Samenvattingen: de beste jurisprudentie en arresten voor staatsrecht en constitutioneel recht samengevat

Aids-test (HR 18-06-1993, NJ 1994, 347)

Casus

Man verkracht vrouw. Verkrachting vond plaats zonder condoom. Man heeft daarvóór veel sexuele contacten gehad. Vrouw eist bij man bloedonderzoek, met het oog op aanwezigheid HIV-virus (leidend tot fatale AIDS). Dat onderzoek kan (medisch gespro-ken) ook bij vrouw plaatsvinden, maar is voor haar een zware emotionele belasting. Man weigert, President beveelt man tot bloedonderzoek.

Rechtsvraag

Is bevel aan verkrachter tot bloedonderzoek (HIV-virus) in strijd met art. 11 Grondwet?

Hoge Raad

Art. 11 Grondwet luidt: "Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam." Het grondrecht ex art. 11 vindt dus zijn grenzen in de bij of krachtens de wet te stellen beperkingen. In elk geval tussen burgers onderling kan een zodanige beperking in beginsel worden gegrond op art. 1401 (tegenwoordig: art. 6:162 BW).
Of art. 162 daarvoor in een concreet geval voldoende

Circus Herman Renz (ABRvS 26-08-2009, ECLI:NL:RVS:2009:BJ6075)

Casus

In maart 2007 vroeg Circus Herman Renz aan de burgemeester van Winschoten een vergunning aan voor het speelseizoen 2007. De burgemeester weigerde de vergunning omdat hij twijfelde aan het welzijn van de wilde circusdieren. Hij deed dat op grond van de APV van Winschoten waarin is geregeld dat de burgemeester een vergunning mag weigeren in het belang van het welzijn van dieren. De rechtbank in Groningen heeft in oktober 2008 Circus Herman Renz en de Vereniging van Nederlandse Circus Ondernemingen in een eerder beroep tegen de weigering in het gelijk gesteld. Volgens de rechtbank regelt de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (Gwwd) het dierenwelzijn volledig en mogen in een APV geen extra regels worden opgenomen voor dierenwelzijn. De burgemeester had

Delftse gondelaffaire (HR 11-11-2011, ECLI:NL:HR:2011:BU3917)

Casus

De Delftse raadslid Martin Stoelinga werd door een wethouder van Delft beschuldigd van corruptie, naar aanleiding van een in een Delftse pizzeria in het geheim opgenomen beeld- en geluidopnames uit 2004 en 2005, waarin de wethouder verschillende telefoongesprekken afhandelt. De wethouder stelde dat hij zich niet onethisch had gedragen en dat de uitingen van Stoelinga onrechtmatig waren. Hiertoe startte hij een procedure tegen Stoelinga en zijn partij.

Hoge Raad

De Hoge Raad heeft bepaald dat Stoelinga niet onrechtmatig heeft gehandeld. De Hoge Raad merkte op dat het ging om uitingen van een oppositie-lid, waarbij het voor het goed functioneren van de democratie noodzakelijk is dat er de grootst mogelijke terughoudendheid moet worden betracht bij de toetsing of deze uitingen onrechtmatig zijn. Daarbij verwijst de Hoge Raad naar artikel 10 EVRM, waarin de vrijheid van meningsuiting is vastgelegd. Deze vrijheid heeft niet enkel

Emmense baliekluivers (HR 04-03-1952, NJ 1952, 36)

Casus

Voor de Kantonrechter te Assen stond een inwoner van Emmen terecht wegens overtreding van artikel 14 APV van Emmen, luidende: “het is verboden zonder noodzaak te blijven staan op bruggen of wel daarop te zitten of daartegen te leunen.” De Kantonrechter ontsloeg de verdachte van rechtsvervolging, omdat in het onderwerp van deze verordening nadien zou zijn voorzien door het in 1950 in werking getreden Wegenverkeersreglement, dat beoogt de verkeersveiligheid te bevorderen. Er zou dan sprake zijn van een posterieure verordening in de zin van art. 121 Gemeentewet, bepalingen van gemeentelijke verordeningen in wier onderwerp door een hogere regeling wordt voorzien, vervallen van rechtswege.

Hoge Raad

Een latere 'hogere' regeling heeft

Frodl t. Oostenrijk

EHRM 8 april 2010, Application No. 20201/04

Casus

Frodl, verzoeker in deze zaak, werd op 22 december 1993 veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf, wegens moord. Op 18 oktober 2002 heeft Frodl bezwaar gemaakt tegen het plaatselijke kiesregister, omdat hij, ondanks het feit dat hij aan de voorwaarden voldeed, niet gerechtigd was om te stemmen. De verkiezingsautoriteit verwierp dit bezwaar, waarna Frodl in beroep ging. Frodl voerde aan da teen beperking van zijn stemrecht moest worden ondersteund met sterke redenen en dat evenredig moest zijn. In zijn visie kwam de regering niet met overtuigende argumenten, waardoor Frodl zich beriep op artikel 3 van Protocol nr. 1. Volgens Frodl had de regering enkel gekeken naar de ernst van het misdrijf om de uitsluiting van het kiesrecht te rechtvaardigen. De regering hield geen rekening met specifieke omstandigheden van het geval, waardoor het evenredigheidsbeginsel niet in acht werd genomen.

Handyside v. The UK (EHRM 07-12-1976, NJ 1987, 236)

Onderwerp

Art. 10 EVRM, vrijheid van meningsuiting

Casus

Een uitgeverij in Engeland publiceerde een boekje over seksuele voorlichting voor schoolkinderen, genaamd ‘The Little Red Schoolbook’. In het boekje stonden expliciete foto’s en er kwamen een aantal klachten over het boekje binnen. Het zou in strijd zijn met de zedelijkheid. Daarop veroordeelde de rechter de uitgeverij in het betalen van een hoge boete en werd er opdracht gegeven om alle boekjes te vernietigen. De uitgeverij is van mening dat dit zijn vrijheid van meningsuiting schendt.

Rechtsvraag

Is deze beperking van de uitingsvrijheid noodzakelijk in een democratische samenleving?

Uitspraak

De beperkingen en sancties waaraan de klager was onderworpen waren bij wet voorzien. Het doel van de wet, de bescherming van de goede zeden in een democratische samenleving, is in overeenstemming met art. 10 lid 2 EVRM.

Het EHRM gaat ervan uit

Huisbezoek Breda (CrvB 19-12-2017, ECLI:NL:CRVB:2017:4473)

Feiten

I.c. gaat het enerzijds over besluitvorming en mandatering en anderzijds over privacy tijdens een huisbezoek. Het college is bevoegd tot onderzoek naar het (voort)bestaan van het recht op bijstand.

De appellante ontving bijstand voor alleenstaande en stond ook als alleenwonend ingeschreven in de Basisregistratie. In december 2014 is door een buitengewoon opsporingsambtenaar bij de afdeling Toezicht en Handhaving een onderzoek ingesteld naar de rechtmatigheid van de verleende bijstand. Op 3 februari 2015 is samen met de inspecteur een huisbezoek afgelegd op het uitkeringsadres. De bevindingen en de resultaten van het onderzoek zijn voor de commissie Sociale Zekerheid (commissie SZ) aanleiding geweest om de bijstand van appellante in te trekken omdat appellante in strijd met haar inlichtingenverplichting niet had gemeld dat zij niet woonde op het uitkeringsadres. Het besluit op bezwaar is door de commissie SD namens het college genomen.

CrvB

I.c. is

Klokgelui (ABRvS 13-07-2011, AB 2011, 333)

Relevante artikelen

Art. 6 EVRM en art. 10 Wet openbare manifestaties.

Casus

Een pastoor besluit om iedere ochtend om 7:15 de klokken te luiden om omwonende gelovigen te attenderen op het op hande zijnde gebed. Het geluid wat hierbij ontstaat is harder dan is toegestaan op basis van de plaatselijke APV. Omwonenden storen zich hieraan en dringen aan ophandhaving van de desbetreffende APV. De pastoor verweert zich door te stellen dat tde APV in strijd is met art. 6 EVRM en art. 10 Wet openbare manifestaties.

ABRvS

Stelt de pastoor in het ongelijk. Art. 6 EVRM stelt dat buiten gebouwen of besloten plaatsen regels gesteld kunnen worden ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding en voorkoming van wanordelijkheden. Art. 10 Wet openbare manifestaties stelt vast dat klokgelui is toegestaan, maar dat er regels kunnen worden

Leyla Sahin/Turkije (EHRM 10-11-2005, Zaak 44774/98)

Casus

Leyla Sahin was in 1998 vijfdejaars geneeskunde aan de universiteit van Istanbul. In dat jaar werd er een besluit van de universiteit uitgevaardigd, waarin onder meer stond dat studenten met hoofddoekjes op niet meer toegelaten zouden worden tot de universiteit. Toen Sahin toch met een hoofddoekje op colleges verscheen werd zij geschorst. Tegen deze schorsing beklaagt Sahin zich bij het Hof in Straatsburg. Zij betoogt dat het verbod op het dragen van een Islamitische hoofddoek in strijd is met de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging zoals neergelegd in art. 9 EVRM. Turkije bestrijdt dit, het vindt dat de beperking op de vrijheid van godsdienst rechtmatig is.

Hof

Het Hof bekijkt eerst of de door Turkije verboden gedraging wel onder het in art. 9 lid 1 bepaalde valt, of er sprake is van een inbreuk op de godsdienstvrijheid. Het Hof doet hier

Occupy Amsterdam (ABRvS 25-03-2015, ECLI:NL:RVS:2015:923)

Casus

De burgemeester van Amsterdam heeft de groepering Occupy Amsterdam op 19 maart 2012 opgedragen om de door hen opgestelde tenten, informatiekeet en soortgelijke objecten van het Beursplein te verwijderen op uiterlijk 22 maart 2012 om 10:00 uur. Hiertegen heeft Occupy Amsterdam bezwaar gemaakt en beroep ingesteld. Occupy Amsterdam doet een beroep op artikel 10 jo. 11 EVRM, aangaande de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vreedzame vergadering.

Hoge Raad

Occupy Amsterdam heeft aangegeven dat zij door middel van voortdurende aanwezigheid in de openbare ruimte aandacht vragen voor problemen omtrent het financiële systeem en de economische ongelijkheid. De meningsuiting vindt hierdoor voortdurend plaats waarvan het kampement een symboliek vormt. Het besluit van

Casus

Vier klagers behoren tot de Turkse politieke partij 'Refah', dat door het Constitutionele Hof is ontbonden op grond van het feit dat het, in strijd met de constitutionele wetgeving, een centrum van anti seculaire activiteiten was. De vier klagers krijgen ook een verbod opgelegd om politieke functies te vervullen. Volgens de klager is de beslissing van het Constitutionele Hof in strijd met het recht van associatie in de zin van artikel 11 EVRM.

EHRM

Het Hof geeft in haar uitspraak een hele lijst met algemene beginselen die in acht moeten worden genomen.

1. Was er een inbreuk? Ja.

2. Was de inbreuk bij wet voorzien? Ja, onder de regelgeving van de Turkse constitutie. De klagers moeten zich, gezien hun hoedanigheid als grote politieke partij, met veel juridische adviseurs, gerealiseerd hebben dat hun activiteiten wellicht

Rusttijden (HR 02-11-2004, ECLI:NL:HR:2004:AR1797)

Casus

Het Hof heeft bewezenverklaard dat verdachte, binnen het grondgebied van de Europese Gemeenschap, als werkgeefster de arbeid van haar werknemers niet zodanig heeft georganiseerd dat deze werknemers rusttijden hadden in overeenstemming met artikel 8 van de EEG Verordening nr. 3820/85. Haar cassatiemiddel houdt in dat het Hof de veroordeling ten onrechte mede heeft gebaseerd op art. 8 van de EEG-Verordening 3820/85, nu deze bepaling niet kan worden aangemerkt als een verdragsbepaling die naar zijn inhoud een ieder kan verbinden in de zin van art. 93 Grondwet.

Hoge Raad

Het middel miskent dat een verordening van de EEG op grond van art. 249 EG-Verdrag rechtstreeks toepasselijk is in iedere Lidstaat, zonder tussenkomst van enig

Sunday Times (EHRM 26-04-1979, NJ 1980, 146)

Casus

Tussen 1959 en 1962 werd een aantal kinderen geboren met afwijkingen, welke waarschijnlijk het gevolg waren van het feit dat hun moeders tijdens de zwangerschap gebruik hadden gemaakt van thalidomide als slaap- of kalmeringsmiddel.

In verband hiermee spanden veel ouders processen aan tegen de fabrikant en verkoper van thalidomide in het Verenigd Koninkrijk: Distillers Company Ltd. In 1972 publiceerde de Sunday Times een artikel getiteld: "Our Thalidomide Children: A cause for national shame" en kondigde aan een artikel te publiceren over de voorgeschiedenis van de tragedie en over de fabricage en het testen van thalidomide tussen 1958 en 1961. Distillers tekende hiertegen protest aan bij de Attorney-General stellend dat genoemd artikel zou leiden tot "contempt of court" i.v.m. de

Von Hannover vs. Duitsland II (EHRM 07-02-2012, NJ 2013-20/21)

Casus

In deze uitspraak stond wederom de vraag centraal of de Duitse roddelpers foto’s mocht publiceren, die waren gemaakt van een privésituatie van prinses Caroline. De foto’s waren zonder haar toestemming, vanaf grote afstand gemaakt. Volgens de hoogste Duitse rechtbank was deze publicatie rechtmatig. Prinses Caroline ging daartegen vervolgens in beroep bij het EHRM.

Rechtsvraag

Hoe wegen het recht op persvrijheid (art. 10) en het recht op privacy (art. 8) van het EVRM tegen elkaar op en op basis van welke criteria dient voorrang te worden verleend aan het ene of het andere recht?

EHRM

Het EHRM moest dus afwegen

EHRM 13 februari 2003, NJB 2003, p. 836, nr. 17 (Welvaartspartij vs Turkije)

Casus

Vier klagers behoren tot de Turkse politieke partij 'Refah', dat door het Constitutionele Hof is ontbonden op grond van het feit dat het, in strijd met de constitutionele wetgeving, een centrum van anti seculaire activiteiten was. De vier klagers krijgen ook een verbod opgelegd om politieke functies te vervullen. Volgens de klager is de beslissing van het Constitutionele Hof in strijd met het recht van associatie in de zin van artikel 11 EVRM.

EHRM

Het Hof geeft in haar uitspraak een hele lijst met algemene beginselen die in acht moeten worden genomen.

Was er een inbreuk? Ja.

Was de inbreuk bij wet voorzien? Ja, onder de regelgeving van de Turkse constitutie. De klagers moeten zich, gezien hun hoedanigheid als grote politieke partij, met veel juridische adviseurs, gerealiseerd hebben dat hun activiteiten wellicht een schending

Zwarte Piet (ABRvS 12-11-2014)

Feiten

Bij besluit van 13 augustus 2013 heeft de burgemeester van Amsterdam de Stichting Sinterklaas Intocht Amsterdam een evenementenvergunning verleend voor het houden van de jaarlijkse Sinterklaasintocht. Op grond van de APV van Amsterdam is voor die intocht een evenementenvergunning nodig. De burgemeester kan die vergunning weigeren in het belang van de openbare orde en veiligheid. Tegenstanders van Zwarte Piet hebben bezwaar gemaakt tegen de vergunning omdat volgens hen Zwarte Piet een racistische oorsprong heeft en het een negatieve stereotypering van zwarte mensen behelst. De burgemeester heeft die bezwaren ongegrond verklaard. Volgens hem zijn er geen redenen om de vergunning te weigeren nu tegen de intocht geen bezwaren bestaan uit het oogpunt van de orde en veiligheid. Hij stelt dat de APV een weigering om andere redenen niet toelaat.

De Amsterdamse rechtbank oordeelt dat de APV beperkt aantal weigeringsgronden kent, die betrekking hebben op