Valt samenwerken te verklaren vanuit de evolutionaire psychologie? - Chapter 7

Wat zijn dyadische interacties?

Dyadische interacties zijn face-to-face interacties. Hier worden twee soorten interacties beschreven: coöperatie en competitie. Coöperatie omvat het delen van grondstoffen en kennis en het aanbieden van hulp. Dit hulpvaardige gedrag is gerelateerd aan altruïsme, meer verschilt hiervan omdat altruïsme wordt gezien als ‘selfless’ omdat er geen persoonlijke winst wordt gehaald. Alle coöperatieve handelingen zijn gebaseerd op vertrouwen, de overtuiging dat anderen zich ten opzichte van ons eerlijk zullen gedragen. De beslissing of je iemand kunt vertrouwen wordt bepaald door de context en de kennis die je hebt van het eerdere gedrag van die andere persoon. Vertrouwen is waarschijnlijk afhankelijk van ons vermogen om te begrijpen dat anderen soortgelijke mentale staten hebben en ons vermogen om gedeelde doelen tussen individuen te vormen. Mensen die de voordelen van coöperatie ontvangen maar zelf niet aan de groep bijdragen worden freeloaders genoemd.

Er zijn een aantal redenen waarom mensen samenwerken. In de eerste plaats kunnen ze een intrinsiek verlangen hebben om te helpen. Ten tweede kunnen ze profiteren van de voordelen van wederkerigheid. In de derde plaats omdat mensen altruïstisch straffen wil ontwijken. Deze vorm van straffen heeft geen voordelen, maar nadelen voor de straffer. In de vierde plaats kunnen mensen samenwerken uit een verlangen om te conformeren. In dit hoofdstuk zal worden beschreven hoe mensen samenwerken, niet waarom ze dit doen.

Altruïsme en hulpgedrag

In de evolutionaire psychologie worden twee mechanismes gebruikt om de evolutie van altruïsme te verklaren: kin selectie (we helpen anderen die gerelateerd aan ons zijn) en wederkerige altruïsme (we helpen anderen zodat we in de toekomst hun hulp kunnen inroepen. Het gaat hierbij om ‘survival of the fittest-trait’, en niet om een persoon op zich. Een derde biologische verklaring is seksuele selectie, waarbij een eigenschap wordt geselecteerd tijdens de evolutie omdat het potentiële partners aantrekt. Volgens Nowak en Sigmund bestaat er nog een ander mechanisme, indirecte reciprociteit, het helpen van anderen die je wellicht nooit meer zult ontmoeten.

Altruïsme bij mensen

Volgens Nowak zijn alleen mensen in staat tot indirecte reciprociteit, omdat je de reputaties van anderen moet kunnen overwegen, kennis die opgedaan kan worden door middel van taal en sociale normen. Mensen verschillen van andere dieren in hulpvaardig gedrag omdat ze kunnen reflecteren op hulpvaardig gedrag en enige mate van controle over hun beslissingen om te helpen hebben. Evolutionaire theorieën vormen een kader om de mechanismes waarmee een populatie hulpvaardig gedrag vertoont te begrijpen en op het individuele niveau zijn er wellicht ingebouwde motivationele mechanismen die prosociaal gedrag drijven. Een aantal theorieën van altruïsme gaan ervan uit dat empathie een belangrijke rol speelt bij hulpvaardig gedrag. Het empathie-altruïsme model stelt dat de motivatie om anderen te helpen gebaseerd is op empathische zorg voor anderen. Er zijn een aantal kritiekpunten voor dit model genoemd. Een methodologisch kritiekpunt houdt in dat het bewijs is gebaseerd op de assumptie dat mensen accuraat kunnen reflecteren op hun eigen handelingen en gevoelens in scenario’s. Theoretisch gezien gaat het model uit van de assumptie dat er een duidelijk onderscheid is tussen de zelf en de ander. Wanneer dit onderscheid niet duidelijk is heeft dit ook gevolgen voor het onderscheid tussen altruïstische en egoïstische motieven.

Wat is gehoorzaamheid?

Obedience verwijst naar het volgen van expliciete aanwijzingen van anderen die autoriteit hebben of verantwoordelijkheid nemen. Een voorbeeld van een onderzoek naar obedience is het klassieke experiment van Milgram. Compliance is een verandering in gedrag die volgt als een reactie op de attitudes van anderen, zonder dat er expliciete opdrachten voor verandering worden gegeven. Een voorbeeld van een compliance experiment is het onderzoek van Ash. Deze studies laten zien dat er waarschijnlijk verschillende mechanismen bestaan, waaronder empathie, conformiteit en overtuigingen over het onderzoek.

Wat is van invloed bij sociale besluitvorming?

Het besluit om samen te werken of te concurreren omvat meestal een complexe wisselwerking tussen kosten en opbrengsten. Sociale besluitvorming maakt deels gebruik van dezelfde mechanismen als andere, niet sociale besluitvorming. Game theory is een wiskundig model dat vastlegt hoe iemands vermogen om (juiste) beslissingen te maken wordt beïnvloedt door anderen. De beslissingen die mensen nemen zijn niet altijd optimaal (Nash equilibrium), wat er op wijst dat mensen ook andere factoren overwegen dan alleen persoonlijke winst. Bevindingen uit de psychologie worden aangevuld met informatie vanuit de neuro-economie, waarbij hersengebaseerde verklaringen worden gegeven voor de manier waarop individuen en groepen economische beslissingen maken, zoals het toeschrijven van waarde aan concurrerende keuzes, uitwisseling, reciprociteit en het best gebruik maken van zo min mogelijk middelen.

Het gevangenendilemma (prisoners dilemma)

Een voorbeeld van een situatie waarin wederkerig altruïsme niet de beste oplossing is, is het gevangenendilemma, een spel voor twee personen waarbij de beste individuele strategie inhoudt dat je niet samenwerkt, maar de beste collectieve strategie samenwerking is. De verschillende opties kunnen worden weergegeven in een payoff matrix, waarin de kosten en opbrengsten - gebaseerd op verschillende onafhankelijke beslissingsopties - voor elke speler worden opgenomen. Wanneer het spel meerdere rondes heeft is het effectief om gebruikt te maken van de tit-for-tat strategie, waarbij samenwerking leidt tot samenwerking en niet samenwerken tot geen samenwerking, gebaseerd op een trial-by-trial basis. Deze oplossing is eerlijk en vergevingsgezind. Uit een fMRI studie bleek dat de conditie waarin beide participanten meewerkten leidde tot de meeste hersenactiviteit, in gebieden zoals het ventrale striatum en de orbitofrontale en ventromediale prefrontale cortex.

Het ultimatum spel

Het ultimatum spel wordt gespeeld door twee personen, waarvan een voorstel doet en de ander daarop reageert. De persoon die het voorstel doet krijgt geld en moet een deel daarvan aan de ander geven. De persoon die reageert kan het aanbod accepteren of afwijzen. Er moet een afweging gemaakt worden tussen een financiële of sociale opbrengst en een gevoel van rechtvaardigheid lijkt hier een grote rol bij te spelen. Dit blijkt ook fMRI studies, waarbij activiteit werd gevonden in de bilaterale insula, de anterieure cingulate cortex en de dorsolaterale prefrontale cortex.

Het publieke middelen en vertrouwen spel

Het publieke middelen spel wordt gespeeld door meerdere personen die mogen kiezen hoeveel geld ze willen bijdragen aan een gemeenschappelijke pot met geld, maar iedereen ontvangt de dezelfde hoeveelheid terug uit de pot. Het gedeelde geld wordt verdubbeld en vervolgens verdeeld over de spelers. De beste collectieve optie is om allemaal mee te werken, maar de beste individuele optie is om niet mee te werken en te hopen dat alle anderen dat wel doen. Het vertrouwen spel (trust game) is een spel voor twee personen waarbij de een beslist hoeveel geld er geïnvesteerd zal worden (trustee) en de investeerder hoeveel er teruggegeven wordt. Wanneer er slechts een ronde wordt gespeeld kun je het beste alles zelf houden, maar wanneer er nog vaker geïnvesteerd moet worden is dat een minder goed alternatief. Allebei deze spellen zijn afhankelijk van vertrouwen en bij beide spellen is er het risico om uitgebuit te worden. Vertrouwen is wellicht gebaseerd op sociale normen die gebaseerd zijn op een basaal gevoel van goed of slecht wat voortkomt uit ons vermogen om te begrijpen hoe anderen zich voelen. Sociale normen kunnen versterkt worden door straffen, zelfs al zijn deze straffen nadelig voor de persoon zelf. Ook speelt reputatie een belangrijke rol waarbij het gaat om vertrouwen.

Bij het maken van sociale beslissingen is een netwerk van hersengebieden actief, waaronder gebieden die zich bezig houden met emoties (bijvoorbeeld de insula), cognitieve controle (prefrontale cortex) en beloningen (bijvoorbeeld ventrale striatum). Sociale interacties lijken belonend van zichzelf te zijn. De hersengebieden voor beloning worden sterker geactiveerd als mensen met anderen interacteren in plaats van met een computer, terwijl de andere gedragsuitkomsten gelijk zijn voor beide interacties.

Stampvragen

1. Waarom werken mensen samen?

2. Noem vier verklaringen voor de evolutie van altruïsme.

3. Wat is game theory?

4. Noem voorbeelden van game theory.

5. Wat is een payoff matrix?

5. Wat gebeurt er tijdens het gevangenendilemma? Wat is de beste strategie?