Hoe moeten verdachten ondervraagd worden? - Chapter 8

Wat komt er in dit chapter aan bod?

In de voorgaande twee chapters is ingegaan op de ondervraging van ooggetuigen. Dit chapter gaat over de ondervraging van verdachten. Hiervoor wordt weer eerst uiteengezet hoe een dergelijke ondervraging, meestal een politieverhoor, tegenwoordig verloopt. Vaak wordt in een politieverhoor gezocht naar een bekentenis. Dit stuurt de vragen en het gedrag van de vrager en ondervraagde. Dit heeft tot gevolg dat er bekentenissen worden uitgelokt in plaats van dat er naar de waarheid wordt gezocht.

Om valse bekentenissen zo veel mogelijk te voorkomen maar wel de accurate bekentenissen te verkrijgen, moeten ondervragers bewust worden van hun vraagtechnieken en de invloed die deze hebben. Aan het eind van het chapter wordt uitgelegd hoe onderzoekend geïnterviewd moet worden. Het doel van een verhoor zou moeten zijn om de waarheid over de zaak te achterhalen, niet om de verdachte koste wat het kost schuld te laten bekennen. Bij de objectieve waarheidsvinding speelt het PEACE model van plannen, uitleggen, ophelderen, uitdagen, afronden en evalueren een grote rol. 

Welk advies krijgen agenten die verdachten moeten ondervragen?

Er zijn voor veel beroepen handleidingen. Men kan de instructies opvolgen en zo goed werk leveren. Ook voor politie-interviews zijn er handleidingen. Er zijn verschillende handleidingen op de wereld en bij sommige lijkt het alsof de politie niet geïnteresseerd is in het verkrijgen van informatie over de waarheid, maar meer geïnteresseerd is in het verkrijgen van een bekentenis. Handleidingen uit de Verenigde Staten domineren de markt en deze handleidingen leggen de nadruk op de manier waarop een bekentenis gekregen kan worden. Veel van deze handleidingen zijn beïnvloed door de Reid techniek. Dit is een stappenplan van negen stappen waarmee de weerstand van de verdachte om te bekennen afgebroken wordt. Veel handleidingen vinden dat er eerst een interview moet komen en daarna een ondervraging. Het interview is er om informatie te verkrijgen over het wel of niet schuldig zijn van de verdachte. Tijdens het interview moet het niet lijken alsof de verdachte onder vuur staat. Wanneer een interviewer denkt dat de verdachte niet de waarheid heeft verteld tijdens het interview, dan kan er overgegaan worden op een ondervraging. Aan het begin moet vooral de interviewer aan het woord zijn en hij/zij moet geen vragen stellen aan de verdachte omdat het zo anders lijkt alsof de interviewer onzeker is over de schuld van de gedachte.

Het enige doel van een ondervraging is dus volgens vele handboeken om een bekentenis te krijgen. Aanhangers van de Reid techniek gebruiken een stijl van ondervragen dat al uitgaat van de schuld van de verdachte. Dit is dus wat agenten geadviseerd krijgen te doen, waar vooral in Europa veel kritiek op is maar wat toch nog veel opgevolgd wordt.

Hoe wordt een bekentenis verkregen?

Een van de technieken om een bekentenis te krijgen is thema-bouwen. Dit is één van de onderdelen van de Reid techniek. Het idee hierachter is om de verdachte een morele manier om uit zijn/haar situatie te komen te geven, maar hier is wel een bekentenis voor nodig. De interviewer maakt een nep verhaal dat overeenkomt met de details van de misdaad van de verdachte. Als de verdachte het eens is met het verhaal dan heeft hij of zij min of meer toegegeven dat hij/zij schuldig is. De politieagent kan bijvoorbeeld zeggen "Je hebt het geld genomen omdat je je baby moest voeren. Je was vast wel van plan om het geld terug te geven, toch?"

Andere technieken die gebruikt kunnen worden zijn het dreigen met nep bewijs of bewijs introduceren dat niet bestaat. Het probleem met deze technieken is dat verdachten die onschuldig zijn, maar wel snel voor suggesties of de autoriteit/macht van de agent vallen, een misdaad kunnen bekennen die zij niet begaan hebben. In sommige culturen lijkt het erop dat politieondervragingen juist voor problemen zorgen, in plaats van het oplossen van problemen.

Een lastig punt van de handleidingen is de manier waarop verschillende handleidingen het woord interview en ondervraging gebruiken. Normaal gesproken wordt de interviewfase gezien als een conversatie waarin naar informatie gezocht wordt. Veel handleidingen vertellen niet veel over interviews, maar de handleidingen die wel spreken over interviews wijzen erop dat communicatie belangrijk is in deze fase. Helaas zijn er ook handleidingen die vermelden dat de interviewers niet aan de verdachten mogen laten blijken dat ze verdacht zijn. Dit spreekt eigenlijk de rechten van de mens van de Verenigde Naties tegen, omdat elk persoon het recht heeft om de reden voor zijn/haar arrestatie of beschuldiging te weten. De ondervragingsfase wordt in principe beschreven als een confrontatieproces dat ervoor moet zorgen dat interviewers een bekentenis krijgen.

Veel handleidingen bevatten methodes die eigenlijk illegaal zijn. Dit zijn voornamelijk methoden die met misleiding te maken hebben. Veel handleidingen hebben impliciete tegenstellingen die de lezer doen afvragen of ze een humane benadering moeten volgen of dat ze ruig moeten doen om meer effectief te zijn. Zo stellen sommige handleidingen voor om stress te veroorzaken bij de verdachte, omdat een gestreste verdachte meer aanwijzingen zou blootgeven (volgens de handleiding).

Handleidingen spreken elkaar ook tegen met de mate waarin informatie door de interviewer aan de verdachte gegeven moet worden. Sommige onderzoekers menen dat alle informatie aan het begin van het interview verteld moet worden en dat de verdachte hierdoor eerder bekent. Dit komt doordat de verdachte denkt dat de politie al zoveel weet, dat het geen zin meer heeft om te ontkennen. Sommige onderzoeken laten zien dat dit klopt. Alle informatie blootgeven aan het begin kan echter wel voor problemen zorgen. Als de interviewer alles heeft verteld, dan kan hij niet de juistheid van de informatie controleren. Als de informatie niet gegeven wordt, dan kan de verdachte dingen vertellen die alleen de verdachte zou kunnen weten. Dit kan dienen als bewijs, terwijl een bekentenis die voort kan komen uit suggestie eigenlijk niet meer mag gelden als bewijs (maar wel vaak als bewijs wordt gebruikt).

Hoe gedragen interviewers zich?

Er zijn nog steeds veel agenten die naar een bekentenis zoeken en de interviewstijl dan ook afstemmen hierop. Deze interviewers luisteren niet naar wat de verdachte zegt, maar onderbreken hem of haar steeds. Deze interviewers kunnen ook agressief en provocatief worden. Onderzoekers hebben onderzocht welk effect zo’n confronterende en bekentenis-zoekende ondervragingsstijl heeft. Ten eerste zal de agent een geloofssysteem hebben en zich er aan willen houden. De agent zal zeker van zijn zaak zijn en alles wat zijn overtuiging ook maar tegenspreekt, wordt als valse informatie gezien. Ten tweede zal de verdachte het vervelend vinden dat de politieagent hem op een vervelende manier uithoort. Een verdachte zal dan besluiten om helemaal geen antwoord meer te geven. Agenten kunnen ook heel veel informatie over een zaak krijgen en zij zullen dan niet naar nog meer informatie zoeken. Wat sommige agenten doen is het zoeken naar een bepaalde hoeveelheid informatie dat genoeg is om aan de theorie van de agenten te voldoen. Dit zal meer bijdragen aan het idee dat de verdachte schuldig is en het zal de interviewtechniek van de agent beïnvloeden. Er komt een soort tunnelvisie naar belastende informatie over de verdachte en ontlastende informatie wordt niet meer gezien. Onderzoek laat zien dat wanneer interviewers een vermoeden van schuld aannamen, ze ook meer schuldgerichte vragen stelden en meer druk uitoefenden om een bekentenis te krijgen. Dit kan voor weerstand en ontkenning bij de verdachte zorgen. Een ander gedrag van interviewers dat voor problemen kan zorgen, is het stellen van te veel vragen. Mensen hebben nou eenmaal een limiet aan het procederen van mentale middelen. Wanneer mensen te veel vragen gesteld worden, hebben hun hersens niet genoeg de tijd om zich even te herstellen. Verdachten zullen alleen oppervlakkige antwoorden kunnen geven als ze te veel vragen in een keer gesteld krijgen. Een interviewer kan ook denken dat de pauzes die de verdachte neemt om te antwoorden, aarzeling en tegenzin laten zien. Veel vragen stellen kan er ook voor zorgen dat de verdachte door de war raakt en zijn herinneringen niet meer op een rijtje heeft.

Interviewtechnieken kunnen ervoor zorgen dat mensen schuld bekennen terwijl ze eigenlijk onschuldig zijn. Er zijn veel voorbeelden van echte rechtszaken waarbij een onschuldige persoon toch heeft bekend. Bij een zaak hebben zelfs 200 mensen bekend dat ze een kind ontvoerd hadden! De voornaamste redenen voor valse bekentenissen zijn het beschermen van anderen, om onder de politiedwang uit te komen en om opsluiting te voorkomen. Valse bekentenissen komen nog altijd voor en het is daarom belangrijk om erachter te komen hoe ze werken en voorkomen kunnen worden.

Volgens onderzoekers zijn er drie vormen van valse bekentenissen:

1. vrijwillige valse bekentenissen (voluntary false confession),

2. gedwongen-inschikkelijke valse bekentenissen (coerced-compliant false confession),

3. gedwongen-geïnternaliseerde valse bekentenissen (coerced-internalised false confession).

Een persoon kan ook zonder externe druk een valse bekentenis geven. Dit kan hij of zij doen om een ander (de echte dader) te beschermen. Een andere reden om valse bekentenissen te geven, is om eventjes beroemd te worden. Ook zijn er mensen die fantasie en werkelijkheid moeilijk van elkaar kunnen scheiden en denken dat ze iets hebben gedaan wat ze eigenlijk niet gedaan hebben. Ook kunnen mensen met een mentale stoornis zomaar valse bekentenissen maken. Wanneer een verdachte in zekere zin gedwongen wordt door agenten om een bekentenis te maken, dan zal hij of zij dat wellicht doen. Een reden hiervoor is om onmiddellijke beloningen te krijgen. Zo wil een verdachte misschien wel uit een vreselijke situatie (verhoring) ontsnappen. Anderen denken dat ze er een beloning mee krijgen. Bij deze soort valse bekentenissen weet de verdachte dat hij onschuldig is. Het derde type van valse bekentenissen vindt plaats als een verdachte tijdelijk of permanent denkt dat hij of zij schuldig is. Deze persoon zal geen herinneringen aan de daad hebben en het is daarom makkelijker om valse herinneringen te creëren. Het creëren van valse herinneringen gebeurt omdat het individu twijfelt aan zijn/haar autobiografische herinneringen en in een staat van suggestiviteit verkeert. Hij of zij werkt mee en heeft vertrouwen in politieagenten die opzettelijk of onbewust bepaalde hints geven die leiden tot valse herinneringen. Politieagenten moeten hier bewust van worden en tactieken vermijden die valse herinneringen kunnen creëren.

Hoe zou onderzoekend geïnterviewd moeten worden? 

In de geschiedenis zijn dreigementen en mishandeling veel gebruikte manieren geweest om bekentenissen te onttrekken aan getuigen. Getuigen werden zowel fysiek als mentaal mishandeld. Ze werden onttrokken van licht of kregen juist te veel licht en ze werden besproeid met water. Vanaf 1930 begon het gebruik van deze manieren van ondervragen af te nemen. Agenten probeerden vanaf dat moment het vertrouwen van verdachten te winnen en lieten ze vrijuit spreken. Ook kwam er meer belangstelling voor de emoties van de mens en hoe deze invloed hadden op het interview. Er werd ook steeds meer gekeken naar de rol die persoonlijkheid speelde tijdens interviews. In de jaren ’60 van de vorige eeuw werden misleidende tactieken helaas weer populair.

In de jaren ’80 van de vorige eeuw ontwikkelde de psycholoog Shepherd een script voor het handelen van politieagenten. Hij noemde dit conversation management (CM). CM gaat over het gedrag voor, tijdens en na het interview. In de pre-interview fase moet de officier objectief te werk gaan en mag hij of zij geen bias hebben. De officier moet de zaak zo gedetailleerd mogelijk bestuderen en vragen bedenken. Tijdens de interviewfase moet de officier zich bezig houden met het begroeten, uitleggen, samenwerken en afsluiten. Shepherd meende dat het belangrijk was om menselijke gevoelens aan de verdachten te uiten en op een ethisch manier interviews af leggen. Volgens hem was dit nodig om de communicatie en interactie tussen agent en verdachte te versoepelen. Ook andere onderzoekers waren voor een wat ethischer benadering en meenden dat verdachten ook hun verhaal mochten vertellen. Toch toonden onderzoeken uit de vorige eeuw aan dat politieagenten zochten naar een bekentenis wanneer het bewijs tegen de verdachte sterk was, in plaats van een informatie-zoekende benadering aan te hangen. Uiteindelijk werd het onderzoekend interviewen populair. Dit is een eerlijke, dualistische en communicatieve manier van ondervragingen om accurate en betrouwbare informatie te krijgen.

Wat is het PEACE model?

Het onderzoekend interviewen was rond 1990 ontwikkeld en het werd geplaatst in het zogenaamde PEACE model van interviewen. In het PEACE model worden de volgende dingen gehanteerd: plannen en voorbereiden, uitleggen, ophelderen, uitdagen, afronden en evalueren. . Volgens het PEACE model moeten interviewers eerst plannen hoe ze het interview aan gaan pakken. Dit is volgens het model één van de cruciale punten van een interview. Er moet informatie over de zaak verkregen worden, maar ook over de verdachte. Na informatie ingewonnen te hebben kunnen agenten bedenken hoe ze het interview vorm gaan geven. Tijdens het interview moeten de agenten de verdachte vertellen over de aantijgingen, zijn rechten en hoe het interview zal verlopen. De interviewers moeten de verdachten proberen te motiveren en actief deel te laten nemen. Verdachten worden gevraagd hun kant van het verhaal te vertellen en de agenten kunnen hier vragen over stellen of deze beweringen uitdagen. In het afsluitingsproces moeten agenten alles wat een verdachte heeft gezegd samenvatten en kijken of de verdachte het er mee eens is. In de laatste fase, de evaluatie fase, evalueren agenten de informatie die ze tijdens het interview hebben gekregen.

Het doel van het PEACE model is om de waarheid te achterhalen. Veel onderzoeken laten zien dat een ethische aanpak en het open staan voor wat de verdachte zegt een goede werking heeft. Verdachten zijn meer bereid om te bekennen. In dat geval gaat het om echte bekentenissen, niet om valse. Een verdachte die op een humanitaire manier geïnterviewd werd, was eerder bereid om echte bekentenissen af te leggen dan verdachten die op een dominante manier geïnterviewd werden. Studies hebben aangetoond dat verdachten die beter behandeld werden, een beter psychologische welzijn hadden dan verdachten die slecht behandeld werden (bedreigd, angstig gemaakt, gedwongen om dingen te zeggen). Zelfs wanneer de verdachten eerlijk toegaven dat ze een misdaad hadden begaan en goed behandeld werden, hadden ze een beter psychologische welzijn dan verdachten die niet goed behandeld werden. Het toegeven van een misdaad kan een verdachte ook helpen met de verwerking ervan. Het is dus zowel voor de waarheidsvinding als voor het welzijn van verdachten goed om dit PEACE model te gebruiken. In de toekomst kan de focus van agenten hierdoor weer komen te liggen op het achterhalen van de waarheid, in plaats van op het uitlokken van een bekentenis.