Kan sociale psychologie gebruikt worden voor ontwikkelingshulp? - Chapter 6

Er wordt veel geld besteed aan het helpen van mensen in lagelonenlanden. Deze hulp wordt georganiseerd in de vorm van ontwikkelingshulpprojecten. Er wordt vaak gediscussieerd over de voor- en nadelen van ontwikkelingshulp. Het is voor lagelonenlanden belangrijk om uit de armoede te komen. Echter wordt vaak gesteld dat ontwikkelingshulporganisaties corrupt zijn.

Wat zijn de doelen en wat is de impact van ontwikkelingshulp?

Door middel van impact evaluaties wordt gekeken naar de korte- en lange termijn effecten van ontwikkelingshulp. Aan de hand hiervan wordt bepaald welke activiteiten een positieve bijdrage leveren en op welke manier.

Resultaatketens

Veel projectontwerpers gebruiken resultaatketens (ook wel logisch kader genoemd) van een interventie om die te monitoren en te beoordelen. In een resultaatketen beschrijven ontwerpers van interventies de verschillende aspecten ervan. Het is een grafische illustratie van de verschillende aspecten, van inputs en concrete activiteiten tot de verwachte korte- en lange termijn impact, en de relatie tussen die aspecten. Het is belangrijk om deze componenten te beschrijven om te begrijpen hoe specifieke activiteiten leiden tot verbetering. Ook ontwikkelen organisaties vaak een 'theorie van verandering'. Deze theorie beschrijft de lange termijn doelen van een interventie, hoe de projectleiders de korte- en lange termijn doelen willen halen en welke metingen zij gebruiken om de interventie te evalueren. In andere woorden, een theorie van verandering is een beschrijving van hoe en waarom een set van activiteiten zal leiden tot de gewenste verbetering. De impact-evaluatie van interventies wordt vaak gedaan door de organisaties zelf. Het is daarom erg belangrijk dat de specifieke componenten van een interventie goed worden beschreven en dat er goede metingen zijn om een interventie te kunnen evalueren.

Het meten van de effectiviteit van ontwikkelingshulpprojecten of interventies

Door middel van het opstellen van een resultaatketen en een goed studiedesign (zoals door randomisatie, een controle groep, een longitudinaal design) kunnen interventies worden geëvalueerd. Er kan ook met behulp van veldexperimenten gekeken worden naar de impact van een interventie. Het is heel belangrijk om de culturele context in de gaten te houden tijdens het evalueren van interventies in het buitenland. Veel Westerse projecten doen dit niet voldoende, wat leidt tot een verminderde impact. Vaak worden interventies ontwikkeld in Westerse landen en worden ze daar ook getest. Tijdens het testen lijkt het dan alsof de interventies inderdaad goed zijn en een hoge impact zullen hebben. Echter is dit vaak niet het geval wanneer deze interventies dan worden toegepast in lagelonenlanden. Om culturele context beter te begrijpen, kan er gebruik worden gemaakt van kwalitatief onderzoek zoals focusgroepen of interviews.

Het belang van culturele context

Een voorbeeld van een interventie gebaseerd op de sociale psychologie is een project van de World Health Organisation. Elk jaar sterven 1,5 miljoen kinderen vóór hun 5e verjaardag als gevolg van diarree. Veel sterfgevallen zouden voorkomen kunnen worden door het verbeteren van de waterkwaliteit. De World Health Organization (WHO) kwam met een oplossing. Gevulde flesjes water werden zes uur lang in de zon gelegd. Dit is een gemakkelijke en goedkope methode. Echter, in de praktijk viel het tegen. Weinig mensen pasten de methode daadwerkelijk toe. Verschillende organisaties hebben toen promotiestrategieën toegepast. Er zijn drie typen van promotiestrategieën, namelijk massa media (radio, TV), gecentraliseerde communicatie (een gezondheidsbeurs) en interpersoonlijke communicatie. Het is erg belangrijk om de culturele context in de gaten te houden. In lagelonenlanden is er vaak een collectivistische cultuur. Mensen houden veel rekening met sociale normen. Bij interventies die gedragsverandering als doel hebben, moet er rekening gehouden worden met dit collectivistisch denke. In het voorbeeld bleek dat interpersoonlijke communicatie het meeste effect had.

Culturele veranderingen

Interventies kunnen ook effecten hebben die de organisaties van tevoren niet hadden verwacht. Deze neveneffecten kunnen leiden tot culturele verandering. Door het bestuderen van deze veranderingen, kunnen er theorieën worden ontwikkeld in de sociale psychologie. Er wordt een voorbeeld gebruikt om dit uit te leggen, maar eerst wordt de definitie van cultuur beschreven.

Cultuur is een collectief fenomeen. In een cultuur zijn er specifieke symbolische concepten zoals de omgeving, de sociale structuren, beleid en normen en waarden die gedrag sturen. Cultuur is niet een set van overtuigingen van een individu, het gaat vooral om gemeenschappelijke overtuigingen. Een individu wordt gevormd door de cultuur waarin hij of zij leeft. Zo beïnvloeden culturen het zelf-concept van individuen. Culturen kunnen worden onderscheiden in twee dimensies, individualistisch-collectivistisch en afhankelijk-onafhankelijk. De eerste dimensie gaat vooral over verschillen tussen landen, terwijl de tweede dimensie vooral gaat over verschillen tussen individuen in landen. In individualistische en onafhankelijke landen ligt de nadruk vooral op het zelf, en is men vooral bezig met zijn of haar eigen doelen en wensen. In afhankelijke collectivistische landen, is de gemeenschap vooral belangrijk. Men ziet zichzelf niet zozeer als individu, maar meer als onderdeel van de gemeenschap. Sociale normen en waarden zijn daardoor erg belangrijk en leiden het gedrag van individuen. Veel lagelonenlanden kunnen worden bestempeld als collectivistisch. Het is erg belangrijk om deze verschillen in de gaten te houden bij het opstellen van interventies. Dit wordt uitgelegd aan de hand van een voorbeeld met laptops.

De modernisatie theorie beschrijft het proces van modernisering in gemeenschappen. Deze theorie stelt dat verschillende aspecten van modernisatie kunnen leiden tot culturele en sociale veranderingen. Vooral het introduceren van technologieën leidt tot modernisatie in lage inkomenslanden, omdat het een verandering brengt in de waarden die mensen hebben. Dit werd getoetst aan de hand van een 'laptopexperiment'. Er werd een veldexperiment uitgevoerd, waarin studenten in Ethiopië een laptop kregen. Hierbij werd gekeken of er inderdaad veranderingen waren in de waarden. De vraag was dus of het introduceren van laptops tot meer moderne waarden zou leiden in de gemeenschap, waar men voorheen traditionele waarden had. Dit bleek inderdaad het geval te zijn. De studenten die een laptop kregen, begonnen andere waarden belangrijk te vinden zoals succesvol en onafhankelijk zijn. Ook ontwikkelden zij een groter gevoel voor 'agentschap', wat inhoudt dat zij zich meer in controle voelden over hun eigen leven. 

Wat is de context van de sociale psychologie?

Sociale psychologie kan dus nuttig zijn bij het begrijpen en verklaren van de effectiviteit van ontwikkelingshulpprojecten, door te kijken naar psychologische en culturele factoren (zoals attitudes, normen en waarden). Er zijn ook nog andere disciplines betrokken bij ontwikkelingshulpprojecten. Het doel is om effectief samen te werken, om zo de mensen in lagelonenlanden op de best mogelijke manier te helpen. Onderzoek in lage inkomenslanden is soms wel lastig, er zijn vaak ethische kwesties. Een voorbeeld hiervan is het proces van een steekproef. Om een goede vergelijking te maken tussen mensen, is het belangrijk om twee groepen te hebben. Één groep die de interventie krijgt, en één groep die deze interventie niet krijgt (een controlegroep). Echter, is het wel ethisch om één groep mensen iets niet te bieden, terwijl zij hier wel veel aan zouden kunnen hebben? Hier moeten onderzoekers dus goed over nadenken.

De auteurs stellen dat het ook belangrijk is om onderzoek te doen in lagelonenlanden, in plaats van alleen in Westerse landen. Tegenwoordig wordt er vooral veel onderzoek gedaan in "WEIRD" (Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic) landen. Dit heeft invloed op de generalisatie van deze theorieën en kan ervoor zorgen dat interventies niet het gewenste effect hebben in lagelonenlanden.