Hoe spelen stress en spanning een rol in intieme relaties? - Chapter 10

Wat bedoelen we met de waargenomen relatiewaarde?

In een intieme relatie komen er soms obstakels op de weg. We ervaren in onze relaties met anderen een zekere mate van afwijzing en een zekere mate van accepatie. De balans tussen deze twee factoren informeert ons over onze relatiewaarde. Onze perceptie dat onze naasten hun relaties met ons waarderen is essentieel voor ons, en op het moment dat onze waargenomen relatiewaarde negatief is veroorzaakt dit stress en spanning in onze relatie. We onderscheiden een spectrum variërend van actieve inclusie, naar passieve inclusie, maximale inclusie, naar ambivalentie, naar passieve exclusie, naar actieve exclusie tot aan maximale exclusie.

• Actieve inclusie vindt plaats wanneer anderen ons uitnodigen voor bijvoorbeeld hun feestje en oprecht teleurgesteld zijn wanneer we niet op komen dagen. 
• Passieve inclusie vindt plaats wanneer anderen ons niet uitnodigen voor hun feestje maar wel blij zijn om ons binnen te laten wanneer we op komen dagen.
• Maximale inclusie vindt plaats wanneer anderen heel graag bij ons willen zijn, en daardoor de datum of locatie van hun feestje aanpassen zodat wij erbij kunnen zijn.
• Ambivalentie vindt plaats wanneer anderen geen accepterende maar ook geen afwijzende houding naar ons hebben.
• Passieve exclusie vindt plaats wanneer anderen ons negeren en hadden gewenst dat we er niet bij waren op hun feestje.
• Actieve exclusie vindt plaats wanneer anderen ons uit de weg gaan om ons niet tegen te hoeven komen.
• Maximale exclusie vindt plaats wanneer anderen ons actief naar huis sturen op het moment dat ze ons tegenkomen op hun feestje.

Er is slechts een ruwe connectie tussen de objectieve reacties die we ontvangen van anderen en onze gevoelens van acceptatie en afwijzing die hieruit resulteren. We focussen daarom op de perceptie dat anderen hun relatie met ons minder waarderen dan we eigenlijk zouden willen. Dit veroorzaakt stress en spanning in de relatie. 

Wanneer kan een gevoel van gekwetst zijn ontstaan in een relatie?

Een dale waargenomen relatiewaarde noemen we een relatie devaluatie. Een relatie devaluatie veroorzaakt gekwetste gevoelens en brengt onze mentale gezondheid in gevaar. De pijn die wordt veroorzaakt door afwijzing lijkt neurologisch gezien heel sterk op de ervaring van fysieke pijn. Mensen zijn over het algemeen erg gevoelig om kleine verschillen tussen ambivalentie en actieve inclusie op te merken in onze relaties met anderen. Dit is volgens het evolutionair perspectief erg logisch: aangezien kleine verminderingen in actieve inclusie en acceptatie ervoor zouden kunnen zorgen dat we buiten een groep komen te staan. Milde afwijzing voelt daarom meestal net zo vervelend als harde afwijzing, maar een afname in acceptatie ervaren we over het algemeen als het allerergst.  

Wat is ostracisme?

Mensen negeren soms hun partner om een bepaald doel te bereiken, maar de ontvangers van dit soort ostracisme nemen dit hun partner meestal heel erg kwalijk. Ostracisme verwijst naar de situatie waarin mensen worden genegeerd door hun omgeving. Soms is deze 'stilte behandeling' intentioneel, bedoeld om je partner te straffen of een confrontatie te vermijden. Ostracisme wordt in het laatste geval gezien als een bevordelijk proces om een conflict te herstellen. Ostracisme kan erg pijnlijk zijn aangezien het onze basisbehoefte van sociale inclusie bedreigd. Ostracisme bedreigt onze eigenwaarde, bedreigt onze behoefte om erbij te horen en zorg voor het gevoel dat we geen controle meer hebben over onze interacties met de ander. Mensen met een hoog zelfvertrouwen zijn minder waarschijnlijk om ostracisme van hun partner te accepteren. We ervaren verdriet, pijn en boosheid op het moment dat we het slachtoffer worden van ostracisme. Het leidt tot de perceptie dat anderen onze relatie met hen toch niet zo waarderen zoals we eigenlijk dachten. 

Welke rol kan jaloezie spelen in een relatie?

Mensen ervaren angst, boosheid en verdriet door jaloezie in het geval dat ze de potentie waarnemen dat een relatie waar ze veel waarde aan hechten een rivaal kent. Reactieve jaloezie vindt plaats wanneer mensen jaloers worden op een wezenlijke bedreiging. Wantrouwende jaloezie vindt plaats wanneer we vermoeden dat onze partner zich misdragen heeft, maar hier nog geen zekerheid over hebben. Het verschil tussen reactieve jaloezie en wantrouwende jaloezie is betekenisvol omdat de meeste mensen over het algemeen reactieve jaloezie ervaren wanneer ze zich realiseren dat hun partner ontrouw is geweest. Echter verschillen mensen enorm in hun neiging om wantrouwende jaloezie te ervaren: Sommige mensen zijn namelijk sneller jaloers dan andere mensen. Over het algemeen zijn mensen die aanhankelijk zijn maar ook onzeker over het feit of ze wel goed genoeg zijn voor hun partner erg vatbaar om jaloers te worden. Verschillende persoonlijkheidstrekken en hechtingsstijlen beïnvloeden ook onze neiging tot jaloezie in een relatie. Mensen die hoog scoren op negatieve emotionaliteit en zich hierdoor veel en snel zorgen maken, zijn erg geneigd tot wantrouwende jaloezie. Mensen die hoog scoren op vriendelijkheid zijn aan de andere kant juist een stuk minder geneigd tot wantrouwende jaloezie. Mensen met een bezorgde hechtingsstijl zoeken aan de ene kant veel verbinding met anderen en zijn aanhankelijk, maar aan de andere kant zijn ze ook altijd bezorgd dat hun partner niet genoeg van hun houdt. Hierdoor zijn mensen met een bezorgde hechtingsstijl waarschijnlijker om jaloezie te ervaren. De partners van mensen die hoog scoren op de Donkere Triade, bestaande uit narcisme, Machiavellianisme en psychopathie, zijn sneller jaloers dan andere mensen. 

Rivalen met een hoge paringswaarde die aantrekkelijk zijn voor onze partner beschouwen wij als het meest gevaarlijk voor onze relatie. Mannen zijn meer dan vrouwen geneigd om seksueel overspel als vervelender te ervaren dan emotioneel overspel. De reden hiervoor zou kunnen zijn dat mannen vaderschapsonzekerheid kunnen hebben, en vrouwen biologisch gezien niet. Deze bevinding heeft veel kritiek opgeleverd, maar kon wel veelvuldig worden repliceerd in ander onderzoek. Hechtingsstijlen beïnvloeden onze reactie op jaloezie in een relatie. Mannen en vrouwen verschillen over het algemeen gezien ook in hun reactie op jaloezie. Vrouwen reageren heftiger op een vermoeden van emotioneel overspel, terwijl mannen heftiger neigen te reageren op seksueel overspel. Vrouwen zijn als reactie op jaloezie erg geneigd om de relatie te willen redden, terwijl mannen het over het algemeen belangrijker vinden om hun ego te beschermen. Mensen die er in slagen om ongewenste jaloezie te verminderen onderhouden hun eigenwaarde, met of zonder hun huidige partner. 

Welke rol kunnen liegen en teleurstelling spelen in een relatie?

Deceptie verwijst naar intentioneel gedrag dat de impressie creëert bij de ontvanger dat de bedrieger expres niet eerlijk tegen hem of haar is. Mensen liegen dagelijks. Leugens bedreigen echter het wantrouwen van de bedrieger, wat ertoe leidt dat ze het idee hebben dat de ontvangers van hun leugens onbetrouwbaar zijn. Mensen die liegen wantrouwen anderen dus ook meer. Geen enkel signaal valt rechtstreeks en in elke situatie te relateren aan het feit dat iemand liegt. Toch bestaan er kleine verschillen in nonverbaal gedrag en woordkeuze die verschillen van wanneer iemand de waarheid vertelt. Intieme partners hebben gedetailleerde kennis van elkaar, maar hebben aan de andere kant ook last van de vertrouwen bias waardoor ze veronderstellen dat hun partner altijd eerlijk tegen hun is. De meeste leugens worden hierdoor niet direct opgemerkt.

Welke rol kan bedrog spelen in een relatie?

Bedrog bestaat uit alle kwetsende gedragingen die we niet verwachten van de mensen die we vertrouwen. Bedrog wordt als het meest vervelend ervaren wanneer de relatie of persoon veel voor ons betekent. Frequente bedriegers zijn vaak ongelukkig en slecht aangepast op hun sociale omgeving. Bedriegers zijn vaak wantrouwende en wraakzuchtige mensen. Bedriegers hebben vaak het idee dat hun gedrag zonder consequenties is en onschuldig is. Toch worden deze percepties bijna nooit gedeeld door hun slachtoffers. Wraak is meestal minder bevredigend dan mensen hadden verwacht dat het zou zijn. Wraak wordt door het doelwit ook vaak ervaren als een overdreven actie. Hierdoor houdt een conflict stand. Mensen die wraakzuchtig zijn scoren vaak ook hoger op negatieve emotionaliteit, lager op vriendelijkheid en hebben vaak minder tevredenheid over hun leven. 

Welke rol speelt vergevingsgezindheid in een relatie?

Vergiffenis houdt in dat we het recht opgeven om anderen terug te pakken en te straffen voor hun wangedrag. Mensen zijn over het algemeen meer vergevingsgezind op het moment dat de dader zich verontschuldigt. Ook zijn mensen meer vergevingsgezind op het moment dat ze de relatie met de dader willen behouden. Wanneer onze partner berouwvol is, verbetert vergiffenis de relatie met hen. Vergiffenis is een goede strategie op het moment dat onze partner maar zelden een misstap begaat, maar kan ontzettend schadelijk zijn voor ons zelfrespect wanneer onze partner een patroon heeft van liegen en bedriegen. Vergevingsgezindheid kon in de studie van McNulty en Fincham (2012) worden gerelateerd aan een grotere tevredenheid met ons huwelijk wanneer onze echtgenoten zich maar zelden misdragen, maar het wordt geassocieerd met juiste een lagere tevredenheid wanneer onze partner herhaaldelijk liegt en bedriegt. Intimiteit maakt ons kwetsbaar voor pijn wanneer onze partner ons bedriegt, maar geeft ons ook veel geluk.