De testfase: hoe ontwikkel en test je het procesmodel? - Chapter 4

Wanneer sociale psychologen een set verklaringen kiezen, wordt er door hen een procesmodel opgesteld. Dit model dient als sjabloon voor het ontwikkelen van interventies.

Hoe formuleer je een procesmodel?

Een procesmodel is een geïllustreerde weergave van de verklarende variabelen en hun relaties met elkaar en met het overkoepelende probleem. Elke variabele wordt weergegeven door een vierkant. De vierkanten (variabelen) in het model zijn verbonden door pijlen. De bindende kracht van een pijl geeft aan of er een positieve (+) of negatieve (-) relatie is tussen de twee variabelen. Het formuleren van een procesmodel helpt sociale psychologen om een gestructureerd beeld te schetsen van het probleem met de achterliggende oorzaken. Het moet ook aanwijzingen geven over welke interventies moeten worden gebruikt.

Hoe ontwikkel je een procesmodel?

Ten eerste moet er een duidelijke uitkomstvariabele zijn. Idealiter is dit al gedan in de vorige fase van de PATH-methode, maar er kan twijfel bestaan of de uitkomstvariabele concreet genoeg is of niet. Vervolgens moet er een schema gemaakt worden van het voorbereidende procesmodel. De uitkomstvariabele wordt in het rechter vierkant geplaatst en de mogelijke verklaringen in het linker vierkant.

Mogelijke verklaring uitkomstvariabele:

• Nature of the task cooperation

Dit is een plausibel eerste model, maar er zijn verschillende problemen. Ten eerste wordt de bewering meestal niet beschreven als een continue of kwantitatieve variabele. Het is onduidelijk hoe deze variabele kan variëren van minder tot meer, en hoe deze precies gerelateerd is aan de uitkomstvariabele. Ten tweede zijn de variabelen vaak te algemeen. Een verbeterd model zou meer concrete termen gebruiken om de variabelen te beschrijven. In de onderstaande figuur zijn bovenstaande variabelen concreet gemaakt en worden relaties gespecificeerd.

• Competition among scientists –
• Willingness to help each other
• Degree of task coordination +
• Extent of shared group product +

Dit model is al een grote verbetering ten opzichte van het eerste, maar details over het proces dat tot de manifestatie van het probleem heeft geleid, ontbreken nog. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk of de variabelen aan de linkerkant een directe of indirecte invloed hebben op het probleem. Bovendien kunnen de variabelen die in de tweede figuur zijn geïntroduceerd, worden veroorzaakt door andere factoren.

Een nog beter procesmodel zou er als volgt uitzien:

• Degree to which - Competition among cooperation scientists is rewarded =
• Degree of task + Degree of + Cohesion in + Willingness to coordination communication in teams to help each other + + +
• Degree of sharing Extent of shared Responsibility for lab space + group product + group product

Dit is één mogelijke manier om een procesmodel te ontwikkelen, maar het is zeker niet de enige manier. Over het algemeen kost het veel tijd en aanpassingen om een zo nauwkeurig mogelijk te maken. Het loont de moeite om hier veel tijd in te steken, want een goed procesmodel geeft goede aanbevelingen over de aard van interventies die nodig zijn.

Welke heuristieken zijn er voor het ontwikkelen van een procesmodel?

Hoewel er niet één manier is om een procesmodel te maken, zijn er verschillende heuristieken die kunnen helpen. De volgende 11 vuistregels kunnen u helpen bij het ontwikkelen van een procesmodel:

1. Maak een lijst van de mogelijke verklaringen en variabelen.  
2. Zorg ervoor dat alle variabelen sociaalpsychologisch, specifiek, concreet en continu zijn, in plaats van algemeen, abstract en binair.
3. Zorg ervoor dat deze variabelen gedrag, attitudes en motivaties beïnvloeden.
4. Teken de uitkomstvariabele aan de rechterkant van het procesmodel.
5. Ga van rechts naar links in het model door jezelf af te vragen welke variabelen de uitkomstvariabele beïnvloeden.
6. Teken pijlen tussen deze variabelen om de richting van de relatie aan te geven.
7. Zorg ervoor dat de relatie tussen de variabelen niet te vergezocht is. Zorg anders voor een extra variabele tussendoor.
8. Bedenk bij het bedenken van nieuwe variabelen of deze directe, indirecte, versterkende of verzachtende effecten hebben.
9. Als er meerdere variabelen zijn die van invloed zijn op de uitkomstvariabele, moeten deze in detail worden uitgewerkt en moet worden bekeken of ze onderling gerelateerd zijn. Als dit het geval is, moet er een pijl worden getekend.
10. In de praktijk mag een procesmodel niet meer dan tien variabelen bevatten om bruikbaar te zijn.  Daarnaast moet er een goede balans worden gevonden tussen een beknopt, maar gedetailleerd model.
11. Om een praktisch model te ontwikkelen, mogen er niet te veel stappen zijn tussen de uitkomstvariabelen en de meest afgelegen variabelen. Het wordt aanbevolen om vier stappen te gebruiken.

Hoe test je het procesmodel?

Bij het kiezen van de juiste theorie of set van theorieën kent de sociale psycholoog de empirisch achtergrond waarschijnlijk al. De empirische literatuur geeft bijvoorbeeld de kracht en richting aan van de relaties tussen de variabelen in het model. Meta-analyses en reviewsartikelen zijn erg handig omdat ze de resultaten van verschillende onderzoeken samenvatten. Op basis hiervan kunnen de correlaties tussen de variabelen worden vastgesteld in het procesmodel (het onderzoek moet dus ook de richting ban de relatie onderzoeken). Studies kunnen elkaar tegenspreken. In het methodegedeelte van het onderzoek moet vervolgens worden gekeken welk onderzoek het meest overeenkomt met de situatie waarvoor het procesmodel wordt gemaakt.

Het kan moeilijk zijn om relevante literatuur te vinden die bewijs levert voor de relaties tussen verschillende variabelen. Ten eerste komt dit doordat niet al het onderzoek wordt gepubliceerd. Ten tweede zijn niet alle onderzoeken van dezelfde relevantie en kwaliteit. Ten derde kunnen studies elkaar tegenspreken in hun resultaten of conclusies. Hiervoor kun je het beste meta-analyses of reviewartikelen raadplegen.

Hoe kun je je eigen onderzoek doen?

Zoals eerde aangegeven is het mogelijk dat er nog geen onderzoek is gedaan naar een relatie tussen variabelen. Het is ook mogelijk dat een studie van slechte kwaliteit is of niet volledig dekt welke kennis nodig is. In dit geval moet de sociale psycholoog zelf onderzoek kunnen doen om deze relatie te achterhalen. Bovendien zijn veel studies binnen de sociale psychologie “laboratorium gebaseerd”. Dit betekent dat deze resultaten betrouwbaar zijn, maar meestal niet gemakkelijk te generaliseren.

Bij het uitvoeren van onderzoek om validiteit vast te stellen, kan het handig zijn om een snelle enquête (vragenlijst) uit te voeren. De belangrijkste variabelen worden geoperationaliseerd en gemeten, waarna ze statistische procedures ondergaan. Op deze manier wordt de relatie tussen de variabelen vastgesteld.

Wanneer sociale psychologen een set verklaringen kiezen, wordt er door hen een procesmodel opgesteld. Dit model dient als sjabloon voor het ontwikkelen van interventies.