Open Vragen Tentamens Recht en Bedrijf Januari 2012, Maart 2012, December 2011

Deze voorbeeld tentamenvragen en antwoorden bij het vak Recht en Bedrijf zijn geschreven in collegejaar 2012-2013. DEEL BEDRIJFSFWETENSCHAPPEN

Januari 2012

DEEL BEDRIJFSFWETENSCHAPPEN

Open vragen (22 punten in totaal, 11 punten per vraag)
Vraag 1

In de colleges is gesproken over een drietal fasen van crises bij ondernemingen in financiële moeilijkheden, te weten: de strategische crisis, de winstcrisis en de liquiditeitscrisis.
a) Welke fase vormt de basis voor financiële moeilijkheden? Licht dit beknopt toe.
b) Wat is de relatie tussen de strategische crisis en de winstcrisis?
Vraag 2

Uit het krantenartikel “HP staakt strijd met de iPad” uit het NRC Handelsblad van vrijdag 19 augustus 2011 komt het volgende citaat:
“ De iPad-rage maakt een nieuw slachtoffer: HP (voorheen Hewlett Packard). Door de dalende belangstelling voor computers in de westerse wereld wil de grootste computerfabrikant ter wereld af van zijn pc-divisie. Pogingen om in het kielzog van Apple en Google smartphones en tablet pc’s met aanraakbesturing te maken, worden gestaakt. (…). Tien jaar geleden betaalde HP nog 25 miljard dollar voor de concurrerende pc-fabrikant Compaq. Dat was een omstreden beslissing omdat de oprichters van het bedrijf er niets voor voelden. Na een moeizaam integratieproces werd HP de nummer één in personal computers. Maar consumenten kopen liever handzame mobiele apparaten waarop ze hun digitale media bekijken, sociale netwerken onderhouden en onderweg werken. Zo verdringen tablets en telefoons de gewone pc weer naar werkkamer en kantoor.”
a) Lees het bovenstaande citaat over HP. Stel een externe analyse voor HP op naar aanleiding van het citaat.
Van Nu.nl komt uit het artikel “HP komt terug op plan afstoting pc-tak” van vrijdag 28 oktober 2011 het volgende citaat:
“Hewlett-Packard (HP) heeft besloten af te zien van de geplande verkoop of verzelfstandiging van zijn divisie die personal computers maakt. Bij de presentatie van de laatste kwartaalcijfers in augustus liet HP nog weten dat het af wilde van zijn pc-tak omdat die te weinig winst opleverde. Sindsdien heeft evenwel een wisseling van de wacht plaatsgehad. Topman Leo Apotheker stapte vorige maand op en werd opgevolgd door Meg Whitman. “HP heeft op objectieve wijze de strategische, financiële en operationele gevolgen bestudeerd van afstoting van de pc-divisie”, aldus de kersverse topvrouw in een verklaring. “Het is nu duidelijk dat behoud van de pc-tak binnen HP goed is voor onze klanten, partners, aandeelhouders en werknemers.” Eerder had het bedrijf nog verklaard dat het onder Whitmans leiding de strategie die Apotheker had ingezet zou voorzetten.”
b) HP heeft de eerder aangekondigde herziene strategie opnieuw herzien. Welk onderdeel van het continue proces van strategisch ondernemerschap lijkt bij HP te ontbreken? Licht dit beknopt toe.
c) In welke fase van de door Collins geformuleerde neerwaartse spiraal bevindt HP zich? Licht dit beknopt toe.
DEEL INTERNATIONAL BUSINESS LAW
Open vraag (11 punten)
Vraag 9

Tijdens het hoorcollege is het faillissement van The Entertainment Group BV behandeld. Blijkens zijn verslag overweegt de curator in dat faillissement de bestuurders van de BV aansprakelijk te stellen voor het boedeltekort op grond van de zogeheten anti-misbruikwetgeving. Hij kan daarbij gebruik maken van enkele wettelijke vermoedens die zijn bewijslast aanzienlijk verlichten.
Geef aan wat onder de anti-misbruikwetgeving wordt verstaan en welke bewijsvermoedens worden bedoeld.
DEEL ECONOMIE

Open vragen (22 punten in totaal, 11 punten per vraag)

Vraag 13
a) De landen die meedoen aan de euro hebben met elkaar afgesproken dat er een maximumgrens wordt gesteld aan hun overheidstekort en aan hun overheidsschuld. Hoe luiden deze twee afspraken precies?
b) Leg uit waarom op dit moment voor Griekenland een tekort van x procent van het BBP een veel groter probleem is dan een tekort van x procent van het BBP voor Nederland.
c) Als oplossing voor het schuldenprobleem van Zuideuropese landen wordt soms genoemd het sterk vergroten van het Europese steunfonds. Noem en beschrijf kort twee problemen die kunnen worden veroorzaakt door zo’n groter steunfonds.
Vraag 14

Diverse economen hebben naar voren gebracht dat de overheid in de actuele situatie niet té veel moet bezuinigen, maar zou moeten kiezen voor hervormingen die op langere termijn vruchten afwerpen. Leg dit standpunt uit.

Maart 2012

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN
Open vragen (22 punten in totaal, 11 punten per vraag)
Vraag 1
In de colleges is gesproken over een drietal crises bij ondernemingen in financiële moeilijkheden, te weten: de strategische crisis, de winstcrisis en de liquiditeitscrisis.
a) Geef aan wat wordt bedoeld met een liquiditeitscrisis en geef twee concrete voorbeelden waaruit blijkt dat een onderneming zich in een liquiditeitscrisis bevindt.
In de literatuur ten aanzien van ondernemingen in financiële moeilijkheden wordt door een aantal schrijvers gewezen op de aanwezigheid van een vierde crisis, die voorafgaat aan de strategische crisis, te weten: de governance crisis. Onder deze crisis verstaan zij onder meer een gebrek aan toezicht op de dagelijkse bestuurders van een onderneming in financiële moeilijkheden en/of een gebrekkige samenstelling van het management van een onderneming.
b) Wat zou de mogelijke relatie tussen de governance crisis en de strategische crisis zijn? Licht uw antwoord toe aan de hand van een concreet voorbeeld waaruit de relatie tussen deze twee crises naar voren komt.
Vraag 2

Hessing, importeur van exclusieve bolides van merken als Rolls-Royce, Bentley, Maserati en Lamborghini, werd begin 2012 failliet verklaard. Lees de onderstaande citaten naar aanleiding van het faillissement en beantwoord naar aanleiding hiervan de bijbehorende vragen.
Uit het krantenartikel “Vastgoedproject nekt dealer luxe auto’s” uit het NRC Handelsblad van 11 januari 2012 komt het volgende citaat:
“De problemen voor Hessing ontstonden niet zozeer door een terugvallende vraag naar luxe auto's, maar door al even kostbare nevenactiviteiten van de enig aandeelhouder. Na verhuizing van zijn hoofdkantoor naar Utrecht in 2005, startte Hessing een megalomaan vastgoedproject op zijn oude stek in De Bilt. Daar wilde hij een comfortabel, maar omstreden resort neerzetten met 66 villa's en 34 appartementen voor dezelfde doelgroep als die in zijn showroom. … Om het park van de grond te krijgen - na de nodige vertraging zou de eerste schop komend voorjaar de grond in gaan - had Hessing zich diep in de schulden gestoken. Een lening van de vastgoedtak van SNS Reaal van ruim 20 miljoen euro werd in 2008 aangevuld met een lening van 10 miljoen bij collega-autohandelaar Evert Louwman uit Wassenaar. Het project haperde door tegenvallende voorverkoop van de kavels.”
a) Welke door Slatter & Lovett genoemde hoofdoorzaak van financiële moeilijkheden is van toepassing op Hessing? Licht uw antwoord beknopt toe.
Uit het krantenartikel “Hessing bleef niet bij z’n leest” uit het Algemeen Dagblad van 11 januari 2012 komt het volgende citaat:
“Hessing zag een omheinde wijk voor zich, uitsluitend voor de welgestelden, waar kinderen veilig konden buitenspelen zonder zich druk te hoeven maken over scooters en auto’s. … Toen de plannen de afgelopen jaren concreter werden, nam de kritiek toe. Omwonenden en natuurorganisaties maakten bezwaar. Makelaars uitten hun twijfels over de succeskansen. Nederland zou nog niet klaar zijn voor zo‘n beveiligd villapark. Ook vonden ze de locatie, ingeklemd tussen drukke wegen, niet geschikt.
Hessing … hoorde die kritiek geërgerd aan. De nieuwbakken projectontwikkelaar twijfelde niet aan het succes van Park Bloeyendael, zei hij vorig jaar nog: Pertinente onzin, wat die makelaars zeggen. Wat ze niet kennen, dat eten ze niet. De mensen komen juist daarvoor naar ons toe. Ik weet nu zeker dat er over een jaar of vijf een wachtlijst zal zijn om in het park te wonen. Dat is mijn trots.”
b) Welke door Carroll & Mui genoemde falingsstrategie kan worden aangewezen als mogelijke verklaring van het faillissement van Hessing? Licht uw antwoord beknopt toe.
DEEL INTERNATIONAL BUSINESS LAW
Open vraag (11 punten)
Vraag 9

Deze vraag ziet op de annotatie van Prof. mr. S.M. Bartman bij het arrest van de Hoge Raad van 26 maart 2010 (Zandvliet/ING) in Ars Aequi, februari 2011, afl. 02, pag. 126-130, onder de titel Bestuurdersaansprakelijkheid wegens selectieve (wan)betaling. Een klusje voor de Business Judgment Rule?
Selectieve betaling van schuldeisers door de bestuurder kan leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van deze bestuurder tegenover een schuldeiser van de rechtspersoon voor de schade die deze lijdt doordat zijn vordering niet wordt voldaan.
a) Wat is de juridische grondslag voor deze persoonlijke aansprakelijkheidsstelling en hoe wordt deze grondslag ingevuld? Noem hierbij ook het relevante wetsartikel.
b) In deze annotatie wordt er op gewezen dat men in plaats van “selectieve betaling” beter zou kunnen spreken van “selectieve wanbetaling.” Licht toe waarom.
DEEL ECONOMIE
Open vragen (22 punten in totaal, 11 punten per vraag)
Vraag 13

Leg uit hoe de financiële crisis die in 2008 in de Verenigde Staten is ontstaan de reële economieën van Europese landen heeft beïnvloed.
Vraag 14

a) Beschrijf kort de belangrijkste economische gevolgen van de vergrijzing.
b) Noem en omschrijf kort twee maatregelen die de overheid kan nemen om deze gevolgen op te vangen.

December 2011

DEEL BEDRIJFSWETENSCHAPPEN
Open vragen
Vraag 1

In de colleges is gesproken over een drietal fasen van crises bij ondernemingen in financiële moeilijkheden, te weten: de strategische crisis, de winstcrisis en de liquiditeitscrisis.
a)  In een liquiditeitscrisis valt in het algemeen een paradox waar te nemen. Enerzijds biedt deze fase ondernemers/bestuurders maar beperkt de ruimte om in te grijpen, anderzijds biedt deze fase juist de gelegenheid om in te grijpen. Licht deze paradox toe.
b)  Waarom wijzen ondernemers in het algemeen externe omstandigheden aan als de oorzaak van een faillissement?
Vraag 2

In het krantenartikel “Bedrijfsstrategie pakt heel vaak averechts uit” uit het NRC Handelsblad van dinsdag 13 december 2011 staan in het kader van ondernemingen in financiële moeilijkheden een tweetal relevante passages. Beantwoord de onderstaande vragen na het lezen van de passages.
Passage 1
“Uit wetenschappelijk oogpunt valt er volgens Vermeulen vaak wat af te dingen op downsizing. “Je krijgt geen betere organisaties door je aandeelhouders meer te gerieven. Je krijgt wel betere organisaties door je werknemers beter te maken. En dat doe je niet door ze weg te sturen.””
a)  Ondernemingen in financiële moeilijkheden nemen in het algemeen als één van de eerste maatregelen het ontslaan van werknemers (downsizing). Waarom is een dergelijke maatregel niet de enige aanpak in het oplossen van financiële moeilijkheden?
Passage 2
“We weten uit onderzoek dat het vooral vaak misgaat als bedrijven te veel hooi op hun vork nemen, te veel verleidingen en groeimogelijkheden naast elkaar nastreven. Bijvoorbeeld tegelijk bezig zijn met een acquisitie, en een nieuwe markt, en nog een joint venture en dan ook nog eens innoveren. Dan lukt er meestal helemaal niets en duwt de innovatie het bedrijf juist in de problemen.”
b)  Uit het bovenstaande citaat valt af te leiden dat ondernemingen die te veel hooi op hun vork nemen in problemen kunnen komen. In welke fase van de neerwaartse spiraal zoal beschreven door Collins zou u dit citaat onderbrengen? Licht dit beknopt toe.
DEEL INTERNATIONAL BUSINESS LAW
Open vragen
Vraag 8

Deze vraag ziet op de annotatie van Prof. mr. S.M. Bartman bij het arrest van de Hoge Raad van 26 maart 2010 (Zandvliet/ING) in Ars Aequi, februari 2011, afl. 02, pag. 126-130, onder de titel Bestuurdersaansprakelijkheid wegens selectieve (wan)betaling. Een klusje voor de Business Judgment Rule? In deze annotatie wordt er op gewezen dat men in plaats van “selectieve betaling” beter zou kunnen spreken van “selectieve wanbetaling.”  
Kunt u dit verklaren?

DEEL ECONOMIE
Open vragen
Vraag 12
Leg uit wat de belangrijkste oorzaken zijn van de Europese schuldencrisis (eurocrisis).

Antwoordindicaties Januari 2012

DEEL BEDRIJFSWETENSCHAPPEN
Vraag 1a:

De strategische crisis vormt de basis van financiële moeilijkheden. De gedachte
hierachter is dat wanneer ondernemingen onvoldoende bezig zijn met strategisch
ondernemerschap (denk hierbij o.a. visie/missie, externe analyse en interne analyse) de
onderneming niet voorbereid is op toekomstige ontwikkelingen. Door het gebrek aan
strategisch ondernemerschap zijn ondernemingen derhalve dus niet continue bezig te
innoveren, verbeteren en versterken. Men gaat er in deze fase vanuit dat succes voor de
onderneming gewaarborgd blijft, terwijl het succes gisteren hoeft niet het succes van
vandaag laat staan van morgen te zijn. Vanuit de strategische crisis vervalt een
onderneming onherroepelijk in een winstcrisis of zelfs een liquiditeitscrisis.
Vraag 1b:

De relatie tussen de strategische crisis en de winstcrisis is alsvolgt: door de strategische
crisis is de onderneming onvoldoende bezig met strategisch ondernemerschap (denk
hierbij o.a. visie/missie, externe analyse en interne analyse) de onderneming niet
voorbereid is op toekomstige ontwikkelingen. Door niet continue te streven naar
verbetering/innovatie en minimaliseren van risico’s. Hierdoor bestaat het risico dat een
onderneming op een gegeven moment wordt voorbijgestreefd door concurrenten. Dit
leidt er toe dat concurrenten betere of nieuwe producten in de markt zetten waardoor het
marktaandeel (lagere omzet) en daarop volgend de winst van de onderneming onder
druk komt te staan. Zodoende veroorzaakt een strategische crisis een winstcrisis.
Vraag 2a:

De externe analyse moet worden opgesteld aan de hand van het citaat. Drie elementen
uit het citaat te halen; minimaal 2 elementen noemen, per element 2 punten toegekend.
De computer- en softwarebranche waarin HP zich begeeft kenmerkt zich door snelle
technologische ontwikkelingen die de wensen van de consumenten beïnvloeden. Met
name technologische, sociale spelen in de computer- en softwarebranche een grote rol.
Technologische krachten ivm de opkomst van mobiele computerapparatuur zoals tablets
en smartphones . Sociale krachten ivm de opkomst van digitale (sociale media). De
levenshouding van mensen wordt anders.
Beide krachten leiden ertoe dat deze branche is markveranderingen optreden omdat
consumenten liever handzame mobiele apparaten willen hebben om digitale (sociale)
media te bekijken en of te werken.
Vraag 2b:

Het onderdeel visie/missie van strategisch ondernemerschap lijkt te ontbreken bij HP.
Binnen een half jaar nadat een grote strategiewijziging was aangekondigd door de
voormalig topman Apotheker trekt HP het besluit in. Ondanks dat na de aanstelling van
de huidige bestuursvoorzitter Meg Whitman in eerste instantie was verkondigd dat de
rigoreuze strategiewijziging zou worden voorgezet.
HP lijkt daardoor te zoeken naar zijn bestaansrecht (allesomvattende verklaring waarom
de onderneming bestaat en waar ze naar toe wil of welk doel hebben ze voor ogen). HP
lijkt daarbij derhalve niet te beschikken over duidelijk doel en waarom het denkt binnen
de computer- en softwarebranche een toegevoegde waarde/rol te kunnen spelen.
Vraag 2c:

HP bevindt zich in fase 3 van de door Collins geformuleerde neerwaartse spiraal. Door
de technologische en sociale ontwikkelingen (o.a. veranderende consumentenwens ten
aanzien van het benutten van digitale (sociale) media) is HP achterop komen te liggen
op concurrenten zoals Apple, Google etc… Hierdoor is hun verdienmodel/bestaansrecht
van hun PC-divisie onder druk komen te staan.
Hoewel het speculeren is of de grote strategiewijziging ingezet door Apotheker het
bestaansrecht van HP in de toekomst had gewaarborgd, kan wel worden gesteld dat het
HP door de herziening verder gaat op eerder ingeslagen koers. Technologische en
sociale ontwikkelingen kunnen daarbij onvoldoende op waarde worden geschat en
daarmee hun impact op het bestaansrecht van HP in de toekomst. Men lijkt
ontwikkelingen te ontkennen.
Dit onderschatten van ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op het bestaansrecht
van HP komen overeen met fase 3 van Collins, te weten: “Denial of Risk and Peril”. HP
lijkt willens en wetens technologische en sociale ontwikkelingen onvoldoende op waarde
te schatten.
Indien fase 4 (Grasping for salvation) wordt benoemd kan de dubbele herziening en in
het korte tijd wisselen van de bestuursvoorzitter worden aangehaald als de laatste
rigoureuze maatregelen die werden genomen om het tij te keren.
DEEL INTERNATIONAL BUSINESS LAW
Vraag 9:

Het gaat hierbij (vooral) om de artikelen 2:138 (NV) en 2:248 BW (BV), op grond waarvan een
bestuurder persoonlijk aansprakelijk kan worden gehouden voor de schulden van de failliete
rechtspersoon indien blijkt van kennelijk onbehoorlijk bestuur dat een belangrijke oorzaak is van het faillissement. De curator wordt hierin geholpen door de bewijsvermoedens van het tweede lid van die bepaling(en). Kortweg geldt dat, indien de rechtspersoon in de afgelopen drie jaren voor het faillissement niet heeft voldaan aan zijn publicatieplicht (jaarrekening) of zijn administratieplicht, rechtens vaststaat dat sprake is van kennelijk onbehoorlijk bestuur en (weerlegbaar) vermoed wordt dat dit een belangrijke oorzaak is van het faillissement.
DEEL ECONOMIE

Beknopte antwoorden open vragen onderdeel Economie
Vraag 13a:

Overheidstekort: ten hoogste 3% van het BBP; overheidsschuld: ten hoogste 60% van het BBP.
Vraag 13 b:

Als beide landen een tekort hebben van x % van hun eigen BBP is dat voor Griekenland een veel groter probleem omdat het een veel hogere rente moet betalen.
Vraag 13c:

Problemen door een (veel) groter Europees steunfonds:
•
Sterke landen kunnen er zelf door in de problemen komen
•

Er is weinig electorale steun voor
Vraag 14:

Nu niet té veel bezuinigen, maar hervormingen die op langere termijn vruchten afwerpen: nu veel bezuinigen wakkert de recessie aan waarin we dreigen te vallen (“Keynes op zijn kop”). Dat kost economische groei en dus productie, inkomens en werkgelegenheid. Hervormingen: op het terrein van de arbeidsmarkt (ontslagbescherming, werkloosheidsuitkering, pensioenleeftijd), woningmarkt (hypotheekrente-aftrek!) en het pensioenstelsel. Deze zorgen voor hogere economische groei en verbeterde overheidsfinanciën.

Antwoordindicaties Maart 2012

ANTWOORDEN ONDERDEEL BEDRIJFSWETENSCHAPPEN
Vraag 1a (5 punten)
Met een liquiditeitscrisis wordt bedoeld: de laatste fase van de neerwaartse spiraal van financiële moeilijkheden waarin een onderneming zich kan bevinden. Binnen de onderneming is er dan sprake van een acuut gebrek aan liquide middelen (cash) om aan de verplichtingen van de ondernemingen te voldoen. (3 punten)
Concrete voorbeelden (2 punten):
* Crediteuren van de onderneming hebben beslag gelegd op de betaalrekening van de
onderneming.
Crediteuren dreigen het faillissement aan te vragen.
* De bank dreigt het vertrouwen en daarmee de kredietruimte in te trekken.
* Leveranciers willen direct betaald worden en leveren geen krediet.
*Schuldeisers/crediteuren kunnen niet betaald worden.
* Werknemers krijgen hun lonen later uitbetaald.
* Belastingverplichtingen worden uitgesteld.
* Er is geen geld om te investeren.
* Er is een buitensporige wanverhouding tussen VV en EV (ratio’s).
Vraag 1b (6 punten)
De relatie tussen de governance crisis en de strategische crisis is alsvolgt: wanneer een
onderneming een slechte governancestructuur heeft waardoor checks and balances ontbreken
door bijvoorbeeld een gebrek aan toezicht op de dagelijks bestuurders of een gebrekkige
samenstelling van het management kunnen bestuurders/managers rustig hun gang gaan
en daarmee mogelijk onverantwoorde risico’s nemen t.o.v. de marktomstandigheden
en de ontwikkelingen in de branche of onvoldoende kritisch worden gehouden t.o.v. de
marktomstandigheden en de ontwikkelingen. (2 punten)
Wanneer dit gebeurt vervalt een onderneming vanuit de governance crisis in een strategische
crisis waarbij men onvoldoende bezig is met strategisch ondernemerschap (denk hierbij
o.a. visie/missie, externe analyse en interne analyse) de onderneming niet voorbereid is op
toekomstige ontwikkelingen. (2 punten)
Concrete voorbeelden (2 punten):
* Een niet functionerende toezichtsorgaan zoals de RvC of een Raad van Toezicht (Kroymans)
zoals beschreven in Slatter & Lovett pag. 23
* Slechte samenstelling managementteam waardoor enkele managers de macht naar zich toe
kunnen trekken (autocratic rule en combining chairman and chief executive)
Vraag 2a (5 punten)
MODELANTWOORD (5 punten in totaal):
De door Slatter & Lovett genoemde hoofdoorzaak die van toepassing is op Hessing is: het
uitvoeren van grote projecten (big projects) waarbij de ondernemingen verplichtingen aangaat die mogelijk tot de ondergang van de onderneming kunnen leiden waarbij kosten worden onderschat en mogelijke inkomsten te gunstig worden ingeschat. (2 punten)
In het geval van Hessing blijkt duidelijk dat men de benodigde financiering heeft onderschat
(underestimating capital requirements), niet rekening heeft gehouden met opstartproblemen
(start-up difficulties) en grote contracten c.q. leningen heeft afgesloten om het vastgoedproject te laten slagen (major contracts). (3 punten)
ALTERNATIEF ANTWOORD (3 punten in totaal):
Eveneens van toepassing kan zijn: het negeren door het management (zwak management)
van de kernactiviteiten van de ondernemingen door een diversificatieproces in te zetten en een nieuwe branche te betreden ondanks dat dit andere competenties vraagt. (3 punten)
Vraag 2b (6 punten)
MODELANTWOORD ( 6 punten)
De falingsstrategie die als een mogelijke verklaring voor het faillissement van Hessing kan
worden aangewezen is: koppig vasthouden aan de ingeslagen koers (stubbornly staying the
course) waarbij bestuurders van ondernemingen zichzelf te vaak voor de gek houden door te
denken dat het wel meevalt met een probleem of door te wachten met reageren totdat het te laat is. (3 punten)
In het geval van Hessing blijkt dat Hessing zelf de bezwaren van omwonenden en
natuurorganisaties als de kritiek van makelaars volledig links liet liggen. Hessing was heilig
overtuigd dat zijn vastgoedproject zou slagen en dat over vijf jaar een wachtlijst zou zijn. Hierdoor geeft Hessing blijk van een ongebreideld vertrouwen dat het vastgoedproject hoe dan ook zou slagen. Hessing stond dan ook niet open voor de gedachte dat de bezwaren van omwonenden en natuurorganisaties en de mogelijk terechte kritiek van makelaars hem zouden opbreken. (3 punten)
ALTERNATIEF ANTWOORD (3 punten)
Een andere verklaring zou kunnen zijn: pseudo-aangrenzende markten aangezien Hessing
nieuwe dinesten/producten gaat aanbieden voor zijn bestaande klanten, te weten luxe woningen ipv luxe auto’s terwijl bij het betreden van een nieuwe branche andere competenties vraagt. (3 punten)
ANTWOORDEN ONDERDEEL IBL
Vraag 9
Deze vraag ziet op de annotatie van Prof. mr. S.M. Bartman bij het arrest van de Hoge Raad van
26 maart 2010 (Zandvliet/ING) in Ars Aequi, februari 2011, afl. 02, pag. 126-130, onder de titel Bestuurdersaansprakelijkheid wegens selectieve (wan)betaling. Een klusje voor de Business Judgment Rule?
Selectieve betaling van schuldeisers door de bestuurder kan leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van deze bestuurder tegenover een schuldeiser van de rechtspersoon voor de schade die deze lijdt doordat zijn vordering niet wordt voldaan.
a) Wat is de juridische grondslag voor deze persoonlijke aansprakelijkheidsstelling en hoe wordt deze grondslag ingevuld? Noem hierbij ook het relevante wetsartikel (5 pnt.)
b) In deze annotatie wordt er op gewezen dat men in plaats van “selectieve betaling” beter zou
kunnen spreken van “selectieve wanbetaling.” Kunt u dit verklaren? (6 pnt.)
Antwoordmodel open vraag:
Opgave a)
De juridische grondslag is dan onrechtmatige daad ex 6:162 BW. Het gaat dan om een de
schending van de maatschappelijke zorgvuldigheid die tegenover die specifieke schuldeiser
geboden is.
2 punten voor het noemen van onrechtmatige daad
1 punt voor het noemen van art. 6:162 BW
2 punten voor de invulling van de grondslag
Opgave b)
Selectieve betaling van één of enkele schuldeisers is dus niet zozeer het probleem, maar
veeleer selectieve - d.w.z. op één of enkele specifieke schuldeisers gerichte – wanbetaling
kan onrechtmatig zijn. Zie annotatie in AA, 2011, p. 127, alinea 2. “Het gaat er immers
om het omslagpunt te bepalen tussen selectieve betaling als gerechtvaardigd generiek
ondernemingsbeleid en onrechtmatige, selectieve (wan)betaling ten opzichte van een of enkele
specifieke schuldeisers van de vennootschap”.
3 punten voor het aangeven dat selectieve betaling van schuldeisers door de bestuurder van
een rechtspersoon in financiële moeilijkheden soms onontkoombaar is om de continuïteit van (de
onderneming van) de rechtspersoon (zo lang mogelijk) te waarborgen.
3 punten voor het aangeven van het bestaan van het omslagpunt (of iets soortgelijks) en
bespreken waarom er dan sprake kan zijn van selectieve wanbetaling aan een of enkele
specifieke schuldeisers.
Beknopte antwoorden open vragen onderdeel Economie
13. Leg uit hoe de financiële crisis die in 2008 in de Verenigde Staten is ontstaan de reële
economieën van Europese landen heeft beïnvloed.
Elementen die genoemd dienen te worden:
Financiële crisis VS sloeg over op mondiale financiële systeem (internationale
verwevenheid; besmetting); dus ook op het Europese
Overal verdween het vertrouwen in de economie
Mede daardoor: kredietverstrekking sterk gekrompen
Gevolgen o.a.:
Wereldhandel zakte sterk in
Consumptie nam af
Investeringen sterk gekrompen
In de meeste Europese landen (niet erg in NL): sterk oplopende werkloosheid
Waardering: 2 punten per onderdeel, met een maximum van 11

Zie week 1 van de samenvatting onder het kopje ‘systeemcrisis’.
14a. Beschrijf kort de belangrijkste economische gevolgen van de vergrijzing
Beroepsbevolking neemt af
Vraag naar arbeid wordt groter (o.a. in de zorg, in mindere mate in onderwijs)
Dus: personeelstekorten
Mogelijk gevolg: minder economische dynamiek
Forse kostenstijging AOW en zorg
Kleiner draagvlak voor belastingen en premies
Gevolg: aanslag op overheidsfinanciën

Zie week 1 van de samenvatting onder het kopje ‘consequenties’.

Waardering: maximaal 6 punten; 1 per genoemd en beschreven onderdeel
14b. Noem en omschrijf kort twee maatregelen die de overheid kan nemen om deze
gevolgen op te vangen.
Mogelijkheden:
Hogere arbeidsparticipatie (met name vrouwen en oudere werknemers)
Vergroting productiviteit (onderwijs!)
Beperking uitgaven AOW
Beperken uitgaven zorg
Verhoging pensioenleeftijd
Fiscalisering AOW
Beïnvloeding demografische ontwikkeling (geboortecijfer omhoog)
Elke andere plausibele en onderbouwde maatregel

Zie week 1 van de samenvatting onder het kopje ‘beleid’.

Waardering: maximaal 5 punten. Per genoemde en correct omschreven maatregel 3 c.q. 2 punten.

Antwoordindicaties December 2012

DEEL BEDRIJFSWETENSCHAPPEN
Vraag 1
a.
Wanneer ondernemingen in financiële moeilijkheden vervallen tot de liquiditeitscrisis kunnen
bestuurders van deze ondernemingen de problemen niet meer ontkennen. Hierdoor ontstaat
er bewustwording van de problematiek bij bestuurders en zijn zij in tegenstelling tot eerdere
fases bereid tot meedenken en coöperatief handelen. Wanneer een onderneming in een
liquiditeitscrisis echter is aanbelandt, heeft de onderneming maar weinig middelen tot zijn
beschikking en is het vertrouwen van direct betrokkenen (stakeholders) verminderd. De paradox slaat dus terug op het bewustwordingsproces bij bestuurders versus de verminderde ruimte tot handelen om financiële moeilijkheden aan te pakken.
b.
De perceptie van ondernemers is dat de meest recente feiten en omstandigheden verantwoordelijk zijn voor de financiële moeilijkheden bij een onderneming. Dit zijn in meeste
gevallen externe omstandigheden die spreekwoordelijk de laatste druppel zijn die de emmer
doen overlopen. Het fundament van de financiële moeilijkheden wordt echter gelegd binnenin de onderneming door interne omstandigheden of oorzaken.
Vraag 2
a.
Het ontslaan van werknemers (downsizing) kan worden geschaard tot mogelijkheden die
behoren tot “financial restructuring” ook wel financieel herstructureren genoemd. Financieel
herstructureren draait om het aanpakken van de kostenstructuur van de onderneming en
creëren van een stabielere kaspositie (cash-flow). Naast financieel herstructureren is er ook
operationeel herstructureren waarbij wordt gezocht naar mogelijkheden om de omzet te verhogen door bijvoorbeeld te kiezen voor een nieuw bedrijfsmodel. Denk hierbij aan het voorbeeld dat is gegeven in het tweede hoorcollege van de onderneming naast het verkopen van speciale schroeven om dakbedekking vast te zetten eveneens zonnebrandcrème ging verkopen. Het ontslaan van mensen is dus niet de enige aanpak in het oplossen van financiële moeilijkheden en veelal erg kostbaar.
b.
In hun streven naar meer groei en succes gaan ondernemingen allerlei uitdagingen aan waardoor ze teveel hooi op hun vork nemen. Deze drang om te groeien komt overeen met stadium 2 “Undisciplined Pursuit of More” zoals beschreven door Collins. Succesvolle ondernemingen willen ten koste van alles groeien en meer succesvol zijn. Door te veel hooi op de vork te nemen en daarmee ongecontroleerd te groeien kunnen ondernemingen in financiële moeilijkheden komen.
DEEL INTERNATIONAL BUSINESS LAW
Vraag 8
Selectieve betaling van schuldeisers door de bestuurder van een rechtspersoon in financiële
moeilijkheden is soms onontkoombaar om de continuïteit van (de onderneming van) de
rechtspersoon (zo lang mogelijk) te waarborgen. Niettemin kan het ook leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder tegenover een schuldeiser van de rechtspersoon voor de schade die deze lijdt doordat zijn vordering niet wordt voldaan. De juridische grondslag is dan onrechtmatige daad. Het gaat dan om een de schending van de maatschappelijke zorgvuldigheid die tegenover die specifieke schuldeiser geboden is. Selectieve betaling van één of enkele schuldeisers is dus niet zozeer het probleem, maar veeleer selectieve - d.w.z. op één of enkele specifieke schuldeisers gerichte – wanbetaling kan onrechtmatig zijn. Zie annotatie in AA, 2011, p. 127, alinea 2.
DEEL ECONOMIE
Vraag 12
De probleemlanden hadden al langere tijd te hoge overheidstekorten en –schulden. Dat werd
nog aanzienlijk verergerd door de kredietcrisis en de zware recessie die daarna volgde. De
grootste problemen met de overheidsfinanciën waren en zijn in Griekenland, maar geleidelijk aan kwamen steeds meer andere landen in de problemen (Portugal, Ierland, Spanje, Italië). Naast de problemen met de overheidsfinanciën is van belang dat de concurrentiepositie van diverse probleemlanden sinds de invoering van de euro is verslechterd. De lonen zijn te hard gestegen. Dat maakt de economie zwakker en verkleint de kans dat de schulden op termijn weer kunnen worden terugbetaald. De Europese schuldencrisis is verergerd door onvoldoende aanpak van de problemen in de landen zelf en een te aarzelend ingrijpen van de overige eurolanden (oa: veel gepraat over Europese steunfonds). Door het gebrek aan stevige maatregelen is het vertrouwen van de financiële markten in het oplossen van de crisis steeds kleiner geworden en dat leidt juist weer tot een verdere verslechtering.
Bronnen: De Kam e.a., Centraal Planbureau, Miljoenennota 2012, college