Wat is klinische computerdiagnostiek? - Chapter 10

Er wordt tegenwoordig steeds meer gebruik gemaakt van computers binnen de geestelijke gezondheidszorg. Ze worden steeds vaker gebruikt voor online therapie en voor psychologische diagnostiek. Ook worden ze al sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw gebruikt voor psychologische assessment en als hulpmiddel bij het scoren, opslaan en verwerken van gegevens. Vanaf de jaren zestig werden ze gebruikt bij data-interpretatie. Tegenwoordig houdt het gebruik van computerdiagnostiek in de gezondheidszorg in dat individuen via de computer één of meerdere tests invullen en maken en dat de scores van deze personen automatisch worden gescoord, opgeslagen en verwerkt. Soms worden er ook direct psychologische rapporteren gegenereerd op basis van de scores door de computer.

Computerdiagnostiek kan worden gebruikt bij tests waar het niet verplicht is om een proefleider te hebben. Er is in Nederland weinig onderzoek naar computerdiagnostiek vergeleken met de Verenigde Staten. Het grootste gedeelte van onderzoek dat in Nederland gepubliceerd is gaat oer de MMPI. Naast persoonlijkheidstesten wordt er ook bij neuropsychologische testen gebruik gemaakt van computerdiagnostiek. De meningen over de betrouwbaarheid van deze methode lopen erg uiteen. 

Wat zijn de voordelen van computerdiagnostiek?

Voordelen van computerdiagnostiek zijn dat het betrouwbaarder is om met computers te scoren dan met de hand te scoren. Ook is efficiëntie een groot voordeel van computerdiagnostiek. Het kost namelijk veel minder (in tijd en kosten) om afnames van testen per computer te laten verlopen. Een ander voordeel is dat er een vermindering is in de sociale wenselijkheid van participanten. Zo blijkt dat alcoholgebruik hoger wordt gerapporteerd bij computerdiagnostiek dan op paper-and-pencil tests waarbij een proefleider aanwezig is. Bij computerdiagnostiek is de mogelijkheid om het gevoel van anonimiteit te verhogen. Computers hebben technische voordelen, zoals het toepassen van audiovisuele effecten, gesproken tekst of extra grote letters. 

Wat zijn de nadelen van computerdiagnostiek?

Nadelen van computerdiagnostiek zijn dat tests die per computer worden aangeboden er anders uit zien dan de traditionele paper-and-pencil tests. Zo wordt er vaak één vraag tegelijk aangeboden en weet de participant niet goed welke vragen er nog komen.

Ook kan het veel uitmaken of de vragen op een groot of klein beeldscherm worden aangeboden. Een ander nadeel is dat er steeds vaker diagnostische rapporten worden gegenereerd op basis van afnames per computer. Deze testscores zijn vaak niet empirisch onderbouwd en hier moet dus op gelet worden.

Een laatste mogelijk probleem heeft te maken met de veiligheid van tests en testscores. De items kunnen ongemerkt worden verspreid en dit kan grote onbetrouwbaarheden veroorzaken, zoals bij intelligentietests. 

Wat verstaan we onder de equivalentie van computertests en paper-and-pencil tests?

De equivalentie van computertests en paper-and-pencil tests gaat over dat paper-and-pencil testen vaak zonder nader onderzoek worden overgenomen op de computer. Dit kan de psychometrische gegevens niet zomaar generaliseren. Daarom is het belangrijk om onderzoek te doen naar de equivalentie van gecomputeriseerde tests. Als het gaat om tests over gedragswijze lijken de meeste onderzoeken de equivalentie van papieren en gecomputeriseerde versies van psychologische tests te ondersteunen. Als het gaat om tests voor prestatieniveaus worden er wel meer inconsistenties gevonden. 

Wat is adaptief testen?

Adaptief testen houdt in dat een proefpersoon items worden aangeboden die zijn aangepast aan het niveau van de participant. Dit wordt tijdens de test bepaald. Dit heet Computer Adaptive Testing (CAT). Als iemand relatief moeilijke item fout beantwoord, wordt het niveau van de test verlaagd. Op deze manier kan door middel van een relatief laag aantal items een hoge betrouwbaarheid bereikt worden. Een groot voordeel van CAT is dat het dus veel tijd bespaard. 

Er wordt hiervoor vaak gebruik gemaakt van modellen uit de niet-klassieke testtheorie zoals de Item-Response-Theory (IRT). In deze modellen wordt er geprobeerd een schatting te maken van iemand zijn of haar niveau op een bepaalde eigenschap. Dit is in tegenstelling met de klassieke testtheorie, die zich bezighoudt met betrouwbaarheid, validiteit en normering van tests. In de IRT wordt er van uit gegaan dat er latente trekken zijn die niet direct waarneembaar zijn, maar wel kunnen worden geschat op basis van items in een test. IRT meet populatieonafhankelijk/itemonafhankelijk. Voor het gebruik van IRT heeft men voldoende items en proefpersonen nodig, wat best lastig is. 

Hoe zijn online tests ontwikkeld?

Internet wordt steeds belangrijker in de samenleving. Er zijn veel psychologische tests te vinden online, die vaak ter vermaak zijn bedoeld. Ze zijn dan vaak ook niet empirisch onderbouwd, betrouwbaar of valide. Met name in werving en selectiepsychologie worden er veel professionele tests aangeboden online, hoewel deze negatief beoordeeld worden door de COTAN. In de gezondheidszorg wordt er nog niet overgestapt op online testen vanwege de bovengenoemde nadelen. In de gezondheidszorg is een van de grootste nadelen toch wel dat het niet onder supervisie gebeurd.