Wanneer is argumentatie deugdelijk? - Chapter 6

Na het analyseren van het betoog en het maken van een analytisch overzicht moet de argumentatie worden beoordeeld. Zijn de uitspraken aanvaardbaar en de redeneringen logisch geldig? Hierna moet de deugdelijkheid, de passendheid en een correcte realisatie van elke enkelvoudige argumentatie worden gecontroleerd. 

Wat houden aanvaardbaarheid, geldigheid en deugdelijkheid in?

Bij het beoordelen van een betoog moet worden uitgegaan van een analytisch overzicht, waarin de inzichtelijk weergegeven argumentatiestructuur het uitgangspunt vormt. Wanneer een onderdeel van een meervoudige argumentatie geen stand blijkt te houden, heeft dit andere gevolgen voor de gehele argumentatie dan wanneer het een onderdeel van een onderschikkende of nevenschikkende argumentatie betreft. 

Bij de beoordeling van de deugdelijkheid van argumentatie moeten alle enkelvoudige argumentaties betrokken worden. Voor iedere argumentatie moet worden bepaald of de proposities aanvaardbaar zijn, of de redenering waarop de argumentatie berust logisch geldig is of in ieder geval kan worden gereconstrueerd tot een logisch geldige redenering, en of de argumentatie een deugdelijke rechtvaardiging betreft van het verdedigde standpunt.

Bij feitelijke uitspraken waarvan de waarheid op eenvoudige wijze kan worden gecontroleerd, kan de aanvaardbaarheid van proposities zonder problemen worden vastgesteld. Soms is over de aanvaardbaarheid van niet-feitelijke uitspraken ook snel overeenstemming te bereiken, bijvoorbeeld als het om algemene morele oordelen of principes gaat. In veel andere gevallen is het lastiger om het eens te worden over de aanvaardbaarheid van een propositie. Dit geldt met name in geval van ingewikkelde kwesties of kwesties die betrekking hebben op specifieke waarden en normen. Dergelijke proposities verlangen verdere argumentatie ter ondersteuning van het standpunt.

Een enkelvoudige argumentatie is deugdelijk als de redenering in de argumentatie logisch geldig is of kan worden gemaakt door toevoeging van een verzwegen argument. Een ongeldige redenering wegens onvolledigheid kan altijd logisch geldig gemaakt worden, bijvoorbeeld door aan de redenering de 'als (expliciet argument, dan (standpunt)'-propositie toe te voegen. Logisch geldige redeneervormen zijn bijvoorbeeld 'modus ponens' en 'modus tollens'. Redeneringen die als volgt zijn geformuleerd, zijn altijd logisch geldig, ongeacht de aanvaardbaarheid van de gehanteerde proposities.

Modus ponens:

1. Als P, dan Q.
2. P
3. Dus: Q

Modus tollens:

1. Als P, dan Q
2. niet Q
3. Dus: niet P

Welke argumentatietypen bestaan er?

De deugdelijkheid van de argumentatie is afhankelijk van hoe argumenten toegepast worden in het argumentatieschema. De argumenten en het standpunt worden door het gebruikte argumentatieschema op een specifieke manier met elkaar in verband gebracht. Er moet dus worden bepaald welk argumentatieschema is gehanteerd, of deze passend is en op de juiste wijze is gebruikt. 

Er bestaan drie argumentatietypen, namelijk argumentatie gebaseerd op:

• een kentekenrelatie,

• een vergelijkingsrelatie en

• een causale relatie

1. Koen is een echte man.

1.1 Koen is stoer.

(1.1') (Stoerheid is kenmerkend voor echte mannen.)

In de bovenstaande argumentatie wordt het argument verbonden met het standpunt door te stellen dat het één (stoer zijn) een kenteken is van het ander (een echte man zijn). 

2. Loting voor toelating op een hogeschool is belachelijk.

2.1 Er wordt ook niet bij loting bepaald wie naar het WK atletiek gaat.

(2.1') (Voor toelating tot een hogeschool gelden dezelfde maatstaven als in de atletiekwereld.)

In de bovenstaande argumentatie wordt een vergelijking gemaakt tussen het één (toegelaten worden op een hogeschool) en het ander (toelaten worden tot het WK atletiek).

3. Kyra's kiespijn zal zo wel weg zijn.

3.1 Zij heeft een aspirine ingenomen. 

(3.1') (Aspirine onderdrukt kiespijn.)

In de bovenstaande argumentatie wordt het één (aspirine innemen) als de oorzaak bestempeld van het ander (het onderdrukken van kiespijn).

Wanneer is argumentatie gebaseerd op een kentekenrelatie?

In een op een kentekenrelatie gebaseerde argumentatie wordt een standpunt verdedigd door de verwijzing naar een bepaald kenmerk, symptoom of kenteken van hetgeen in het standpunt wordt gesteld. Met dit kenteken wordt gesuggereerd dat dit ongeveer hetzelfde inhoudt als het standpunt. Zie onderstaand voorbeeld:

Voor A geldt B
Want: Voor A geldt C,
en: C is kenmerkend voor B.

Koen (A) is een echte man (B)
Koen (A) is stoer (C)
Stoerheid (C) is een kenmerk voor echte mannen (B)

De algemene kritische vraag bij deze vorm van argumentatie is: 'Is C wel kenmerkend voor B?' Om deze vraag te kunnen beantwoorden moeten de volgende vragen gesteld worden: 'Zijn er B’s die niet kenmerk C hebben?' en 'Zijn er niet-B’s die wel het kenmerk C hebben?'

Argumentatie die is gebaseerd op een kentekenrelatie kan in diverse subtypen voorkomen. Iets kan bijvoorbeeld typerend worden geacht voor iemands karakter of voor een bepaalde groep,  Een ander subtype betreft de voorbeeldargumentatie waarin een generalisatie wordt gemaakt door een aantal aparte gevallen als representatief voor iets algemeens te bestempelen. 

Indicatoren van een kentekenrelatie: 'het is typerend voor', 'het is kenmerkend voor', 'het is eigen aan', 'zijn', 'het is karakteristiek voor', 'doorgewinterde', 'prototype van', 'echte', 'typische'. 

Wanneer is argumentatie gebaseerd op een vergelijkingsrelatie?

In op een vergelijkingsrelatie gebaseerde argumentatie wordt het standpunt verdedigd door duidelijk te maken dat wat in het standpunt gezegd wordt, overeenkomt met iets wat in de argumentatie wordt genoemd. Het een komt ongeveer op het andere neer en op grond van deze vergelijkbaarheid zou het standpunt aanvaard moeten worden. Argumentatieschema:

Voor A geldt B,
Want: Voor C geldt B,
en: C is vergelijkbaar met A.

Loting voor toelating is belachelijk (B) op een hogeschool (A)
Bij het WK atletiek (C) wordt ook niet door loting bepaald wie er doorgaat (B)
Op een hogeschool (A) gelden dezelfde maatstaven als in sport (C)

De algemene kritische vraag bij deze vorm van argumentatie is: 'Zijn er geen significante verschillen tussen C en A?' Verschillen kunnen op twee manieren worden aangewezen: C heeft een bepaalde eigenschap van A niet of andersom.

Indicatoren van een vergelijkingsrelatie: 'is te vergelijken met', 'komt overeen met', 'doet denken aan'. 

Wanneer is argumentatie gebaseerd op een causale relatie?

In op een causale relatie gebaseerde argumentatie wordt een standpunt verdedigd door een oorzakelijk verband te leggen tussen het standpunt en het argument. Het een leidt tot het ander. Argumentatieschema:

Voor A geldt B,
Want: Voor A geldt C,
en: C leidt tot B.

Kyrá's kiespijn (A) zal zo wel weg zijn (B)
Ze (A) heeft een aspirine ingenomen (C)
Aspirine (C) onderdrukt kiespijn (B)

De algemene kritische vraag bij deze vorm van argumentatie is: 'Leidt C wel tot B?' Om dit verder te onderzoeken kunnen de volgende vragen worden gesteld: 'Zijn er gevallen waarin C niet tot B leidt?' en 'Kan B ook door iets anders dan C veroorzaakt zijn?'

Pragmatische argumentatie is een subtype van causale argumentatie. Hierin wordt een prescriptief standpunt waarin een zekere maatregel of handelwijze wordt aangeraden in het expliciet aangevoerde argument verdedigd door een wenselijk gevolg te noemen dat door deze maatregel of handelwijze wordt gerealiseerd. Een voorbeeld: 'Dokters moeten weer een witte jas aantrekken, want dat creëert afstand (en het is positief als er tussen patiënt en dokter afstand is).' Andersom is ook mogelijk: een zekere maatregel of handelwijze afraden door in de argumentatie een onwenselijk gevolg hiervan te benoemen.

Indicatoren van een causale relatie: 'leidt tot', 'heeft onherroepelijk tot gevolg', 'kan niet anders dan eindigen in', 'hiervoor word je', 'schept', 'creëert', 'is ontstaan', 'dat maakt dat'. Indicatoren van pragmatische argumentatie: 'anders', 'daardoor', 'dat heeft tot gevolg dat', 'zoals dan'.