Welke houding past bij een hulpverlener? - Chapter 2

Er bestaan verschillende manieren om een gesprek te voeren met een persoon die een probleem heeft. De verschillende methoden roepen allerlei vragen op. Hoe moet de hulpverlener met de desbetreffende persoon omgaan? In welke hoek moeten oplossingen gezocht worden? De antwoorden op deze vragen zijn niet neutraal. Zowel de hulpverlener als de persoon met een probleem hebben bepaalde normen en waarden die van invloed zijn op de oplossing van het probleem. De hulpverlener zal een persoonlijke keuze moeten maken over de manier waarop hij met zijn cliënt om zal gaan en welke methode van gespreksvoering hij zal gebruiken. Hierbij is het belangrijk om in zijn achterhoofd te houden wat hij wil bereiken. In de rest van deze tekst maken we een vergelijking tussen de houding van de naasten, familie en vrienden van de hulpvrager, en de houding van professionele hulpverleners. Daartoe gebruiken we de casus van Michiel.

Welk probleem doet zich voor bij hulp van naasten?

Een probleem van de hulp van naasten is dat zowel de hulpbehoevende als de naaste teveel rekening met elkaar houden waardoor er niet altijd vrijuit gepraat kan worden.

Een voorbeeld: Michiel heeft een probleem met zijn studie. Hij heeft een paar onvoldoendes gehaald en kan zich niet goed concentreren. Hij is nog maar net met zijn studie begonnen. Michiel zoekt raad bij een nieuwe vriend, omdat hij weet niet of hij met zijn studie moet stoppen of juist moet doorgaan. Zijn vriend geeft hem een positief advies. Hij zegt dat Michiel even de bloemetjes buiten moet zetten en er dan weer tegenaan moet gaan. In het gesprek hebben beide personen een verschillend belang. Michiel wil niet als een pessimist overkomen en probeert aarzelend zijn probleem voor te leggen. Zijn vriend wil zelf niet te veel betrokken raken bij het probleem van Michiel en wil hem een hart onder de riem steken. Hij kiest voor een positieve aanpak. Aangezien deze raad geen hulp biedt, richt Michiel zich tot zijn ouders. Vooral zijn vader wil liever niet dat hij stopt. Doorbijten en tegenslagen overwinnen staan bij zijn vader hoog in het vaandel. Hij wil niet dat zijn zoon faalt. De vader wijst zijn zoon echter wel op zijn eigen verantwoordelijkheid. De vader wil niet dat zijn zoon geen succes heeft. Zijn eigenbelang en de liefde voor zijn zoon spelen hierbij een rol. Hierdoor luistert hij niet goed naar Michiel.

Bovenstaand fragment toont dat mensen er vaak op uit zijn om problemen te bagatelliseren (afzwakken, kleiner laten lijken dan het in werkelijkheid is) in hun eigen belang of in het belang van een ander. Ook toont dit aan dat het lastig kan zijn om op deze manier een probleem op te lossen.

Welke houdingen kan de hulpverlener aannemen?

De hulpverlener kan verschillende houdingen aannemen die afhangen van het type gesprek. Wanneer er sprake is van een diagnose-receptgesprek stelt de hulpverlener veel vragen en geeft de cliënt vaak korte, concrete antwoorden. Bij een dergelijk gesprek moet de hulpverlener opletten dat hij niet het volledige initiatief neemt, maar ook de cliënt de ruimte geeft om zijn verhaal te doen. Op basis van de diagnose die de hulpverlener stelt, komt de hulpverlener tot een recept voor de oplossing van de problemen. Het nadeel is dat er vaak onvoldoende rekening wordt gehouden met persoonlijke voorkeuren en individuele normen en waarden. 

De tweede methode die de hulpverlener kan kiezen heeft betrekking op het samenwerkingsmodel. Bij deze methode werkt de hulpverlener meer samen met de cliënt in het zoeken naar een oplossing. Er wordt meer een beroep gedaan op de zelfstandigheid en het verantwoordelijkheidsgevoel van de cliënt. Het is de taak van de hulpverlener om zich zo goed mogelijk te verplaatsen in de wereld van de cliënt en deze actief te betrekken bij het proces. Soms verzet een cliënt zich tegen dit samenwerkingsmodel en geeft hij of zij aan alleen advies te willen ontvangen. Vaak volgt dan een onderhandelingssituatie, waarin de wensen van de cliënt en de mogelijkheden van de hulpverlener op elkaar dienen te worden afgestemd.

Wat wordt verstaan onder een geraffineerde hulpverlener?

Wanneer een hulpverlener zich probeert in te leven in de situatie van een cliënt en hem als een medemens benadert, wil dat niet zeggen dat hij niet tegelijkertijd professioneel met zijn vak bezig is. De hulpverlener probeert wel degelijk de cliënt te sturen zodat deze tot nieuwe inzichten en verschillende oplossingen komt. De hulpverlener probeert dit echter op zo'n manier te doen dat de hulpbehoevende zelf aan zijn probleem werkt. Vaak weet een cliënt wel dat de hulpverlener er soms voor kiest om de cliënt op het verkeerde been te zetten wanneer dit in het belang van de cliënt is. Aan de ene kant wordt de cliënt dus gemanipuleerd door de hulpverlener en aan de andere kant weet de cliënt meestal wel dat deze kans aanwezig is. Dit wordt ook wel quasi-manipulatie genoemd. Deze quasi-manipulatie speelt bij de manier van samenwerking een belangrijke rol. De hulpverlener kan er zelf voor kiezen of hij deze vorm van manipulatie laat merken of niet.