Welke rol speelt de hulpverlener in levensveranderingen van de cliënt? - Chapter 8

In dit hoofdstuk draait het om het tot stand brengen van gewenste veranderingen in het leven van de cliënt en de rol die de hulpverlener daar in ondersteunende of meer sturende zin bij kan spelen. Dit onderwerp is al eerder aan de orde geweest, maar hier besteden we aandacht aan (het al dan niet directief) ondersteunende aspect van de hulpverlener op de dagelijkse verrichtingen van de cliënt zonder het probleem voor hem op te lossen. Zo vergroot de hulpverlener de zelfstandigheid en zelfsturing van de cliënt. 

Welke punten moet de hulpverlener in ondersteunende rol bewerkstelligen?

Allereerst moet de hulpverlener ervoor zorgen dat de cliënt een wilsbesluit neemt. Door een interne dialoog kan de cliënt wisselende posities innemen ten aanzien van wat hij wil. Daarom moet de hulpverlener zich verdiepen in de laatste zienswijzen over de persoonlijkheid in de psychologie, namelijk de theorie van de meerstemmigheid van de persoon. Een externe dialoog kan de interne dialoog beïnvloeden.

Daarna moet de cliënt inzicht krijgen in het leerproces bij het oplossen van problemen. Om dit te doen ontwikkelt de hulpverlener een stappenplan om actie te ondernemen. Vervolgens begeleidt de hulpverlener de cliënt bij het dan ontstane proces en biedt hij een referentiekader aan. Het stappenplan bestaat uit de volgende drie fasen:

1. De eigen inspanningen van de cliënt tot verbeteringen. Het is verstandig vroegere pogingen van de cliënt om zijn problemen op te lossen te bespreken.
2. De specifiekere formulering van doelen en voornemens, om te komen tot realisering van die doelen. Hierbij worden de subdoelen op een rijtje gezet. Deze zijn ook belangrijk voor de hulpverlener.
3. De evaluatie van ervaringen en eventuele aanpassing van de plannen: daarbij toont de hulpverlener begrip voor de gevoelens van de cliënt. Bij diverse processen brengt hij eventuele successen ter sprake en benadrukt hij wat de cliënt kan leren van negatieve resultaten. Dit is door Bandura uitgewerkt in een schematische driehoek (de driehoek van Bandura).

Ook moet de hulpverlener ervoor zorgen dat de cliënt oefening krijgt in kennis en vaardigheden om de gewenste veranderingen te verkrijgen. Dit kan de hulpverlener bewerkstelligen als terughoudende ondersteunende coach. Als de cliënt tekortschiet in kennis en vaardigheden kan de hulpverlener dit bewerkstelligen als trainer. Als trainer gaat hij directiever en meer instruerend met de cliënt om en onderwijst hij hem als het ware. We kunnen aan dit proces tien stappen onderscheiden:

1. Identificering en verheldering van problemen
2. Nuancering van het inzicht in de problematiek
3. Prioriteiten
4. Doel
5. Middelen
6. Criteria
7. Uitvoering
8. Evaluatie
9. Nieuwe start
10. Afronding

Ten slotte is het belangrijk dat de hulpverlener zijn eigen grenzen kent. Het is van belang dat de hulpverlener de cliënt eventueel verwijst, of na het bereiken van het doel de hulp beëindigt. Het beëindigen van de hulp is vaak moeilijker dan men denkt. Hier zijn verschillende redenen voor te bedenken. De cliënt heeft bijvoorbeeld nog steeds een probleem, hij heeft een band met de hulpverlener opgebouwd die niet eenvoudig te breken is of hij ervaart de behandeling op een zeer positieve manier. Toch zal de hulpverlener de behandeling moeten staken als hij de cliënt (verder) niet kan helpen. Een vorm van de beëindiging van de behandeling is de verwijzing. De hulpverlener werkt in dat geval volgens een zestal stappen:

1. Vertellen dat de hij de cliënt doorverwijst.
2. Duidelijk maken waarom de cliënt doorverwezen wordt.
3. Vertellen naar wie hij doorverwezen wordt.
4. Overleggen of de cliënt wel doorverwezen wil worden.
5. Vertellen hoe de cliënt het adres van een andere hulpverlener kan bemachtigen.
6. Een afspraak maken om erachter te komen of de verwijzing goed is verlopen.

Een andere reden om de behandeling te beëindigen is de onwelwillendheid van de cliënt. Hij heeft geen zin meer, vindt het genoeg geweest of durft misschien niet meer te komen. De hulpverlener kan hier niets aan doen, ook al is hij het misschien oneens met de cliënt. Hij kan de cliënt eventueel het adres van een andere hulpverlener geven. Het wordt echter een ander verhaal als de hulpverlener de behandeling niet wil voortzetten. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als de hulpverlener absoluut niet overweg kan met de cliënt, verliefd wordt op de cliënt, er een groot verschil is in normen en waarden tussen de cliënt en de hulpverlener of als de hulpverlener zichzelf niet deskundig genoeg vindt. Men kan de hulpverlening natuurlijk ook beëindigen als het doel bereikt is.