Werken aan Normatieve Professionaliteit: Literatuur week 6 (Is wetenschap ook maar een mening? & Responsie) Universiteit Utrecht

Buskes, C. (2006). Over wetenschap en evolutie. In: Hees, M. van e.a.(red.) Kernthema’s van de Filosofie. Amsterdam: Uitgeverij Boom. p. 161-184. 

Hoofdstuk 7: Over wetenschap en evolutie

7.1 inleiding

• Wetenschapsfilosofen houden zich bezig met vragen als: wat is het kenmerk van een geode wetenschappelijke thoerie en hoe moeten wetenschappers eigenlijk te werk gaan als zij gedegen wetenschap willen bedrijven? Uit deze vragen blijkt al dat er voor de wetenschapsfilosofie, naast een descriptieve, ook een belnagrijke normatieve taak is weggelegd. Dwz dat wetenschapsfilosofen niet louter een historische beschrijving geven van het verschijnsel wetenschap, maar zich daarnaast ook bezighouden met de vraag hoe wetenschap eigenlijk bedreven zouden moeten worden.

7.2 op het spoor van de evolutie

• -

7.3 de moderne synthese en de geboorte van de wetenschapsfilosofie

• Logisch positivisme: idee dat een synthetische uitspraak is pas zinvol wanneer we kunnen nagaan of deze waar is of niet; uitspraken die niet tot objectieve feiten herleid kunnen worden, zijn niet verifieerbaar en dus betekenisloos.
  • Verificatieprincipe: dit uitgangspunt stelt dat een uitspraak alleen dan cognitief betekenisvol is, wanneer zij in beginsel empirisch geverifieerd kan worden
  • Linguïstische opvatting: de rigoreuze aanpak van logisch positivisten marekert het begin van de linguïstische wending in de filosofie in de 20^e eeuw: de oplossing voor alle filosofische problemen moest in taal worden gezocht
  • Een ander belangrijk wapenfeit van het logisch positivisme was het onvoorwaardelijke geloof in een wetenschappelijk reductionisme
    
    • Fysica was meest fundamentele wetenschap waartoe alle overige wetenschappen op den duur toe gereduceerd zouden worden
• Ondergang van logisch positivisme had te maken met inductieprobleem: we kunnen obv een eindig aantal geobserveerde gevallen nooit iets met zekerheid zeggen over toekomstige, nog niet geobserveerde gevallen
  
  • De logisch positivisten hebben het verificatieprincipe dan ook gaandeweg afgezwakt tot een confirmatieprincipe: een wetenschappelijke theorie moet op zijn minst empirisch bevestigd kunnen worden
    
    • Te milde eis, want voor elke hypothese is wel enig bewijsmateriaal te vinden
• Een tweede belangrijke reden voor de ondergang van het logisch positivisme was het groeiende besef dat de wetenschap niet uit neutrale, objectieve feiten kan worden opgebouwd, omdat dergelijke naakte feiten niet bestaan. Observatie is niet neutraal, maar doordrenkt met theorie. Theoriegeladenheid van observatie: fenomeen dat wat een wetenschapper waarneemt voor een groot deel afhangt van zijn verwachtingen, achtergrondkennis en wereldbeeld

7.4 Karl Popper en het probleem van de evolutietheorie

• Trial & error: wetenschap wordt volgens Popper gekenmerkt door een opeenvolging van gissingen en weerleggingen, een proces van trial & error, waarbij wetenschappers voortdurend hun hypothesen trachten te ondergraven en er betere voor in de plaats proberen te stellen. Wetenschap is een dynamisch proces dat steeds nauwkeuriger theorieën oplevert.
• Falsificatieprincipe: een theorie die niet weerlegd kan worden is onwetenschappelijk.
  
  • Anders dan logisch positivisten was Popper niet geïnteresseerd in de vraag waar de grens ligt tussen betekenisvolle en betekenisloze uitspraken, maar in de vraag waar de grens ligt tussen wetenschap en pseudo-wetenschap.
• Metafysische onderzoeksprogramma’s: pseudo-wetenschappelijke of onvolwassen theorieën zijn vaak de voorlopers van echte, volwassen wetenschappelijke theorieën. Ze vormen een mogelijk kader waarbinnen toetsbare theorieën ontwikkeld kunnen worden.

7.5 Thomas Kuhn en de richting van de evolutie

• Paradigma: een conceptueel raamwerk; Kuhn stelt dat er pas over feiten en problemen kan worden gesproken als wetenschappers over een gemeenschappelijk denkkader beschikken
  • Het paradigma gaat aan de wetenschap vooraf omdat de empirische verschijnselen niet voor zichzelf spreken; observatie is altijd theoriegeladen: wat je waarneemt, wordt voor een deel gekleurd door je achtergrondkennis en je wereldbeeld.
• Volgens Kuhn is er geen sprake van cumulatieve groei van de wetenschap, maar schoksgewijze verandering.
  
  • De eerste episode is de voorwetenschappelijke periode. In deze fase is nog geen sprake van duidelijk afgebakende discipline, omdat wetenschappers nog geen paradigma delen. Zonder collectief denkraam/gebrek aan consensus, worden de feiten verschillende geïnterpreteerd en de problemen verschillend gewogen.
  • Periode van normale wetenschap: aan de voorwetenschappelijke periode komt een einde wanneer zich een paradigma aandient; er onstaat nu voldoende consensus om colelctieve wetenschap mogelijk te maken.
    
    • Anomalieën: problemen of tegenvoorbeelden of onregelmatigheden in het paradigma (ligt niet aan het paradigma, maar de incompetentie van de betreffende wetenschappers)
    • Waar Popper nadruk legt op het creatief ontwerpen en toesten van nieuwe theorieËn, zien we bij Kuhn dat wetenschappers dogmatisch in een bepaald wereldbeeld geloven. Wetenschappers zijn conservatief: met de kennis die hen is bijgebracht, helpen ze hun vakgebied stapje voor stapje vooruit. Dit dogmatisme is voor een groot deel het gevolg van de opleiding die aspirant wetenschappers gedurende de periode vna normale wtenschap doorlopen.
  • Periode van abnormale wetenschap: de grondslagen van het paradigma staan ter discussie (wanneer de problemen en tegenvoorbeelden blijven binennstromen zonder dat er oplossingen voro worden aangedragen). De periode van onzekerheid wordt beeindigd doordat ofwel alsnog een oplossing voor de belangrijkste problemen wordt gevonden ofwel door een
  • Wetenschappelijke revolutie: nieuw paradigma dient zich aan
    
    • Periode van normale wetenschap breekt opnieuw aan
      
      • Wetenschappers hebben zich tot een nieuw wereldbeeld bekeert
      • Kuhn stelt dat we niet precies kunnen nagaan waarom de wetenschappers overstag zijn gegaan. De aanvaarding van een nieuw paradigma gebeurt volgens Kuhn grotendeels op buitenwetenschappelijke gronden. Tijdens een periode van crisis zijn er immers geen richtlijnen voor theoretische keuzes omda lles, zelfs de grondslagen van het vakgebied, ter discussie staat.
        
        • Gestalt-switch: de wetenschappers moeten nu dus bij zichzelf te rade gaan en uiteindelijk geven sociologische en psychologische factoren de doorslag.
    • Incommensurabel: een 2^e en aan het voorgaande gerelateerde conclusie van Kuhn luidt dat verschillende paradigma’s incommensurabel (onverenigbaar) zijn. Paradigma’s kunnen niet in neutrale termen met elkaar owrden vergeleken. Het is immers het paradigma dat bepaald wat een feit is en wat niet. Verschillende paradigma’s brengen verschillende wereldbeelden met zich mee.
      
      • Waarheid is een lokala begrip, dat slechts binnen een bepaald paradigma kan worden gebruikt. De notie van waarheid is daarmee paradigma-afhankelijk geworden. Vooruitgang vindt dus slechts binnen een paradigma plaats en dan alleen gedurende de periode van normale wetenschap. We zien aldus verschillende breuken in de geschiedenis van de wetenschap: er is geen sprake van cumulatieve groei maar van schoksgewijze verandering.
  • De conceptuele breuken in de geschiedenis van de wetenschap die Kuhn ontwaar, tzijn wellicht niet altijd zo ingrijpend als hij suggereert. Hoe dan ook, het is Kuhns verdienste dat hij ons heeft gewezen op de belangrijke sociaal-historische dimensie van de wetenschap. Ook al zijn buitenwetenschappelijke factoren niet altijd doorslaggevend, ze spelen vaak wel een rol bij de keuzes die wetenschappers meoten maken

7.6 epiloog: wetenschap in actie

• Sociologische wending
• Science wars
• Wetenschap-in-actie: ipv kant-en-klare wetenschpa moetne we wetenschap-in-actie bestuderen, dwz de wtenschappers in hun dagelijks werk

7.7 conclusie

• -