Hoe denken mensen? - Chapter 4

Sociale cognitie is de manier waarop mensen sociale informatie verwerken.

Waarom is het denken een duaal procesmodel?

Als iemand een moeilijke keuze moet maken maakt diegene gebruik van duale verwerking. Dit houdt in dat logica gecombineerd wordt met intuïtie. Intuïtie is het vermogen om iets automatisch te weten. Het vereist dus maar weinig cognitief vermogen, wat handig is in plotselinge, gevaarlijke situaties. Het tegenovergestelde systeem is logica. Dit gaat over kennis verkregen door langzaam en systematisch denken. Dit kost meer mentale moeite en wordt dus alleen gebruikt waar nodig.

Kahneman onderzocht de interactie tussen deze twee systemen. Intuïtie neemt meestal de leiding aangezien het brein een grens heeft voor de cognitieve belasting die hij aankan. De cognitieve belasting is de hoeveelheid informatie die iemand kan verwerken op hetzelfde moment. Verandering in cognitieve belasting laat zien dat de systemen elkaar continu afwisselen afhankelijk van de situatie.

Hoe kunnen mentale structuren het sociale denken faciliteren?

Door alle nieuwe technologie van de afgelopen jaren is er een informatie overload ontstaan, ook wel bekend als het TMI-probleem (too much information). Geheugen en mentale structuren kunnen dit probleem oplossen. Er zijn verschillende cognitieve kaders die kunnen helpen om sociale informatie te organiseren en te interpreteren:

• Schema’s: dit zijn geheugenstructuren die automatisch de nieuw binnenkomende informatie interpreteert en daarbij de urgentie ervan bepaalt. Schema’s veranderen gedurende je hele leven, afhankelijk van de nieuwe informatie die je verzamelt over een bepaald onderwerp. Dankzij schema’s kan je associaties maken tussen nieuwe objecten die je tegenkomt en je voorkennis.
• Scripts: dit is een andere mentale structuur die de verwachtingen van een sociale situatie vormt. Scripts helpen mensen door een nieuwe sociale situatie heen te komen.
• Stereotypes: de laatste mentale structuur gaat ervan uit dat iedereen in een bepaalde groep dezelfde eigenschappen deelt waarbij individuele verschillen genegeerd worden. Door het gebruik van stereotypes kunnen mensen makkelijker grote hoeveelheden aan informatie onthouden, maar het zorgt ervoor ook voor dat de kans toeneemt dat mensen verkeerd beoordeeld worden.

Op welke manieren is het duaal procesmodel gebrekkig?

Er zijn twee onderliggende verklaringen voor chronische mentale fouten: het TMI-probleem en hoopvol denken.

Hoe kan informatie overload leiden tot mentale fouten?

Om mentale overload te voorkomen maakt men gebruik van mental shortcuts. Deze neiging om de cognitieve belasting te minimaliseren door middel van mental shortcuts wordt cognitive miser genoemd. Het brein bepaalt welke informatie belangrijk is en welke informatie overgeslagen kan worden. Bevredigen is het maken van een keuze die goed genoeg is om cognitieve overload te ontwijken. De meeste keuzes worden gemaakt met de minimale moeite die nodig is om een bevredigende keuze te maken. Aan de andere kant van het spectrum staat de maximalisator. Hierbij maakt iemand juist gebruik van een hoge cognitieve load om bij een keuze alle mogelijke opties langs te gaan. Bevredigers zijn over het algemeen gelukkiger dan maximalisatoren en hebben een hoger zelfvertrouwen.

Hoe kan wensen leiden tot mentale fouten?

Hoopvol denken betreft het geloof en de perceptie die niet in lijn zijn met de werkelijkheid. Soms houden mensen vast aan deze gedachten als een manier van omgaan met stress of rouw. Er zijn verschillende manieren waarop mensen meedoen aan hoopvol denken:

• Contrafeitelijk denken is de neiging om alternatieve feiten of gebeurtenissen voor te stellen die tot een andere uitkomst zouden hebben geleid. Neerwaartse contrafeiten zijn ingebeelde uitkomsten die erger zijn dan de werkelijkheid. Dit kan vooral geruststellend zijn als er iets misgaat. Daarentegen zijn opwaartse contrafeiten verbeelde resultaten die beter zijn dan de werkelijkheid. In dit geval is het nuttig omdat het mensen kan helpen om van hun fouten te leren. Het is echter alleen nuttig als men enige controle over de zaak heeft en als soortgelijke situaties zich opnieuw zullen voordoen, anders heeft het geen zin.
• Het optimisme vooroordeel is de onrealistische verwachting dat alles goed zal komen, ongeacht de omstandigheden. Deze vooringenomenheid is te vinden in bijna elk aspect van het dagelijks leven, zoals academische prestaties en romantische relaties.
• De planningsfout is het ongerechtvaardigde vertrouwen dat het eigen project zal doorgaan zoals gepland, zelfs wanneer andere soortgelijke projecten van anderen dat niet zullen doen. Dit kan worden veroorzaakt door de optimisme-bias die vervolgens verandert in de planningsfout wanneer de kosten hoger uitvallen dan gepland. Gelukkig kan deze misvatting soms worden opgelost door menselijke creativiteit en vindingrijkheid.

Kan je vertrouwen op je intuïtie?

Intuïtie is het vermogen om dingen instinctief te begrijpen zonder bewust te redeneren. Niet alle mensen geloven in het belang van intuïtie, vooral wetenschappers niet. Zij werken met wat het principe van spaarzaamheid wordt genoemd. Dit is de neiging van mensen om de voorkeur te geven aan het eenvoudigste antwoord dat het meeste bewijs verklaart. Dus als intuïtie op die manier wordt uitgelegd, moet je eerst erkennen dat intuïtie mentale toegankelijkheid vereist. Dit is het gemak waarmee een idee in je opkomt, afhankelijk van priming, ervaring en heuristiek:

• Priming: alle mentale associaties samen worden het semantisch netwerk genoemd. Deze zijn verbonden door gemeenschappelijke kenmerken. Priming is de initiële activering van een concept in dit semantische netwerk waardoor gerelateerde ideeën gemakkelijker in je hoofd kunnen opkomen. Als je een idee eenmaal primed, kun je er later gemakkelijker aan denken als vergelijkbare concepten worden genoemd.
• Ervaring: door ervaring leren mensen nieuwe associaties en kunnen ze hun intuïtie finetunen. Soms kunnen mensen niet in woorden uitleggen waarom ze bepaalde dingen weten, maar door ervaring en bevestiging weten ze dat ze gelijk hebben.
• Heuristiek: een algoritme is een systematische manier om naar een oplossing voor een probleem te zoeken, maar het is vaak traag. Om het proces te versnellen kun je mentale shortcuts gebruiken; heuristieken. De kans op fouten neemt echter ook toe met het gebruik van heuristieken over algoritmen. De verankering- en aanpassingsheuristiek is de neiging om zich te laten beïnvloeden door een startpunt bij het maken van numerieke gokken over iets, ongeacht of het startpunt betrouwbaar of realistisch is. Een andere heuristiek is de beschikbaarheidsheuristiek. Dit is de neiging om de frequentie van iets te overschatten op basis van hoe gemakkelijk het in je opkomt. De laatste heuristiek wordt de representativiteitsheuristiek genoemd. Dat is de neiging om beslissingen te nemen op basis van wat normaal lijkt, zelfs als dat statistisch onwaarschijnlijk is. De drie bovengenoemde heuristieken kunnen tegelijkertijd werken in dezelfde situatie.

Hoe kunnen vooroordelen gedrag beïnvloeden?

Zoals we eerder hebben gezien kun je niet volledig op intuïtie vertrouwen, maar het kan soms wel handig zijn om mentale shortcuts te maken. Deze snelkoppelingen kunnen echter ook tot negatieve uitkomsten leiden. Een valse verwachting wordt een vooroordeel (bias) genoemd:

• Confirmation bias: de neiging om alleen informatie te onthouden en te zien die reeds bestaande overtuigingen bevestigt.
• Hindsight bias: de neiging om te geloven dat men de uitkomst had kunnen voorspellen van iets dat al is gebeurd, maar pas nadat ze al weten wat er is gebeurd. Het is vergelijkbaar met het gevoel van 'het altijd al geweten te hebben’.
• Negativiteitsbias: de neiging om negatieve informatie gemakkelijker te onthouden en te zien dan positieve informatie. Vanuit een evolutionair perspectief is het erg handig om alert te zijn in gevaarlijke, negatieve situaties.