Welke rol heeft communicatie binnen een intieme relatie? - Chapter 5

Wat is de interpersoonlijke kloof?

De intenties van een persoon leiden niet automatisch of direct naar de interpretatie van de ander, maar hier zitten wat tussenstappen tussen. We gaan ervan uit dat onze berichten altijd het effect hebben die we bedoelde, maar dit is maar zelden het geval. De interpersoonlijke kloof is de ruimte waarin de intenties van de zender verschillen van het effect op de ontvanger. Interpersoonlijke kloven zijn frustrerend.

Hoe werkt nonverbale communicatie?

Nonverbale communicatie dient vitale functies in een mensenleven, zoals het verstrekken van informatie, het reguleren van interacties en het bepalen van de soort van relatie die twee mensen met elkaar hebben:

• Nonverbale communicatie heeft als doel om informatie te verstrekken: Door het gedrag van een persoon trekken anderen conclusies over de intenties, gevoelens, karaktereigenschappen en betekenis van een persoon. De gezichtsuitdrukking van een echtgenoot leidt er bijvoorbeeld toe dat zijn vrouw interpreteert dat hij boos is.
• Nonverbale communicatie heeft daarnaast als doel om interacties te reguleren. Nonverbaal gedrag biedt aanwijzingen voor anderen die een soepel verlopend gesprek mogelijk maken. 
• Het bepalen van de soort relatie is een ander doel waarvoor nonverbale communicatie wordt gebruikt. Het type relatie dat twee mensen met elkaar hebben wordt duidelijk door hun nonverbale communicatie naar elkaar toe: Geliefden staan dicht bij elkaar en raken elkaar veel meer aan dan partners die minder intiem zijn doen.
• Nonverbale communicatie heeft een interpersoonlijke invloed. Doelgericht gedrag is ontworpen om invloed te hebben op anderen. Wanneer een persoon een vriend om een gunst vraagt, zal hij naar voren leunen, hem op de arm aanraken en begripvol kijken.
• Nonverbale communicatie heeft ten slotte ook nog als doel om de indrukken die anderen van ons hebben te managen. Nonverbaal gedrag wordt gemanaged door degene die de informatie zendt om een bepaald beeld te creëren bij de ontvanger.

Nonverbale communciatie bestaat uit verscheidene onderdelen: gezichtsuitdrukkingen, staargedrag, lichaamsbeweging, aanraking, interpersoonlijke afstand, reuk, parataal en een mix van deze verschillende factoren.

De gezichtsuitdrukking van mensen laat zien welk humeur of welke emotie ze op dat moment hebben. Een lach signaleert bijvoorbeeld blijdschap of vreugde. Soms versterken mensen hun gezichtsuitdrukking zodat het lijkt alsof we een sterkere emotie ervaren dan dat we eigenlijk ervaren. In andere situaties minimaliseren we onze gezichtsuitdrukking om zo minder emotioneel over te komen dan we daadwerkelijk zijn. We kunnen onze gezichtsuitdrukkingen ook neutraliseren, waarbij we onze echte emotie verbergen. Maskeren is een laatste optie; waarbij we onze gevoelens vervangen met een andere gezichtsuitdrukking. Ondanks onze inzet om onze emoties te verbergen, verschillen geacteerde gezichtsuitdrukkingen vaak enorm van oprechte gezichtsuitdrukkingen. Daarnaast kunnen anderen microexpressies in ons gezicht opmerken. Microexpressies zijn kortstondige vlagen van echte emotie die te zien zijn in onze gezichtsuitdrukkingen omdat we op dat moment geen controle erover uitvoeren. 

Waar we naar kijken of lijken te kijken biedt anderen ook veel informatie over onze gevoelens. De duur en directie van ons staargedrag beïnvloedt of anderen interpreteren dat we naar hen aan het kijken zijn of naar iets anders. Staargedrag helpt ons de soort relatie te definiëren die twee mensen met elkaar hebben op het moment dat hun interactie begint. Staargedrag kan een romantische interesse laten zien, maar het kan ook worden opgevat als dominantie. Onderzoekers hebben de visuele dominantie ratio onderzocht, die het verschil laat zien tussen het percentage aan tijd waarin een spreker staart naar een luisteraar en het percentage aan tijd waarin een luisteraar naar een spreker kijkt. Dominante mensen besteden een veel hoger percentage aan tijd aan het kijken naar luisteraars, maar kijken minder terug naar een ander op het moment dat hij of zij aan het woord is. 

Lichaamsbeweging of lichaamstaal is ook een belangrijke vorm van nonverbale communicatie. Lichaamsbewgingen worden vaak gebruikt ter ondersteuning van onze verbale communicatie, waardoor het makkelijker voor ons is om onze boodschap op anderen over te brengen. Mannen waarvan vrouwen denken dat ze goed zijn in dansen zijn aardiger, gewetensvoller en extraverter dan mannen waarvan vrouwen denken dat ze minder goed kunnen dansen. Dit laat zien dat lichaamstaal een belangrijke factor is in aantrekkingskracht: Goede dansers vinden we aantrekkelijker. Onze lichaamshouding laat anderen zien wat voor status we hebben. 

Aanrakingen kunnen enorm uiteenlopende betekenissen hebben. Mensen met een stevige handdruk zijn vaker extravert, meer open voor nieuwe ervaringen en scoren lager op negatieve emotionaliteit dan mensen met een minder krachtige handdruk. Hoe intiemer de relatie, hoe meer twee mensen elkaar aanraken. 

Interpersoonlijke afstand verwijst naar de fysieke afstand die twee personen van elkaar scheidt.

• De intieme zone van interpersoonlijke afstand is ongeveer een halve meter. Hier geeft zich alleen onze intieme partner.
• De persoonlijke zone van interpersoonljke afstand is een halve meter tot 1,5 meter. Hier mogen onze vrienden zich in begeven.
• De sociale zone reikt van 1,5 tot 3,5 meter om ons heen. Interacties binnen de sociale zone zijn vaak professioneel van aard.
• In de publieke zone, waarin alles buiten 3,5 meter valt, vinden interacties plaats zoals die tussen een professor en een student in een collegezaal.

Reuk geeft ook veel nonverbale informatie. Chemosignalen zijn de verschillende geuren en stofjes die ons lichaam aanmaakt tijdens de ervaring van verschillende emoties.

Parataal includeert alle variaties van een persoon's stem die niet over woorden gaan, maar over dingen als ritme, luidheid, snelheid en toonhoogte. Parataal gaat dus over hoe een boodschaap wordt overgebracht. Parataal helpt bij het bepalen van de soort relatie die mensen met elkaar hebben. Vrouwen vallen over het algemeen op mannen met een lagere stem. 

De verschillende componenten van nonverbale communicatie kunnen ook in een mix met elkaar gecombineerd worden. Mimiek verwijst naar het onbewuste gedrag wat mensen die in interactie met elkaar zijn laten zien, waarbij ze hun lichaamshouding, gezichtsuitdrukkingen en parataal op de ander afstemmen en kopiëren. 

Ongelukkige echtgenoten of echtgenotes, maar voornamelijk mannen, zijn over het algemeen niet goed in nonverbale communicatie. Wanneer nonverbale communicatie niet goed wordt opgevangen, interpreteert de ontvanger een andere boodschap dan de bedoelde boodschap. Vrouwen zijn er over het algemeen beter in om nonverbale communicatie te interpreteren en op te merken. Mannen in een ongelukkig huwelijk zijn door Noller (1980) bevonden om vaker fouten te maken in de interpretatie en de zending van nonverbale communicatie. De correlatie tussen slechte nonverbale communicatie en een ongelukkig huwelijk kan op verschillende manieren geïnterpreteerd worden: Allereerst zou het zo kunnen zijn dat de nonverbale communicatieve vaardigheden van partners het geluk van hun relatie bepalen. Aan de andere kant zou het ook zo kunnen zijn dat de nonverbale communicatieve vaardigheden van partners wordt bepaald door hoe gelukkig hun relatie is. Het is ook een optie dat de nonverbale communicatieve vaardigheden van partners aangeeft hoe hard ze eraan werken om effectief te communiceren. Zowel mannen als vrouwen worden beter in nonverbale communicatie wanneer zij er actief hun aandacht op vestigen. Zowel mannen als vrouwen zijn er beter in om de nonverbale communicatie van hun partner te observeren en te interpreteren dan de nonverbale communicatie van andere personen.

Hoe werkt verbale communicatie?

Verbale communicatie vormt ook een essentieel onderdeel vanonze relaties. Het proces van het onthullen van persoonlijke informatie naar een ander noemen we zelfonthulling, ofwel 'self-disclosure'. De mate van zelfonthulling vormt een essentieel onderdeel van de intimiteit binnen een relatie. De sociale penetratie theorie stelt dat relaties zich ontwikkelen door de systematische veranderingen in communicatie die de partners doormaken. In deze theorie wordt de breedte van communicatie behandeld, die verwijst naar de variatie in onderwerpen die worden besproken, en de diepte van communicatie, wat verwisjt naar de persoonlijke betekenis die de besproken onderwerpen hebben voor de mensen in de relatie. Volgens de sociale penetratie theorie kunnen we de dingen die we weten van een ander in een diagram afbeelden, waarbij zelfonthulling aan het begin van een relatie vaak smal en oppervlakkig is. Hoe meer een relatie zich ontwikkelt, hoe breder en dieper de communicatie tussen de partners wordt. Reciprociteit in de mate van zelfonthulling is hierbij een belangrijke voorspellende factor. Het interpersoonlijke model van intimiteit van Reis en Shaver (1988) stelt dat oprechte intimiteit voornamelijk ontstaat in een realtie met twee mensen waarbij er veel responsiviteit is, authenticiteit, openheid en eerlijkheid. Relaties die deze eigenschappen in grote mate hebben, hebben vaak meer toewijding en zijn bevredigender voor de partners dan relaties die minder hoog scoren op deze eigenschappen. De beoordeling dat onze partner begripvol is noemen we de waargenomen partner responsiviteit. De waargenomen partner responsiviteit is een kern element in het proces van intimiteitsontwikkeling. 

De mate van sociale penetratie in een relatie is zelden volledig, en mensen hebben vaak nog geheimen die ze voor zichzelf houden binnen een relatie. Zowel zelfonthulling aan je partner als selectieve privacy voorspellen het geluk binnen een relatie. Een zekere mate van privacy en het hebben van geheimen is dus zelfs wenselijk in een intieme relatie. Het is echter vaak moeilijk en stressvol om een geheim voor je partner te bewaren. Relaties worden ondermijnt wanneer mensen het idee hebben dat hun partner iets voor ze verbergt. Partners binnen een relatie kunnen ervoor kiezen om bepaalde taboe onderwerpen niet met elkaar te bespreken: Taboe onderwerpen zijn gevoelige onderwerpen waarvan partners denken dat het bespreken ervan leidt tot een gevaar voor hun relatie. Hoe meer taboe onderwerpen binnen een relatie, hoe minder tevreden de mensen in die relatie blijken te zijn. Hoe meer zelfonthulling romantische stellen hebben in hun relatie, hoe tevredener zij meestal zijn met hun relatie. Mensen die diepe gesprekken hebben, genieten over het algemeen van een betere gezondheid dan mensen die minder open zijn. 

Er bestaan enkele gender verschillen in verbale communicatie die onze interacties met elkaar beïnvloeden. Mannen en vrouwen spreken niet een andere taal, zoals veel psychomythes omschrijven, maar ze hebben het wel vaak over andere onderwerpen. Mannen hebben het vaker over onpersoonlijke onderwerpen, en vrouwen hebben het vaker over persoonlijke dingen. Hierdoor ontstaat het verschijnsel dat mannen meestal minder intieme en minder persoonlijke conversaties hebben met andere mannen dan vrouwen onderling met elkaar hebben. Echter zijn deze verschillen erg klein op het moment dat mannen en vrouwen met elkaar interacteren. Vrouwen spreken vaak met minder kracht, minder directheid en minder zekerheid dan mannen. Deze aarzeling stamt waarschijnlijk niet van een gebrek aan assertiviteit, want vrouwen spreken op een dag gemiddeld gezien veel meer woorden dan mannen doen. Onze persoonlijkheid heeft veel meer invloed op ons taalgebruik dan ons geslacht of gender. In vaste relaties zijn vrouwen vaker zelfonthullender dan mannen. Mannen spreken vaker met vrouwelijke gesprekspartners over zelfonthullende onderwerpen. Een consequentie hiervan is dat mannen vaker op vrouwen leunen voor emotionele warmte en intimiteit dan vrouwen op mannen leunen hiervoor; omdat vrouwen onderling ook veel intimiteit en openheid hebben in communicatie. Vrouwen zijn expressiever in verbaal taalgebruik, en mannen zijn vaak instrumenteler in hun verbaal taalgebruik: Dit wil zeggen dat vrouwen meer dan mannen verbale communicatie gebruiken om hun gevoelens te uiten, en mannen meer dan vrouwen verbale communicatie inzetten om dingen voor elkaar te krijgen.

Wanneer is communicatie dysfunctioneel en wat kunnen we hieraan doen?

Miscommunicatie kan op verschillende manieren voorkomen. Keukenafvoer, ofwel 'kitchen sinking',  is het verschijnsel waarbij, meestal ongelukkige mensen, te veel verschillende onderwerpen op hetzelfde moment bespreken. Hierdoor eindigt alles op één hoop. Wanneer een conversatie off-beam gaat, gaan mensen van onderwerp naar onderwerp en focussen niet lang genoeg op één onderwerp om een conclusie of oplossing te kunnen bepalen. Ongelukkige partners hebben vaak last van deze dingen, maar ook van een gebrekkige manier van luisteren naar elkaar. Gedachte lezen is het verschijnsel waarbij mensen veronderstellen dat ze de gedachten, gevoelens en mening van hun partner begrijpen zonder dat ze hier naar gevraagd hebben. Ongelukkige partners onderbreken elkaar ook veelvuldig op een negatieve wijze. Gestresste partners luisteren ook slecht op de manier dat ze doen aan ja-indrukken, ofwel yes-butting, waarbij ze altijd iets slechts of negatiefs vinden in de inhoud van wat hun partner zegt. Hierdoor wordt er constant negatieve kritiek gecommuniceerd. Kruis-klagen verwijst naar de miscommunicatie waarbij partners elkaars overwegingen niet erkennen maar direct een eigen klacht in het gesprek inbrengen. Minachting is wanneer partners elkaar veelvuldig beledigen, bespotten en belachelijk maken met donkere humor. Verstenen, ofwel 'stonewalling', is het verschijnsel waarbij partners zich distantiëren van een moeilijk gesprek door stil te worden. Destructieve strijdlust ontstaat wanneer één partner op een aggressieve manier de ander afwijst.

Gedragsdescriptie is wanneer we specifiek gedrag dat ons heeft geirriteerd definiëren op een zo specifiek en zo duidelijk mogelijke manier. Het is belangrijk om hierbij ik-uitspraken te doen, waarbij je praat vanuit je zelf en je eigen gevoelens beschrijft zonder de ander direct de schuld op te leggen. Bij een XYZ-uitspraak formuleren we wat (X) onze partner doet in de situatie (Y), waardoor jij een bepaald gevoel krijgt (Z). Actief luisteren is essentieel voor effectieve communicatie in een intieme relatie. Parafraseren is een handige vaardigheid om actief te luisteren, waarbij je probeert de boodschap van je partner in eigen woorden te herhalen om bevestiging te krijgen dat je het op de juiste manier hebt begrepen. Perceptiecontrole is ook een belangrijke luistervaardigheid, waarbij we onze partner vragen om bevestiging dat wij zijn of haar gevoelens op een juiste manier hebben geïnterpreteerd. Beleefd en rustig blijven is ook essentieel voor goede partner communicatie. Validatie van onze partner bevestigt hen dat wij respect hebben voor hun perspectief en inzien dat zij er anders over denken. Bij validatie gaan we niet tegen het standpunt van onze partner in door ruziek te maken.