HC34. Bouw van de hals

Algemene informatie

• Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
  • In dit college wordt ingegaan op de bouw, structuur en functie van de hals
• Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur?
  • Alle onderwerpen in dit college worden ook behandeld in de literatuur
• Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
  • Er zijn geen recente ontwikkelingen in het vakgebied besproken
• Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?
  • Er zijn geen opmerkingen gemaakt over het tentamen
• Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?
  • Er zijn geen potentiële tentamenvragen besproken

De hals van buiten naar binnen

De hals is een verbinding tussen het hoofd en de thorax. Er bevinden zich veel vitale organen. Deze zijn echter niet goed beschermd en raken gemakkelijk beschadigd bij trauma’s. Onderdelen in de hals zijn:

• Trachea: loopt recht naar beneden
• Schildklier: aan weerszijden van de trachea
• Bijschildklier: tussen de trachea en de schildklier
• Oesophagus: achter de trachea
• Wervelkolom: achter de oesophagus
  • Om de wervelkolom liggen veel spieren

Als de subcutis wordt weggehaald zijn meerdere structuren zichtbaar:

• Platysma: een grote, dunne, platte spier
  • Wordt geïnnerveerd door de nervus facialis
• Bindweefsel waar bloedvaten doorheen lopen:
  • Vena jugularis externa
    • Ontvangt bloed van het externe deel van het cranium en diep gelegen delen van het gezicht

Als bindweefsel wordt weggehaald:

• Musculus sternocleidomastoïdius
  • Is van onderen gesplitst → origo op het sternum en de clavicula
  • Insinueert (hecht aan) op de processus mastoïdeus (achteroorknobbel)
  • Wordt geïnnerveerd door de nervus accessorius
  • Verdeelt de hals in driehoeken
• Os hyoideum (tongbeen)
  • Spieren erboven: suprahyoidale spieren
    • Bewegen het tongbeen → belangrijk bij slikken
  • Spieren eronder: infrahyoidale spieren
    • Antagonisten van suprahyoidale spieren
• Grote vaten in de hals → de vaatzenuwstreng:
  • Vena jugularis externa → ligt in de musculi sternocleidomastoïdi
    • Zorgt voor drainage van het veneuze bloed uit het hoofd
  • Arteria carotis communis
    • Zorgt voor vascularisatie van het aangezicht en het brein
  • Nervus vagus
    • Gaat door de hals heen naar het abdomen

Nog diepere structuren:

• Larynx (strottenhoofd)
  • Thyroid: het grote kraakbenige gedeelte
    • Vormt aan de buitenkant de adamsappel
  • Van onderen verbonden met de trachea
    • De schildklier ligt voor het begin van de trachea → produceert calcitonine

Compartimenten

Als de hals transversaal wordt doorgesneden, dan is te zien dat de hals uit verschillende compartimenten bestaat. Deze compartimenten zijn elk omgeven door bindweefselbladen: 

• Visceraal compartiment
  • Strottenhoofd (larynx)
  • Keel (pharynx)
  • Schildklier
  • Bijschildklieren
  • Trachea
  • Slokdarm
• Vertebraal compartiment
  • Cervicale wervelkolom
  • (Pre-vertebrale) spieren
• Vasculair compartiment (links en rechts)
  • Arteria carotis communis
  • Arteria carotis interna
  • Vena jugularis interna
  • Nervus vagus

Halsfasciën

Fascia is bindweefsel dat vaak om spieren, maar ook om organen ligt. Organen worden omgeven door veel fasciabladen die een aaneengesloten geheel vormen. Halsfaciën zijn dus losmazige bindweefselbladen die zorgen voor omhulling. 

De belangrijkste halsfaciën zijn:

• Lamina superficialis → de buitenste laag: bedekt alle spieren in de hals
• Lamina pretrachealis → ligt om het viscerale compartiment: voor de trachea en om de schildklier
• Lamina prevertebralis → zit om de zijkanten van het vertebrale compartiment: om alle spieren
• Vagina carotica → rondom de vaatzenuwstreng (arteria carotis communis en vena jugularis interna)

Tussen de fasciabladen ligt bindweefselruimte: spatium retroviscerale colli. Deze ruimte ligt achter de oesophagus en voor het lamina prevertebralis en kan worden gezien als de parapharyngeale ruimte. Deze ruimte wordt verdeeld in:

• Retropharyngeale ruimte
• Carotisschede
• Parapharyngeaal vet

Deze ruimtes staan in verbinding met het mediastinum inferior en posterior → infecties (zoals tonsillitis) in de hals kunnen helemaal doorlopen naar het mediastinum.

Halsregio’s

De hals is in te delen in verschillende regio’s:

• Regio cervicalis posterior → de nek
  • Officieel geen onderdeel van de hals
• Regio cervicalis lateralis → de achterste halsdriehoek
  • Bevat structuren die zorgen voor verbindingen tussen de thorax en de hals
  • Onder te verdelen in:
    • Trigonum omoclaviculare
    • Trigonum occipitale/trigonum cervicale posterius
• Regio cervicalis anterior → de voorste halsdriehoek
  • Bevat structuren die zorgen voor verbindingen tussen het hoofd en de thorax
  • Onder te verdelen in:
    • Trigonum submandibulare
    • Trigonum submentale
    • Trigonum musculare
    • Trigonum caroticum

Een chirurg moet weten welke structuren welke regio’s bevat:

• Met de grenzen van de verschillende regio’s kan een chirurg duidelijk een operatief afbakenen → niet meteen de hele hals hoeft opengesneden te worden
• De regio’s zijn dus van klinisch belang

Verschillende structuren in de hals:

• Apertura thoracis superior: de grote opening bovenin de ribbenkast
  • Dit is de aansluiting van het mediastinum op de hals
• Fossa axillaris: de okselholte
  • Belangrijke verbinding met de bovenste extremiteiten → vanuit de hals gaan structuren vanuit de fossa axillaris naar de extemiteiten
• Ondergrens van de hals:
  • Voorkant: de bovenkant van het sternum naar de clavicula en het acromion
  • Achterkant: de scapulae naar de processus spinosus van C7
• Bovengrens van de hals: de onderrand van de onderkaak naar de processus mastoideus (uitsteeksel van het slaapbeen)

De regio cervicalis lateralis

Scheiding:

De regio cervicalis lateralis (achterste halsdriehoek) wordt van de andere regio’s gescheiden door twee spieren:

• Musculus trapezius: de achterbegrenzing
• Musculus sternocleidomastoïdeus: de voorbegrenzing

De achterste halsdriehoek is onder te verdelen in 2 regio’s:

• Trigonum omoclaviculare (fossa supraclavicularis major)
• Trigonum occipitale/trigonum cervicale posterius
  • Grootste gedeelte van de achterste halsdriehoek

Deze regio’s worden gescheiden door de musculus omohyoidius: een infrahydoidale spier.

Oppervlakkige structuren:

Oppervlakkige structuren in de achterste halsdriehoek zijn:

• Vena jugularis externa → loopt over de m. sternocleïdomastoïdeus en draineert in de vena subclavia
• Nervus accessorius
  • Innerveert de musculus sternocleidomastoïdeus en trapezius
  • Vaak een slachtoffer van letsel gemaakt door artsen → instabiele schouder
• De cervicale zenuwen komen aan het oppervlak bij het punctum nervosum
• Plexus cervicalis
  • Hieruit stammen alle subcutane takken

Diepe structuren:

Diepe structuren in de achterste halsdriehoek zijn:

• Scaleni musculatuur → zijn van belang voor de ademhaling
  • Musculus scalenus anterior
  • Musculus scalenus medius
  • Musculus scalenus posterior
• Vena subclavia → loopt in het halsgebied tot de 1^e rib
  • Voert bloed vanuit de bovenste extremiteiten naar de thorax
• Arteria subclavia → loopt in het halsgebied tot de 1^e rib
  • Ligt tussen de voorste en middelste musculi scaleni
  • Gaat richting de okselholte
  • Vertakken in de arteria vertebrales en de truncus thyrocervicalis
• Nervus phrenicus → aansturing van het diafragma
• Plexus brachialis → zenuwbundel die zorgt voor de motorische aansturing en sensibiliteit van de bovenste extremiteiten

De regio cervicalis anterior

In de regio cervicalis anterior (voorste halsdriehoek) liggen de spieren voor het slikproces. Ook de regio cervicalis anterior is onder te verdelen in verschillende regio’s:

• Trigonum submandibulaire
  • Wordt gescheiden door:
    • Musculus digastricus:
      • Heeft twee buiken
      • Vormt een grens tussen het trigonum submandibulare en trigonum submentale
      • Vormt een grens tussen het trigonum submandibulare en trigonum caroticum
    • Mandibula
  • Lymfeknopen
  • Arteria/vena facialis
  • Glandula submandibularis (submandibulaire speekselklier)
    • Eén van de 3 grote speekselklieren
    • Ligt deels aan de buitenkant, maar ook diep
  • Nervus hypoglossus → motorische aansturing van de tong
  • Nervus lingualis → sensibiliteit voorste 2/3 van de tong
    • Ontspringt uit de mandibulare tak van de nervus trigeminus
  • Bevat suprahyoidale spieren → bewegen het tongbeen omhoog 
    • Lopen vanaf het tongbeen naar de schedel
    • Suprahyoidale spieren zijn:
      • Musculus digastricus (n. V3 en n. VII)
      • Musculus stylohyoideus (n. VII)
      • Musculus mylohyoideus (n. V3)
      • Musculus geniohyoideus (n. spinalis C1)
• Trigonum submentale
  • Zit recht onder de kin → wordt aan beide kanten geflankeerd door de trigonum submandibulare
  • Bevat lymfekliertjes en vet
• Trigonum musculare
  • Zit onder de trigonum submentale → wordt aan beide kanten geflankeerd door het trigonum caroticum
  • Wordt begrensd door de superieure buik van de musculus omohyoidium en de anterieure wand van de musculus sternocleidomastoidium en de middelste plaat in de nek
  • Bevat jugulare venen
  • Bevat infrahyoidale spieren → bewegen het tongbeen omlaag
    • Liggen onder het tongbeen, om de schildklier heen
    • Worden geïnnerveerd door de cervicale plexus (C1 – C3)
    • Musculus omohyoideus
    • Musculus sternohyoideus
    • Musculus thyrohyoideus
      • Tilt het schildkraakbeen op → de stembanden staan op extra spanning → hoge tonen
    • Musculus sternothyroideus
      • Is niet rechtstreeks aangehecht op het tongbeen
      • Brengt het tongbeen weer op zijn plaats
      • Innervatie: cervicale plexus (C1 – C3)
• Trigonum caroticum
  • Wordt begrensd door de achterste buik van de musculus digastricus, de musculus sternocleidomastoidius en de bovenste buik van de musculus omohyoidius
  • Meest innerverende driehoek → hier lopen veel zenuwen
    • Nervus glossopharyngeus → smaakzin op de achterste 1/3 van de tong
    • Nervus vagus
    • Nervus accessorius
    • Nervus hypoglossus
  • Hier vindt bifurcatie van de arteria carotis communis (deze ontspringt links uit de aortaboog en rechts uit de truncus brachiocephalicus) plaats:
    • Arteria carotis interna
      • Vascularisatie rondom het brein
      • Vertakt niet
    • Arteria carotis externa
      • Vascularisatie van het aangezicht en de zijkant van het hoofd
      • Arteria thyroideus superior
      • Arteria lingualis → naar de tong
      • Arteria facialis
      • Arteria pharyngea ascendens: vascularisatie van de keel en larynx
      • Splitst aan de bovenkant in de arteria maxillaris en de arteria temporalis superficialis → gaat voor de poort aan de zijkant van het hoofd verder

Zenuwen in de hals

Er zijn verschillende zenuwen aanwezig in de hals:

• Nervus glossopharyngeus (IX)
  • Verloop richting de keel en de tong
  • Ligt diep in het trigonum caroticum
• Nervus vagus (X)
  • Onderdeel van de vaatzenuwstreng
  • Loopt richting de thorax en het abdomen
• Nervus accessorius (XI)
  • Klein stukje
  • Gaat naar de achterste halsdriehoek
• Nervus hypoglossus (XII)
  • Ligt oppervlakkiger
  • Loopt richting de keel en de tong
  • Innervatie van intrinsieke en extrinsieke tongmusculatuur
• Ansa cervicalis (takken C1 – C3)
  • Is een zenuwplexus
  • Gelegen in het trigonum caroticum
  • Innervatie van infrahyoidale spieren

Lymfeklieren en KNO halsregio’s

In de kliniek kan de hals ook verdeeld worden op grond van de lymfeklieren. Hierbij zijn er 6 regio’s. Dit is handig voor het vaststellen van vergrotingen van de lymfeklieren.