Artikelsamenvatting bij Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede van Gemeentelijke kinderombudsman

Wat is armoede?

De kinderombudsman verstaat onder armoede dat een gezin langere tijd niet genoeg geld heeft voor basisbehoeften, zoals eten, kleren en een woonplek. Er is ook geen geld om mee te doen aan activiteiten. Hierdoor gaat opgroeien in armoede vaak gepaard met verhoogd risico’s op uitsluiting, gezondheidsproblemen, onderwijsachterstanden, jeugdcriminaliteit en kindermishandeling.

Hoe proberen gemeenten kinderen in armoede te helpen?

Gemeenten krijgen jaarlijks geld van de overheid om armoede onder kinderen te bestrijden. Zij mogen zelf regels opstellen en uitvoeren en iedere gemeente heeft zijn eigen regelingen. De wijze van vergoeden verschilt per regeling. Soms wordt het product direct aan de leverancier vergoed (bijv. aan de sportvereniging), soms gaat het geld direct na de familie en soms worden maatschappelijke organisaties vergoed voor het uitvoeren van de regelingen. Het blijkt dat er tussen de gemeenten zeer grote verschillen bestaan met betrekking tot wat gezinnen en kinderen ontvangen.

Wat zijn de behoeften van kinderen en ouders die in armoede leven?

Kinderen, jongeren en ouders hebben verschillende behoeften.

• Jongere kinderen hebben voornamelijk behoefte aan eten en een fijn thuis. Zij hebben ook behoefte aan vrije tijd. Ook al kunnen ze bijvoorbeeld gratis sporten, ze kunnen daar vaak niet naar toe omdat hun ouders werken en zij zelf op hun jongere broertjes of zusjes moeten passen. Ze ervaren hierdoor ook vaak eenzaamheid.

• Jongeren hebben behoefte aan een fijne thuissituatie (een eigen kamer, een fijn bed, een rustige plek om huiswerk te maken). Daarnaast geven ze aan behoefte te hebben aan een mobiele telefoon, een goed werkende laptop en goede kleding. Zonder deze dingen voelen ze zich vaak uitgesloten.

• Ouders en professionals zeggen behoefte te hebben aan lagere prijzen voor het openbaar vervoer, bijles en internet.

Wat is jeugdparticipatie?

Jeugdparticipatie betekent dat jeugd actief meepraat en meebeslist over zaken die voor hen belangrijk zijn. Het recht op participatie geldt thuis, op school, in de wijk en bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van beleid dat over hen gaat. Het is aan de gemeente om deze plicht mogelijk te maken. Door jeugdparticipatie kan beleid beter aansluiten bij de behoeften van de jongeren.

In hoeverre kunnen kinderen invloed uitoefenen op de inhoud en uitvoering van de gemeentelijke regelingen?

Kinderen hebben te weinig mogelijkheid om mee te praten over het beleid dat hen aangaat. Kinderen moeten structureel worden betrokken bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van de regelingen. Veel ouders en kinderen kennen de regelingen niet. De regelingen zijn moeilijk te vinden, de taal waarin ze zijn geschreven is te moeilijk en alleen in het Nederlands. Ook is de informatie vaak alleen gericht op de ouders en niet op de kinderen. Deze factoren belemmeren de jeugdparticipatie.

Hoe toegankelijk zijn de gemeentelijke regelingen?

De aanvraagprocedures zijn te moeilijk. Ouders ervaren te veel hindernissen en haken vaak halverwege af. Sommige aanvragen kunnen zij zelf doen, maar deze zijn vaak ingewikkeld. Zij ervaren stress, schaamte en angst om anderen om hulp te vragen. Voor gemeenten is het heel handig als ouders zelf alle aanvragen via hun website één voor één maken, maar voor ouders in armoede is dit ingewikkeld.

Welke aanbevelingen doet de Kinderombudsman met betrekking tot hoe gemeenten kinderen en families kunnen helpen die in armoede leven?

Er worden vijf aanbevelingen gedaan:

• Geef jeugdparticipatie structureel vorm. Bijvoorbeeld door het versturen van enquêtes, gesprekken tussen jongeren en wethouders of burgemeesters en het introduceren van ideeënboxen.

• Stel de gebruiker centraal. Bijvoorbeeld door het mogelijk te maken in één keer meerdere aanvragen te kunnen doen en het versimpelen van de bestaande aanvraagprocedures. 

• Maak de regelingen beter bekend. Bijvoorbeeld door een makkelijk te vinden overzicht met alle regelingen bij elkaar en het actief informeren van de burgers in plaats van te wachten tot ouders zelf met vragen komen.

• Verbeter de toegankelijkheid van de regelingen. Bijvoorbeeld door aanvragen te accepteren via alle kanalen (per post, in persoon en digitaal) en de aanvraagprocedures te versimpelen.

• Verduidelijk de financiële voorwaarden van de regelingen. Bijvoorbeeld door duidelijker te maken wat wel en niet wordt meegerekend en de concrete bedragen in euro’s op te nemen in plaats van percentages van de bijstandsnorm.