in de Verenigde Staten. In Texas zijn de meeste ter dood veroordelingen, maar hier is niet minder moord dan elders.

De meeste recente onderzoeken lijken te suggereren dat het voorkomen van recidive en genoegdoening van het slachtoffer uiteindelijk het beste werken om misdaad te voorkomen. Het doel moet dus minder op bestraffing van wat gebeurd is komen te liggen en meer op voorkomen wat er nog zou kunnen gebeuren.

Veel opbouwende sancties die misdadigers helpen gezond (niet-crimineel) mee te doen met de samenleving, worden positief beoordeeld. Toch is uit een onderzoek van Lloyd, Mair en Hough gebleken dat veel maatregelen slechts een tijdelijk positief effect hebben. Recidive in de komende twee jaar wordt meer voorkomen met bijvoorbeeld gemeensschapsstraffen dan gevangenisstraffen, maar na die twee jaar is de kans op recidive weer gelijk. 

Mensen houden zich ook aan de regels omdat ze bepaalde persoonlijke waarden hebben en omdat ze denken dat regels en wetten gepast zijn. Als de wet goed en rationeel is, dan zullen veel mensen zich er aan willen houden. Wanneer mensen het niet eens zijn met bepaalde wetten of wanneer ze hun ervaring als onjuist zagen, dan zullen ze minder hun best doen om zich aan de wetten te houden. Dit is waarom het belangrijk is dat de wet democratisch bepaald is en duidelijk is, en dat verdachten en misdadigers goed worden bijgestaan.

Hoe kan de kans op misdaad verkleind worden?

Tertiaire preventie probeert systematisch om misdaad en recidive te verminderen door te werken met veroordeelde misdadigers. Er zijn vrij veel meta-analyses geweest over tertiaire preventie. De meeste meta-analyses komen uit Noord-Amerika en de meerderheid kijkt naar mannelijke misdadigers. Dat is niet zo gek, want de meeste misdaden worden door mannen gepleegd. Ook richten de meeste studies zich op interventies met adolescenten of jongvolwassenen. Veel studies hebben gekeken naar de impact van verschillende interventiemethodes. Reviews hebben gekeken naar educatieve programma’s, naar de impact van speciaal ontworpen sociotherapeutische gevangenis regimes in Duitsland en met de effecten van therapeutische gemeenschappen. Er zijn nog andere methodes die behandeld zijn in de meta-analyses. Bij meta-analyses is de belangrijkste uitkomst de effect grootte. Er zijn verschillende manieren om de effect grootte te berekenen. Uit de meta-analyses kwam naar voren dat psychosociale interventies op crimineel recidive vrij positief zijn en op afschrikwekkende sancties zijn negatief.

Tegenwoordig is er een consensus dat het mogelijk is om effect groottes te maximaliseren door het combineren van een aantal elementen in misdaadprogramma’s. Effectieve interventies bezitten een aantal kenmerken en dit noemden sommige onderzoekers ‘principes van mensen service’. Dit werd later geformuleerd tot het zogenaamde risk-need-responsivity (RNR) model. Dit model is een rehabilitatiemodel dat probeert de predisposities om weer een misdaad te begaan van misdadigers te reduceren door het versterken, reduceren of controleren van persoonlijkheid en/of situationele variabelen. Volgens onderzoek werkt dit model goed. Voor jonge misdadigers die serieuze overvallen hebben gepleegd, is een interventieprogramma nodig dat langer dan zes maanden duurt, met minimaal twee contactmomenten per week. In de volgende twee chapters zal meer ingegaan worden op de methodes die gebruikt worden bij verschillende type overtreders.