Hoorcollege 3: Actie en Motoriek - Klinische Neuropsychologie (UU)

Waarom motoriek binnen de neuropsychologie:

• Zonder bewegen geen meetbaar gedrag
• Stoornissen in de motoriek komen vaak voor na hersenletsel
• Cognitieve component

Het aanstruren van bewegingen gebeurt op verschillende niveau's:

• Corticale motorische gebieden: vrijwillige bewegingen
• Hersenstam: geautomatiseerde bewegingen
• Ruggenmerg: reflexen

Ruggenmerg bevat:

• Sensorische neuronen liggen dorsaal (rug)
• Motorische neuronen liggen ventraal (buik)
• Alfa-motorneuronen liggen in het ruggenberg (ventrale gedeelte) in verbinding met vezels in spieren. Activatie zorgt ervoor dat spieren samentrekken.

De motorneuronen ontvangen input van:

•  
• Sensoren in de spieren (reflexen)
• Andere neuronen binnen het ruggenmerg (bijvoorbeeld om te zorgen dat agonist en antagonist spieren niet tegelijkertijd samentrekken).
• Ook op niet-ruggenmerg niveau, maar vanuit de hersenen:
  • Hersenstam: mediale descenderende banen. Er zijn bilaterale verbindingen met motorneuronen in het ruggenmerg. Doelt vooral op axiale (romp) en proximale spieren.
  • Cortex: verschillende corticale gebieden spelen een rol bij de motoriek, waaronder:
    • - Primaire motor cortex (M1)
    • - Premotor cortex (PMC)
    • - Supplementary motor area (SMA)
    • - Primaire somatosensorische gebieden (S1)
    • - Posterieure parietaal kwab (Brodmann area 5&7)
  • De cortex heeft directe en indirecte verbindingen met de motorneuronen in het ruggenmerg:
    • - Direct: corticospinale of pyramidale zenuwbanen. 
    • - Indirect: via verbindingen met de zenuwkernen in de hersenstam

Corticospinale projecties (direct) komen vooral uit M1(broadman 4). Lateraal corticospinaal: vooral hand en voetbewegingen In deze verbinding zit maar 1 synaps, dus deze is erg snel. Is contralateraal. Mediale corticospinale zenuwbanen: aansturing van romp en bovenarm/been spieren. Alleen indirecte verbindingen via interneuronen in het ruggenmerk. Is bilateraal (aan beide kanten aansturen). Vanuit gebieden rostraal in de primaire motorische cortex.

Schade aan primaire motor cortex of corticospinale zenuwbanen:

• Paralyse: complete verlamming
• Parese: gedeelte verlamming
• Hemiparese/hemiplegie: verlamming aan één kant van het lichaam

Vingers worden door één hersenhelft (contralateraal) aangestuurd, en arm door beide hersenhelften (bilateraal).

Als één hersenhelft uitvalt is de andere kant van het lichaam ook een beetje aangedaan, omdat de hersenhelften samenwerken.

Sensorische informatie moet omgezet worden in motor commando’s. De posterieure parietaal kwab speelt hierbij een rol. Input: somatosensorische visuele corticale gebieden. Output: premotor cortex.

Sensorische informatie verwerking voor actie:

• Dorsale route (vision for action)
• Ventrale route (vision for perception)

Primaire motor cortex schade: verlamming. Parietale cortex en premotor cortex hebben gelijke symptomen bij schade: probleem met aansturen van bewegingen op basis van visuele informatie. Dit heet een optische ataxie. Parietaal schade = dorsaal.

Representatie van bewegingen: bewegingen die gemaakt worden zijn op verschillende manieren en op verschillende plaatsen gerepresenteerd in de cortex. Representaties kunnen onafhankelijk zijn van de spieren die gebruikt worden (Schrijven).

Spiegelneuronen: dezelfde cellen zijn actief als je een ander een beweging ziet maken die ook actief zouden zijn bij een eigen beweging (bij apen). Bij mensen is met fMRI een equivalent in mensen gevonden (maar beperkt op cel niveau). Komt vooral voor in de premotor cortex (PMC), maar ook posterieur pateriaal (PPC). Een mogelijke functie van spiegelneuronen is representatie van bewegingsvocabulaire. Maar ook voor andere modaliteiten, zoals pijn en tast. Mentale inbeelding van bewegingen:

• Motorische representaties zijn grotendeels onbewust
• Door motor imagery kunnen ze deels bewust gemaakt worden
• Aanname: het inbeelden en uitvoeren van een beweging gebruiken dezelfde motorische representaties

Bij inbeelding zijn dezelfde hersengebieden actief als tijdens het uitvoeren.

Letsel aan posterieure parietaal gebied: motor imagery ability is verstoord. Ook ging een patiënt de ingebeelde bewegingen daadwerkelijk uitvoeren.

Mentaal de actie uitvoeren en de stappen uit te werkenhelpt als voorbereiding voor de daadwerkelijke actie. Je presteert vaak beter.

Apraxie: problemen met uitvoeren van bewegingen. Komt vooral voor na linker hersenhelft schade – Na parietaal en frontaal letsel. Liepmann:

• De representatie van bewegingen in het posterieure deel van de linker hersenhelft
• Ideationele apraxie: het concept (representatie) van de beweging is verstoord (laesies posterieus parietaal)
• Ideomotor apraxie: het concept is aanwezig, maar het vermogen om het om te zetten in een beweging is verstoord.
• Tests: voor verschillende type beweging: imitatie, betwenisvolle gebaren maken, voorwerpgebruik, bewegingssequenties maken

Modellen voor apraxie:

•  Action input lexicon (directe en indirecte route, vergelijkbaar met het taalsysteem)
• Directe route (spiegelneuronsysteem)

Agency: het idee dat we controle hebben over de bewegingen die we maken.

Alien hand syndroom: gevoel dat je hand niet van jou is. 

Lichaamsbeeld stoornissen:

• Stoornis in de waarneming van de structuur van het lichaam
• Stoornis van waarneming van de grootte van het lichaam
• Stoornis in lichaamsbewustzijn
  
  • Anosognosie voor hemipelgie: ontkennen van verlamming
  • Asomatognosie: verlies van herkenning en bewustzijn van een deel van het lichaam
  • Somatoparafrenie: toekennen van eigen hand aan iemand anders

Lichaamsschema        Lichaamsbeeld

- Voor actie                 - Voor perceptie

- Onbewust                - Cognitieve invloeden

- Dynamisch               - Dynamisch

- Bottom up                - Top down

Structurele stoornissen lichaamsbeeld:

• Vinger agnosie
• Links-rechts disorientatie
• Dyscalculie en dysgrafie: Gerstmann’s syndroom

Stoornissen in afmeting van lichaamsgrootte:

• Na verdoving
• Na neurologische schade
• Bij psychiatrische ziektebeelden

Stoornissen in bewustzijn:

• Anosognosie voor hemiplegie: ontkenning van verlamming
• Asomatognosie: verlies van herkenning en bewustzijn van deel van het lichaam
• Somatoparafrenie: toekennen van eigen hand aan iemand anders

Vragen? Laat het vooral hieronder weten en ik probeer ze te beantwoorden!

Vond je deze samenvatting interessant en wil je op de hoogte blijven van mijn nieuwe bijdragen? Volg dan snel mijn Worldsupporter account! Dit kan door rechts naast deze samenvatting op '+ Follow' te klikken! Wordt erg gewaardeerd :)