Ruijssenaars & Van Luit

H19: Leerstoornissen: dyslexie en dyscalculie blz. 31-39

[note: enkele afbeeldingen bij deze samenvatting zijn door de WorldSupporter redactie verwijderd wegens vermoedelijke inbreuk op het auteursrecht]

Behandeling

Behandelingsproces is te beschrijven als een cyclus:

• Verkennende behandelingsanalyse: een analyse van de condities die positief of negatief van invloed kunnen zijn op de feitelijke interventie;
  • Het in kaart brengen van factoren die mogelijk belemmerend of juist faciliterend kunnen zijn t.a.v. specifieke interventie. Zowel individugebonden- als omgevingsfactoren.
• Voorspellen van reacties: het opstellen van hypothesen over de directe effecten van de concrete instructies, gebaseerd op diagnostische informatie enerzijds en kennis over empirische evidentie voor de aanpak anderzijds;
  
  • Voorspellen van de te bereiken directe resultaten door rekening te houden met empirische kennis, gegevens uit eerdere diagnostiek en de factoren uit de verkennende behandelingsanalyse.
• Toetsend behandelen: het uitvoeren (en bijstellen) van de geplande instructie;
• Evaluatie ten opzichte van het globale doel: het voortdurend nagaan in hoeverre de geplande en behaalde resultaten in overeenstemming (of: niet strijdig) zijn met het uiteindelijke  doel.
  
  • Wat op korte termijn effectief is, kán uiteindelijk contraproductief blijken.

Behandeling is bij voorkeur individueel. Individuele interventies blijken effectiever dan het werken in kleine groepjes, wat weer betere resultaten geeft dan remediërend onderwijs in grotere groepen.

Algemene factoren die bijdragen aan de effectiviteit van behandeling:

• Een goede relatie tussen cliënt en behandelaar;
• Een heldere structurering van de interventie;
• Het systematisch stellen van doelen door de behandelaar in samenspraak met de cliënt;
• Een uitvoering van de interventie zoals beoogd;
• Een aantoonbare professionaliteit van de behandelaar;

Behandeling van dyslexie

Effectieve behandelingen gaan uit van het principe dat ons schriftsysteem een systematische weergave is van de klankstructuur van de gesproken taal. Als die relatie niet voldoende bekend is, moet die worden ingeoefend: alle grafemen moeten benoemd kunnen worden en alle fonemen beschreven. Ook moeten woorden op elk niveau van opsplitsing in klanken geanalyseerd en gesynthetiseerd kunnen worden. Ook moet er aandacht zijn voor automatisering van letter- en woordkennis: directe woordherkenning en het oefenen van snelheid op basis van herhaald lezen.

2 voorbeelden:

• Behandeling vanuit psycholinguïstische uitgangspunten: kinderen worden stap voor stap getraind in fonologische deelvaardigheden, teken-klankkoppelingen en in het decoderen van klankzuivere woorden.
• Behandeling vanuit neuropsychologische principes: bij haastige (radende) lezers speelt de linker hemisfeer een dominante rol, terwijl dat bij trage (spellende) lezers de rechter hemisfeer is. In de behandeling worden stimuli (letters, woorden) in het visuele halfveld aangeboden dat contrasteert met de hemisfeer die gestimuleerd moet worden.

Behandeling van dyscalculie

Een belangrijke variabele bij de behandeling is instructie. Directe instructie (overdracht van inhoudelijke kennis door de leerkracht aan de leerling) blijkt het meest effectief, in het bijzonder voor het aanbieden van voorbereidende en basisrekenvaardigheden. Banende instructie (het min of meer middels hints kinderen zelf laten ontdekken) blijkt beter geschikt voor het leren oplossen van problemen.

Een tweede belangrijke variabele is de mate van instructiebehoefte van kinderen: interventies bij kinderen met een ernstig rekenprobleem zijn effectiever dan interventies bij kinderen met een milder probleem.

Een derde belangrijke variabele is het aantal sessies waaruit de interventie bestaat. Een korte interventie zal dikwijls gericht zijn op een specifiek aspect, waardoor snel goede resultaten behaald kunnen worden.

Interessante implicaties:

• Gebruik van computer: kan motivatie bevorderen en maakt het mogelijk bepaalde rekenopgaven te oefenen en te automatiseren. Computer is onvoldoende effectief bij basale rekenproblemen.
• Onderzoeken waarin kinderen individueel zijn behandeld, laten zeer goede resultaten zien.
• ‘peer tutoring’ is minder effectief om kinderen met een rekenprobleem adequaat te helpen. Een volwassen model heeft meer effect.
• Kinderen die moeite hebben met voorbereidende en basisvaardigheden profiteren het meest van directe instructie: het demonstreren van procedures en uitleggen van regels.

Setting van behandeling

Kinderen met leerproblemen krijgen dus verlengde instructie en begeleide verwerking.

Afsluiting

Dyslexie: training van fonologische vaardigheden (bewustwording verschil tussen klanken en kunnen segmenteren van woorden in klanken), frequente en zorgvuldig opgebouwde oefening van het lezen van woorden, eventueel onder condities van verkorte stimulusaanbieding en systematische oefening van spellingsregels. Frequentie en intensiteit zijn belangrijk.

Dyscalculie: directe instructie, oefenen en herhalen, het opdelen in subtaken en het aanbieden van cues voor het gebruik van procedures.