Samenvatting Health Psychology (Abraham)

Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.

Hoofdstuk 1: Introductie

Wat is gezondheidspsychologie?

Volgens de ‘World Health Organisation’ (WHO) is gezondheid niet alleen de afwezigheid van ziekte, maar is het een staat van fysiek, mentaal en sociaal welzijn. De gezondheidspsychologie houdt zich voornamelijk bezig met het fysieke welzijn; de klinische psychologie vooral met mentaal welzijn. Matarazzo (1980) poneerde een definitie van gezondheidspsychologie waarin hij drie belangrijke kenmerken benadrukt:

1. Het doel: gezondheid promoten en ziekte voorkomen

2. De wetenschappelijke focus: de etiologie en diagnostische correlaten van gezondheid onderzoeken en begrijpen

3. De prioriteiten binnen de praktijk: het gezondheidssysteem verbeteren.

Gezondheidspsychologen proberen een link te leggen tussen individuele percepties, geloofsovertuigingen en gedragingen (zoals het gevoel van controle) en biologische processen (zoals het stressniveau) die fysieke gezondheidsproblemen veroorzaken (zoals een disfunctionerend cardiovasculair systeem). Ze kijken ook naar de sociale processen (zoals status) die invloed hebben op de percepties, geloofsovertuigingen en (gezondheids)gedragingen. Gezondheidsgedrag bepaalt mede de uitkomst.

De “Alameda County” studie toonde aan dat slaap, sport, alcoholconsumptie en eetgewoontes significante voorspellers zijn van de levensduur. Volgens Mokdad en collega’s (2004) zijn de alcoholconsumptie en het gebrek aan fysieke beweging gezamenlijk verantwoordelijk voor bijna 40% van alle sterfgevallen. Een ander belangrijk onderzoek naar gezondheidsgedrag stelde dat iemand die (1) niet rookt (2) voldoende sport (3) met mate alcohol drinkt en (4) voldoende fruit en groente eet per dag de gezondheid heeft van iemand die 14 jaar jonger is dan iemand die geen van de vier bovengenoemde leefregels naleeft (Khaw en collega’s, 2008). Vooral het promoten van dergelijke gedragingen bij mensen die ouder zijn dan 70 is erg belangrijk vanwege het vele aantal jaren dat gewonnen kan worden. Uiteraard heeft niet alleen het individu, maar ook de economie baat bij gezondheidgedrag: ziekteverlof kostte Engeland bijna 12 biljoen dollar in 2002.

Psychologische processen kunnen directe en indirecte effecten uitoefenen op de gezondheid. Directe effecten betreffen psychofysiologische effecten (het effect van de psyche op de fysieke systemen); indirecte effecten verwijzen naar gedragsmatige effecten (de invloed van de psyche op het gezondheidsgedrag). Mensen die vaak grote fysiologische reacties hebben op stress of die frequent dagelijkse stressoren ervaren (‘reactieve’ mensen) hebben op de lange termijn een groter risico op het ontwikkelen van een ernstige ziekte (zoals een beroerte of hoge bloeddruk) omdat er continu aanslag wordt gedaan op hun cardiovasculaire systeem.

De geschiedenis van gezondheidspsychologie

Hippocrates (460 BC) was de eerste die onderzoek deed naar welke onderliggende processen mogelijk verantwoordelijk kunnen zijn voor verschillende ziektes. Hij legde onder andere de eerste link tussen gedrag (zoals diëten) en gezondheid. De allereerste publiekelijke gezondheidscampagne was de 260m² muur van de Griekse leider Diogenes waarop promotende woorden stonden die de levensstijl en kwaliteit van leven van de kijkers positief zouden beïnvloeden. De gezondheidspsychologie maakt gebruik van vele disciplines. Baanbrekende psychobiologische bevindingen waren onder andere de ontdekking dat specifieke bacteriën verantwoordelijk waren voor bepaalde ziektes en de ontdekking van vaccinaties. Pavlov, Watson en Skinner zijn bekende namen binnen het gebied van klassieke en operante conditionering: zij verklaarden gedrag en introduceerde belangrijke instrumenten waarmee (gezondheid promoterend) gedrag aangeleerd en veranderd kan worden (de leertheorie). Tolman heeft bijgedragen aan de gezondheidspsychologie omdat hij het bestaan van een interne representatie aantoonde en dit een ‘cognitieve map’ noemde. Met behulp van dergelijke cognitieve mappen kunnen we achterhalen hoe mensen waarnemen en hun realiteit begrijpen; dit is ook centraal binnen de gezondheidspsychologie. De sociale psychologie onderzoekt onder andere het effect van anderen op een individu; in de gezondheidspsychologie ook erg belangrijk omdat onze percepties, geloofsovertuigingen en gedragingen ook worden beïnvloedt door anderen. Samenvattend kan gesteld worden dat de gezondheidspsychologie gebruik maakt van theorieën van andere disciplines waaronder de psychobiologie, leertheorie, cognitieve psychologie en sociale psychologie. Het biopsychosociale model is dan ook gebaseerd op de herkenning dat gezondheid (of ziekte) het resultaat is van een interactie tussen biologische, psychologische en sociale factoren.

De structuur en inhoud van dit boek

Het boek bestaat uit vijf secties: (1) de biologische grondslagen van gezondheid en ziekte (2) stress en gezondheid (3) coping bronnen: sociale steun en individuele verschillen (4) motivatie en gedrag en (5) omgaan met patiënten.