Organisatieverandering en leiderschap - RUG - Oefententamen 2018/2019

Vragen

Vraag 1

Vraag 1a

Senior en Swailes (2010) behandelen in hoofdstuk 2 het model van Greiner (‘the organizational lifecycle’). Teken en beschrijf dit model zo precies mogelijk. (3 punten)

Vraag 1b

Senior en Swailes (2010) behandelen in hoofdstuk 2 eveneens de veranderingstypologie van Tushman e.a.. Beschrijf deze typologie. Dat wil zeggen noem de typen en leg de betekenis van elk type verandering uit, zodat de verschillen helder zijn. (3 punten)

Vraag 1c

Welke relatie(s) kun je leggen tussen de fasen en gebeurtenissen beschreven in het model onder a. en de typen verandering onder b.? (2 punten)

Vraag 2

De professionele voetbalclub X United was gedurende het vorige decennium succesvol; ze behaalde kampioenschappen en ontving internationale waardering. De laatste jaren gaat het echter steeds minder goed, kampioenschappen en bekers blijven uit. Er bestaan verschillende theorieën over de redenen achter deze terugslag. De samenstelling, werkwijze en mores van de nationale competitie zijn overigens nauwelijks veranderd. Internationaal is er wel wat beweging, zoals clubs die worden opgekocht als ‘speeltjes’ van magnaten. Ondanks het aantrekken van nieuwe, dure spelers en het aanstellen en weer ontslaan van coaches en trainers wil het spel van weleer niet meer van de grond komen. De supporters mopperen. Een deel wil nog meer versterking. Anderen wijten het uitblijven van resultaat aan het teloor gaan van een echte clubgeest en willen terug naar vroeger toen de meeste spelers doorstroomden vanuit een eigen jeugdopleiding en vooral uit ‘stad en ommeland’ afkomstig waren. Ondertussen trekken de aandeelhouders vooral een zuinig gezicht en houden geldschieters de hand op de knip. Het bestuur zoekt de oplossing nu eerst een periode van rust waarin een nieuw evenwicht en betere teamspirit kan ontstaan.

Dit is een complexe veranderingssituatie, maar in hoeverre gaat het hier om harde of juist om zachte complexiteit? Gebruik minimaal vijf verschillende factoren uit de in Senior en Swailes aangereikte lijstjes waarmee je kunt bepalen in hoeverre er sprake is van een ‘difficult’ dan wel van een ‘messy’ situatie. Trek een beredeneerde conclusie. (4 punten)

Vraag 3

Senior en Swailes (2010) bespreken in hoofdstuk 3 wat je uit drie fundamentele theorieën over de structurering van de sociale werkelijkheid af kunt leiden over organisatieverandering.

Vraag 3a

Een van deze theoretische stromingen is de institutionele theorie. In hoeverre kan institutionele theorie (het optreden van) organisatieverandering verklaren? Met andere woorden, welke typen verandering kan institutionele theorie verklaren en welke niet? (2 punten)

Vraag 3b

Waarom is dat zo ? (Leg je antwoord onder a. uit met behulp van wat je weet over deze theorie) (2 punten)

In Nederland zijn de grote gevestigde thuiszorgorganisaties in de jaren tachtig en negentig uitgegroeid tot uitgebreide bureaucratische constellaties. Dit kan onder meer worden verklaard uit de wettelijke regelgeving en procedures in de zorg, aansprakelijkheidsissues, eisen van stakeholders, en de financieringsstromen (bijvoorbeeld welke zorg kan via welke weg en voor wie onder welke voorwaarden worden gedeclareerd).

Vraag 3c

Gebruik één van de drie fundamentele theorieën over structurering van de sociale werkelijkheid om uit te leggen hoe het kan dat organisaties die bedoeld zijn flexibel en efficiënt tegemoet te komen aan een maatschappelijke vraag zich ontwikkelen tot inflexibele bureaucratische structuren. (2 punten)

Desondanks was er een ervaren verpleegkundige die zich dermate gefrustreerd voelde door het werken binnen zo’n structuur, dat hij een alternatieve visie ontwikkelde op thuiszorg op basis van zijn praktijkervaringen en mede geënt op organisatiekundige inzichten die hij tijdens zijn studie had opgedaan. Zijn visie behelsde een organisch gestructureerde thuiszorgorganisatie met zelfsturende teams. Hij richtte in 2006 een nieuwe organisatie op genaamd ‘Buurtzorg’. Deze heeft inmiddels haar sporen verdiend binnen deze geïnstitutionaliseerde sector. Omdat Buurtzorg werkt met zelfsturende teams kan beter worden aangesloten bij de specifieke wensen, behoeften en mogelijkheden van de cliënt en worden aangesloten bij de situatie in de buurt. Zoals vroeger wordt de relatie tussen cliënt en professional weer als uitgangspunt genomen en nu ondersteund door moderne organisatieprincipes. Teams zijn zelf verantwoordelijk voor de planning en uitvoering van de werkzaamheden. De teams worden ondersteund door een regiocoach en een klein landelijk hoofdkantoor, bijvoorbeeld voor wat betreft de administratie. Het oplossend vermogen en de professionaliteit van de teamleden kan zo ten volle worden benut. Buurtzorg is exponentieel gegroeid sinds haar oprichting en heeft prijzen gewonnen voor haar prestaties.

Vraag 3d

Gebruik een van de drie fundamentele theorieën over structurering van de sociale werkelijkheid om uit te leggen hoe het kan dat dit initiatief dat zo afweek van wat gebruikelijk was in de sector zich succesvol heeft ontwikkeld. (2 punten)

Vraag 4

Senior en Swailes (2010) bespreken in hoofdstuk 4 modellen van organisatiecultuur. Sommige zijn bruikbaar voor het beschrijven van de cultuur van een specifieke organisatie waarbij men met een ‘open mind’ probeert de essentie van de cultuur en de wijze waarop deze tot uiting komt te vatten. Andere cultuurmodellen zijn beter toegerust voor het analyseren van organisatiecultuur door het meten van een beperkte set vooraf gespecificeerde dimensies en het vergelijken van de organisatie op deze dimensies scoort met andere organisaties.

Vraag 4a

Geef een nauwkeurige beschrijving van het Competing Values Model van Quinn en Rohrbauch (1983) door het te tekenen en dit raamwerk toe te lichten (3 punten)

Vraag 4b

In welk van de twee hierboven geschetste categorieën lijkt het Competing Values Model van Quinn and Rohrbauch het best te passen? Leg uit waarom? (2 punten)

Vraag 4c

Neem een model dat in de andere categorie past. (1 punt)

Vraag 4d

In hoeverre zou Handy’s model geschikt kunnen zijn voor het bepalen van de mate van ‘value aligment’ bij verandering zoals beoogd door Burnes en Jackson? Leg uit. (2 punten)

Vraag 5

Vraag 5a

Senior en Swailes (2010) presenteren in hoofdstuk 5 het ‘model of conflict-handling styles’. Teken dit model en zorg dat je daarbij zowel de assen als de stijlen benoemt. (3 punten)

Vraag 5b

Het model lijkt een zgn. ‘one best way’ stijl aan te geven. Welke stijl is dat? Leg uit waarom deze stijl de ‘one best way’ zou zijn.(2 punten)

Vraag 5c

Senior and Swailes concluderen echter dat “effective management of conflict can call upon the use of any of these styles, depending on the circumstances”. Wat bedoelen zij met deze uitspraak? Maak in je beantwoording van deze vraag expliciet gebruik van een van de twee benaderingen van organisaties die ten grondslag liggen aan Senior en Swailes (2010).(2 punten)

Vraag 6

Vraag 6a

In hun paper ‘The effects of transformational and change leadership on employees’ commitment to a change: a multilevel study’, maken Herold, Fedor, Caldwell en Liu (2008) een onderscheid tussen transformationeel en change leiderschap. Wat is, volgens deze auteurs, precies het verschil tussen de twee? (2 punten)

Vraag 6b

Herold et al. (2008) analyseerden veranderingsprojecten in 30 organisaties. Wat waren hun drie hoofdbevindingen over de effecten van transformationeel leiderschap en van change leiderschap? (3 punten)

Vraag 6c

Wat concludeer je uit de studie van Herold et al. (2008) over de rol van leiderschap in veranderingsprojecten? (2 punten)

Vraag 7

‘Organisation Development’ (OD) ziet de organisatie als zijnde een ‘open systeem’ en gaat uit van een ‘lerende organisatie’. Hieronder wordt je gevraagd deze twee basisassumpties uit te leggen, en vervolgens te beargumenteren welk verband deze twee assumpties met elkaar hebben.

Vraag 7a

Wat wordt ermee bedoeld dat de organisatie als een open systeem wordt gezien en op welke manier is dit precies relevant binnen een OD benadering van verandering? (2 punten)

Vraag 7b

Wat wordt ermee bedoeld dat de organisatie als een lerende organisatie wordt gezien en op welke manier is dit precies relevant binnen een OD benadering van verandering? (2 punten)

Vraag 7c

Waarom en hoe precies hangen deze twee assumpties binnen OD met elkaar samen? (2 punten)

Antwoordindicatie

Vraag 1a

Levenscyclus model van groei in de tijd op het niveau van de individuele organisatie. Wel enige conroverse over in hoeverre het door onderzoeksresultaten wordt ondersteund. Of alle organisaties alle fasen en in deze volgorde moeten doorloopen.

Vraag 1b