Wat zijn de effecten van interpersoonlijke misdaden op de slachtoffers? - Chapter 5

Wat komt er in dit chapter aan bod?

Helaas zijn jonge kinderen het slachtoffer van veel seksuele en gewelddadige misdaden. Volwassen mannen en vrouwen kunnen ook het slachtoffer zijn van interpersoonlijke misdaden, zoals verkrachting en intiem partner geweld (seksuele en psychologische agressie gebruikt tegen een partner). De effecten van deze handelingen zijn op de lange en op korte termijn te beschouwen en te plaatsen binnen vele dimensies, zoals psychologische, sociale en fysieke dimensies.

Wat is het gevolg van interpersoonlijke misdaden met kinderen als slachtoffer?

Het is methodologisch moeilijk om interpersoonlijke misdaden te bestuderen. Uit onderzoek is gebleken dat veel mensen mishandelingen niet rapporteren en zelfs zorgpersonen hebben niet altijd door dat er iets speelt in een gezin. Daarnaast zien sommige mensen zichzelf niet als slachtoffer en zullen daarom ook niks rapporteren. Ook zijn er tussen onderzoeken verschillen in methodologie. Niet alle definities komen met elkaar overeen. Het is voor het onderzoeksveld daarom belangrijk dat de onderzoeken hun methodologie aan een bepaald standaard afstemmen. Fysieke, seksuele en emotionele mishandeling en verwaarlozing kunnen binnen of buiten een familie plaatsvinden. Verwaarlozing houdt in dat ouders hun kinderen niet van de basisbehoeften (zoals bescherming, emotionele steun en gezondheidszorg) kunnen voorzien. Mishandeling kan op twee manieren in kaart worden gebracht. Er kan bijvoorbeeld worden gekeken naar hoeveel zaken er gerapporteerd zijn binnen een jaar (incidenteel). Maar volwassenen kunnen ook gevraagd worden of zij als kind mishandeld zijn (prevalentie). Per land verschilt het aantal zaken en ook welke vorm van mishandeling het vaakst voor komt. Over het algemeen kan er gesteld worden dat het risico voor baby’s het hoogst is. Ook worden er meer meisjes dan jongens mishandeld. Dit geldt echter niet voor Zuid-Afrika: daar worden bijna net zo veel meisjes als jongens mishandeld. In Frankrijk en Portugal liggen de percentages van mishandeling het laagst. Veel onderzoeken stellen ook dat sommige vormen van mishandeling, zoals seksueel en fysieke mishandeling, minder vaak voorkomen dan eerst. Verwaarlozing en getuige zijn van de mishandeling van broers en/of zussen komt helaas wel vaker voor.

Wat zijn de effecten van mishandeling en verwaarlozing?

De negatieve effecten van mishandeling tijdens de jeugd zijn terug te zien tijdens de jeugd, maar ook wanneer iemand volwassen is. Het is echter ook gebleken dat sommige kinderen zich goed weten te ontwikkelen, ondanks de mishandeling. Mishandeling kan zeer ernstige gevolgen hebben in de vorm van blijvende schade of zelfs de dood. De meeste kinderen die dood gaan of een handicap oplopen door mishandeling zijn jonger dan vijf jaar en het hoogste percentage van sterfte is te zien in kinderen jonger dan een jaar. Hoofdletsel, zware verwaarlozing en lichamelijke klappen zijn de grootste oorzaken hiervan. Jongens ervaren vaker fysieke mishandeling en meisjes vaker verwaarlozing. In 80% van de sterfgevallen waren familieleden (voornamelijk moeder of vader) de daders.

Een van de grootste effecten van mishandeling tijdens de kindertijd, is de ontwikkeling van mentale gedragsproblemen en emotionele problemen. De meest prominente hiervan is depressie. Ook komen eetproblemen, angst, zelfinflictie, verslaving, een laag zelfvertrouwen en psychologische onrust vaak voor. Alle vormen van mishandeling hebben effect, maar onderzoek heeft gevonden dat psychologische mishandeling en emotionele mishandeling het meest negatieve effect hebben van allemaal. Jongens zijn meer geneigd om externaliserende symptomen te ontwikkelen. Dit zijn onder andere agressie en gedragsstoornissen. Meisjes ontwikkelen vaker internaliserende symptomen, zoals depressie. Wanneer pestgedrag en getuige zijn van de mishandeling van anderen (broers/zussen/vader/moeder) ook meegerekend worden, dan kan men stellen dat het ervaren van verschillende vormen van mishandeling voor een negatievere uitkomst zorgt. Onderzoek heeft aangetoond dat er een verhoogde kans bestaat op crimineel gedrag bij mishandelde kinderen. Toch moet er gesteld worden dat lang niet alle mishandelde kinderen later crimineel gedrag vertonen. Voor kinderen die vaak mishandeling ervaren, is het risico het grootst dat ze zelf misdadig gedrag gaan vertonen. 

Het is belangrijk om ook te kijken naar factoren die gerelateerd zijn aan de uitkomsten. Zo hangt het sociaal functioneren samen met de distributie van incidenten met de tijd en dit suggereert dat het kind een kans krijgt om te ‘herstellen’ tussen de incidenten en zo minder problemen krijgt in het sociaal functioneren later. Een steunende opvoeder verkleint ook de kans op lange-termijn negatieve effecten. Het is helaas echter wel zo dat de meeste kinderen door familieleden mishandeld worden en dat de kans op een goede verzorger voor deze kinderen kleiner is. Onderzoek heeft uitgewezen dat mishandeling of verwaarlozing door een familielid geassocieerd is met een slechtere werken van executieve functies (werkgeheugen en verwerkingssnelheid), zelfs als er rekening gehouden werd met andere factoren, zoals socio-economische status, hersenletsel en angst. Kinderen die fysiek en seksueel mishandeld zijn voordat ze vijf jaar werden en internaliserende symptomen lieten zien, hadden gedereguleerde emoties. Er moet echter wel meer onderzoek worden gedaan naar de wegen waarlangs deze lange termijneffecten ontstaan.

De lange termijneffecten van kindermishandeling hebben zijn ook te vinden tijdens de volwassenheid. Deze effecten zijn te zien bij de mentale en fysieke gezondheid en het sociaal en emotioneel functioneren. Veel van de problemen tijdens de kindertijd blijven ook bestaan tijdens de volwassenheid. Individuen die mishandeld zijn tijdens de kindertijd hebben een verhoogd risico om verder mishandeld te worden tijdens de volwassenheid. Zo is er meer kans dat ze seksueel misbruikt worden of intiem partner misbruik ervaren. Veel onderzoekers menen ook dat mishandelde individuen later in hun leven ook mishandelaars worden. Dit wordt ook wel de intergenerational cycle of maltreatment genoemd (ICM). De meest significante risicofactoren zijn een ouder onder de 21 jaar, een geschiedenis van mentale stoornissen of depressie en de aanwezigheid van een gewelddadige volwassene in het gezin. Deze factoren versterken samen met een slechte ouderschapsstijl de ICM. Sociale steun kan de cyclus verbreken. Het is dus heel belangrijk dat er sociale steun is voor mishandelde individuen. Er wordt ook meer onderzoek gedaan naar volwassenen die als kind mishandeld zijn en daar geen lange termijn gevolgen van hebben opgelopen, om uit te zoeken wat er nog meer kan helpen weerstand te bieden tegen de negatieve effecten. Onderzoek richt zich momenteel op de manier waarop kinderen de negatieve uitkomsten uit de weg kunnen gaan.

Wat zijn de effecten van interpersoonlijke misdaden met volwassenen als slachtoffer?

Er zijn veel soorten misdaden die resulteren in volwassen slachtoffers. Dit chapter richt zich voornamelijk op twee hiervan: intiem partner geweld en verkrachting. Intieme partner geweld kan verschillende typen misbruik omvatten. Onderzoek heeft aangetoond dat fysieke mishandeling, seksuele mishandeling, controlegedrag en verbale mishandeling allemaal negatieve effecten hebben voor het slachtoffer.

Wat zijn de effecten van intiem partner geweld voor de slachtoffers?

Het geweld dat plaats vindt binnen een relatie wordt vaak beschreven als intiem partner geweld of huiselijk geweld. Intiem partner geweld kan ook betrekking hebben op ex-partners. Slachtoffers van intiem partner geweld lijden aan fysiek letsel, meestal het gezicht, de nek en armen. Intiem partner geweld kan ook effect hebben op de lange termijn effecten van de fysieke gezondheid. Veel van deze gezondheidsproblemen zijn geassocieerd met stress.

Intiem partner geweld heeft ook effect op de mentale gezondheid. Slachtoffers van intiem partner geweld hebben een verhoogde kans op het lijden aan mentale gezondheidsproblemen zoals depressie, posttraumatische stressstoornis, misbruik van middelen en zelfmoord. Ook kunnen ze aan meerdere gezondheidsproblemen tegelijk lijden. Vrouwen die als kind mishandeld zijn en op latere leeftijd ook intiem partner geweld meegemaakt hebben, hebben een verhoogde risico op het ontwikkelen van een depressie. Slachtoffers van intiem partner geweld misbruiken soms ook alcohol en drugs en onderzoek heeft uitgewezen dat dit ook een wederkerige relatie is: vrouwen die alcohol misbruiken hebben een grotere risico op intiem partner geweld en vrouwen die intiem partner geweld ervaren zullen een hogere kans hebben op het misbruiken van alcohol. Vrouwen die zowel fysiek als seksueel mishandeld zijn door hun partner, hadden meer gezondheidsproblemen dan vrouwen die geen fysieke geweld hebben meegemaakt. Depressieve symptomen vertonen met alle vormen van intiem partner geweld een link, maar de sterkste associatie werd gevonden met controlegedrag. Posttraumatische stressstoornis hangt het meest samen met emotionele en verbale mishandeling, maar niet met fysieke mishandeling.

Natuurlijk worden niet alleen volwassen vrouwen mishandeld, maar ook mannen. Dit komt echter wel minder vaak voor. Fysieke klachten bij mannen zijn hetzelfde als de fysieke klachten bij vrouwen. Zo worden mannen ook geschopt, geduwd, gegrepen en zelfs gewurgd en gestoken. Mannen hebben wel minder kans om fysieke letsel op te lopen dan vrouwen, omdat veel mannen groter en sterker zijn dan vrouwen. Controlegedrag wordt ook gevonden bij deze groep alsmede bedreigingen, emotionele mishandeling en intimidatie. Controlegedrag wordt echter wel vaker gevonden bij vrouwelijke slachtoffers dan mannelijke slachtoffers. Er zijn zes keer zo veel vrouwelijke slachtoffers dan mannelijke wat controle betreft. Mannen ervaren intieme partner geweld net zoals vrouwen en het is daarom ook niet zo gek dat de effecten van intiem partner geweld overeenkomen. Mannen voelen zich ook depressief, angstig, boos en hulpeloos na de mishandeling(en). Het posttraumatisch stresssyndroom bij mannen hangt samen met de level van geweld binnen een relatie. Een onderzoek toonde aan dat intiem partner geweld bij mannen geassocieerd was met comorbiditeit van psychiatrische stoornissen en het misbruiken van verdovende middelen. Ander onderzoek heeft aangewezen dat mannen een grotere kans hadden op het ervaren van alleen externaliserende stoornissen, terwijl vrouwen meer kans hebben om zowel internaliserende en externaliserende stoornissen de ervaren.

We weten nog niet veel over het herstelproces na intiem partner geweld. Het is wel mogelijk om te herstellen na intiem partner geweld. Het herstelproces is gelinkt met een veilige leefomgeving, autonomie in het leven, het meedoen aan de samenleving en trots zijn op het eigen uiterlijk. Slachtoffers kunnen echter wel symptomen van een posttraumatische stressstoornis ervaren, jaren nadat ze de slechte omgeving verlaten hebben. Veel slachtoffers hebben moeite met het zoeken naar hulp, met obstakels als familieveiligheid, economische afhankelijkheid en psychologische factoren zoals aanhechting, trouw en socioculturele factoren. Veel slachtoffers zoeken laat of geen hulp. Een derde van de vrouwelijke slachtoffers en twee derde van de mannelijke slachtoffers heeft nooit iemand verteld over de mishandeling. De redenen voor het niet vertellen lopen uiteen. Sommigen hebben het niet verteld omdat ze het een privékwestie vinden en anderen vertelden het niet omdat ze bang waren om weer mishandeld te worden.

Wat zijn de effecten van verkrachting voor de slachtoffers?

Verkrachting is gewelddadig, maar twee derde van de slachtoffers houdt er geen fysiek letsel aan over. Toch zijn er wel slachtoffers die schrammen en krassen oplopen, blauwe plekken er aan over houden of zelfs botbreuken krijgen. De kans op het oplopen van letsel in het niet-genitale gebied is groter dan de kans op letsel in het genitale gebied. Wat veel slachtoffers wel oplopen, zijn problemen met de mentale gezondheid. Verkrachting wordt geassocieerd met posttraumatische stressstoornis, depressie, slaapproblemen, angst, middelenmisbruik, angst en sociale aanpassingsproblemen. Onderzoek heeft uitgewezen dat slachtoffers van verkrachting een grote kans hebben op het ontwikkelen van posttraumatische stressstoornis dan slachtoffers van andere trauma’s en dat er bepaalde factoren zijn die hier aan bijdragen. Een paar van deze factoren zijn een geschiedenis van depressie en alcohol gebruik, jezelf de schuld geven en het ontwikkelen van verkeerde geloofssystemen. Het krijgen van negatieve reacties van anderen hangt ook sterk samen met de zwaarheid van een posttraumatische stressstoornis. Er zijn ook beschermende factoren tegen de impact van een posttraumatische stressstoornis en dit zijn onder andere het niveau van educatie van het slachtoffer en de leeftijd van het slachtoffer. Hoe ouder en hoe hoger opgeleid het slachtoffer, hoe minder heftig de posttraumatische stressstoornis over het algemeen is.

Er wordt nog altijd gediscussieerd over of slachtoffers van verkrachting die hun mishandeling niet als verkrachting zagen even getraumatiseerd kunnen zijn als slachtoffers van verkrachting die de mishandeling wel als verkrachting zagen. Er wordt geschat dat ongeveer 42-73% van de vrouwen die verkracht zijn, het niet zien als verkrachting. Veel onderzoek heeft aangetoond dat slachtoffers die de verkrachting echt als een verkrachting zagen, ook meer posttraumatische stressstoornis symptomen hadden dan slachtoffers die de misdaad niet als verkrachting zagen en dat de eerste groep ook meer gezondheidsproblemen rapporteerde. De stress die de slachtoffers ervaren komt echter niet door hoe ze het labelen, maar door de aanranding zelf. Onderzoekers hebben gekeken naar de verschillende types van verkrachting. Slachtoffers van een verkrachting waar veel letsel en kracht aan te pas kwam, hebben veel meer kans op het ontwikkelen van een posttraumatische stressstoornis en depressie.

Mannen worden over het algemeen gezien als de agressor en er bestaat over het algemeen het idee dat mannen kunnen verkrachten en vrouwen slachtoffer kunnen zijn. In Engeland is de wet pas in 1994 veranderd om onder slachtoffers van seksueel geweld ook mannen te kunnen laten vallen. Vrouwen zijn wel veel vaker het slachtoffer van verkrachting, maar het komt zeker ook bij mannen voor. De psychologische effecten bij de mannen lijken erg op die van de vrouwen, zoals depressie, zelfmoordpogingen, angst en het gebruik van verdovende middelen. Mannen kunnen zich ook minder mannelijk voelen en problemen krijgen met seks nadat ze verkracht zijn. Veel mannelijke slachtoffers zoeken geen hulp, omdat ze bang zijn voor de reacties van mensen. Ze zijn bang dat ze als minder mannelijk, zwak of homoseksueel worden gezien. Ook speelt het stigma dat mannen niet verkracht kunnen worden nog steeds een rol en kunnen mannen bang zijn niet serieus genomen te worden.

Onderzoek heeft aangetoond dat slachtoffers van verkrachting (mannen en vrouwen) voor een groot deel wel herstellen van de negatieve effecten van verkrachting. Cognitieve gedragstherapie is effectief gebleken in het reduceren symptomen van een posttraumatische stressstoornis en depressie. Veel slachtoffers vinden het moeilijk om een verkrachting te rapporteren aan de politie, omdat het hun depressieve klachten nog erger maakt. Ze beleven de gebeurtenis opnieuw; dit wordt ook wel secondary victimization genoemd.