Artikelsamenvatting bij A multiperspective approach to the conceptualization of executive functions. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology van Packwood e.a. - 2011

Wat is het probleem met de huidige definitie van executief functioneren?

De problemen kunnen in drie punten worden benoemd:

• Er is inconsistentie met betrekking tot de kernstructuur van executief functioneren. Er is een gebrek aan een formele definitie van executief functioneren en aan een coherente structuur.
• Er worden vaak veel verschillende termen gebruikt voor het benoemen van vaak schijnbaar gelijke functies. Het zal lastig zijn om scheidbare, onderliggende functies te identificeren en onderzoeken met elkaar te vergelijken als onderzoekers niet meer uniform worden in hun terminologie.
• Er zijn allerlei verschillende taken beschikbaar om verschillende facetten van executief functioneren te meten. Het gebrek aan formele definities leidt er toe dat onderzoekers hun eigen labels toevoegen aan de functies die door een neuropsychologische taak worden gemeten. Ook worden er steeds nieuwe taken ontwikkeld, waarbij vervolgens weer termen moeten worden toegevoegd om de potentiële processen te benoemen. Hierbij ontstaat ook het probleem van taakonzuiverheid. Dat betekent dat elke taak een aantal verschillende executieve subcomponenten kan onderzoeken en/of tevens cognitieve processen die niet tot executieve functies behoren. Het is dan lastig te achterhalen hoe een beperking op een bepaalde taak moet worden geïnterpreteerd. Bijvoorbeeld: verbale vloeiendheid kan worden beschreven als een maat van vloeiendheidsvaardigheden, geheugen ophalen, en set shifting.

Waarom is deze onduidelijkheid over de terminologie een probleem?

Er is meer eenheid nodig in het veld van de executieve functies als men de onderliggende basis van neuropsychologische beperkingen goed wil begrijpen. Neuropsychologen zouden in staat moeten zijn om tussen elke executieve functie onderscheid te maken, zodat een adequate diagnosis en behandeling kan worden gegeven aan patiënten die problemen ondervinden met hun executief functioneren. De grote variëteit van subcomponenten zorgt er voor dat het profiel van de neuropathologie lastig met zekerheid te bepalen is, waardoor diagnose en behandelingen specificiteit en uniformiteit missen.

Kan het aantal geïdentificeerde executieve functies worden gereduceerd?

In het huidige artikel is geprobeerd om het aantal voorgestelde executieve subcomponenten te kwantificeren en te reduceren. Echter, zelfs na het uitsluiten en samenvoegen van een groot aantal subcomponenten blijven er nog zeer veel over. Dit wijst weer op de enorme inconsistentie en incoherentie in dit onderzoeksveld. Van de overgebleven executieve functies kan niet worden gezegd dat deze elk een duidelijk afzonderlijk functioneel subcomponent zijn. Daarom kunnen deze niet worden geïncorporeerd in een betekenisvolle theorie van executief functioneren. Er zijn te veel benoemde vaardigheden, definities en taken om deze te reduceren naar een betekenisvolle taxonomie. Een betere transparantie in het labelen van subcomponenten kan helpen bij het kunnen vergelijken van verschillende onderzoeken.

Reflecteren de verschillende subcomponenten taakspecifieke manifestaties van gedragingen?

Een ander gezichtspunt dat naar voren wordt gebracht is dat wellicht de verschillende subcomponenten geen afzonderlijke functies per se reflecteren, maar eerder taakspecifieke gedragsmanifestaties. Sommige modellen in de cognitieve psychologie suggereren dat fundamentele processen zoals geheugen en aandacht de gedragskeuzes regelen. Als complexe beslissingen worden gecontroleerd door slechts een aantal functies, dan zouden de vele executieve functies kunnen refereren naar de verschillende gedragingen die resulteren uit de interactie tussen deze fundamentele processen tijdens het uitvoeren van verschillende taken. Dezelfde taken of situaties zouden dezelfde gedragingen veroorzaken, omdat het besluitvormingsproces in beide gevallen min of meer hetzelfde is.

Waar bevinden deze kernfuncties zich?

Resultaten uit neuroimaging onderzoeken wijzen er op dat zulke kernfuncties zich in de cortex zouden kunnen bevinden. Het zou de interactie zijn tussen verschillende delen van de cortex die nodig is voor het maken van een complexe beslissing. Executief functioneren kan in deze context worden gedefinieerd als een systeem dat verantwoordelijk is voor het verkrijgen van de taakcontext en de implementatie van regels die worden gebruikt om richting te geven aan gedrag, ongeacht de specifieke gedragingen of reacties die worden vereist door de taak.

Wat is het model van Shallice en Burgess (1996)?

In 1996 publiceerden de wetenschappers Shallice en Burgess een model dat overeenkomt met de bovengenoemde strategie. Zij beschrijven daarin executief functioneren niet als een multitude van subcomponenten. In plaats daarvan benoemen zij drie fasen waar iemand doorheen moet wanneer deze wordt geconfronteerd met een nieuwe of complexe situatie. Deze zijn 1) de constructie van een tijdelijk nieuw schema, 2) implementatie van tijdelijk nieuw schema, en 3) beoordeling en verificatie. De output in dit model is gedrag dat ontstaat uit deze drie principes. De executieve functies die in de literatuur worden besproken kunnen worden gezien als voorbeelden van verschillende outputs (of als gedragingen afgeleid uit deze drie principes).