Welke rol speelt sociale cognitie binnen intieme relaties? - Chapter 4

Wat is de invloed van een eerste indruk?

Eerste indrukken zijn ontzettend belangrijk: De beoordeling en mening die we vormen van anderen na een korte eerste ontmoeting heeft een enorm blijvende kracht. Zelfs wanneer eerste indrukken niet representatief zijn voor hoe een persoon daadwerkelijk is, hebben ze nog een hele blijvende kracht. Onze snelle inschatting van iemand wordt beïnvloed door het feit dat ieder persoon die we ontmoeten in een bepaalde gestereotypeerde categorie valt. De details van dit soort stereotypes verschillen van persoon tot persoon. Stereotypes beïnvloeden ons automatisch en vaak onbewust. Een voorbeeld: Mensen hebben vaker een vooroordeel over mannen met een hoge gezichts breedte-tot-hoogte-ratio dan over mannen met een smaller en langer gezicht. Onze oordelen over anderen worden beïnvloedt door het primacy effect. Het primacy effect refereert naar de neiging van mensen om extra nadruk en voorrang te geven aan eerdere informatie over een persoon, zoals onze eerste indruk en onze stereotypes. Primacy effecten indiceren waarom eerste indrukken zo ongelooflijk belangrijk zijn: Ongeacht of onze eerste indruk klopt, we bouwen op deze informatie in een latere fase van onze relatie met een persoon.

Darley en Gross (1983) lieten in hun onderzoek zien dat onze eerste indrukken onze interpretaties van latere informatie beïnvloeden. Dit verschijnsel kunnen we ook relateren aan de bevestigingsbias, ofwel de confirmation bias. De bevestigingsbias is het verschijnsel dat mensen zoeken naar informatie die hun eerste indruk van een ander bevestigen en niet focussen op de informatie die hun eerste indruk van iemand ontkracht. Het probleem met de bevestigingsbias is dat het zorgt voor eenzijdige informatie van anderen. Hierdoor blijven we vertrouwen op inaccurate oordelen en ervaren we overdreven vertrouwen, ofwel overconfidence, in onze beslissingen, wat ervoor zorgt dat we valse aannames kunnen blijven doen. Het is zelden dat mensen informatie over anderen verwerken zonder invloed van vooroordelen. Ons bestaand begrip, ook al zijn het simpele stereotypes of kortstondige eerste indrukken, beïnvloedt hoe we nieuwe informatie benaderen en interpreteren. Bestaande ideeën en overtuigingen zijn echter van invloed tijdens elke fase van een relatie. Hetzelfde overdreven vertrouwen, dezelfde bevestigingsbias, en dezelfde vooroordelen beïnvloeden ook onze perceptie van informatie later in een relatie. Mensen zijn geneigd om hun partner onterecht optimistischer te zien. 

Welke invloed heeft onze perceptie op hoe wij onze partners kiezen en zien?

• Onze beoordelingen en overtuigingen over onze relaties en onze partners lijken op een heel natuurlijke manier te ontstaan, echter kiezen mensen ervoor om er bepaalde perspectieven op na te houden. We faciliteren of remmen onze bevrediging met onze partners door de keuzes die we maken. Eén manier waarop we optimistische percepties van onze partners hebben is door hun deugden enorm te benadrukken en hun fouten te minimaliseren. Mensen zijn geneigd om positieve illusies van hun partner te hebben die hun partner in het beste licht zet. Deze positieve illusies worden samengesteld door een mix van realistische kennis over onze partners en geïdealiseerde percepties van hun. Geïdealiseerde percepties van onze partners kunnen echter juist heel positief zijn: Ze zorgen ervoor dat we een grotere tevredenheid met onze relatie ervaren. Door te kiezen om naar de positieve dingen van onze partner te kijken, verhogen we de kans dat we gelukkig zijn met onze partner en relatie.
• Ons geluk of ongeluk in een relatie wordt ook beïnvloedt door de manier waarop we kiezen om het gedrag van onze partner te interpreteren. De verklaringen en redenen die we bedenken voor waarom iets gebeurd noemen we attributies. Attributies wijzen de oorzaak van een gebeurtenis aan, benadrukken de invloed van sommige factoren en minimaliseren de invloed van andere factoren.
  • We kunnen interne invloeden benadrukken, veronderstellende dat een gebeurtenis gerelateerd is aan het karakter, de inzet of de vaardigheden van een persoon zelf, of externe invloeden, veronderstellende dat een situatie wordt veroorzaakt door bepaalde omstandigheden.
  • De oorzaken van een gebeurtenis kunnen we interpreteren als stabiel en blijvend, of als onstabiel en van korte duur.
  • Ten slotte kunnen we een gebeurtenis zien als controleerbaar of als oncontroleerbaar. 
• Het dader/waarnemer effect, ofwel het actor/observer effect, is het verschijnsel dat mensen verschillende interpretaties geven aan hetzelfde gedrag, afhankelijk van of hun partner het doet of zij zelf. Mensen zijn vaak goed bewust van de externe factoren die hun eigen gedrag beïnvloeden, maar zien dezelfde factoren over het hoofd in het geval van een ander. Mensen zijn geneigd om meer externe attributies te maken van hun eigen gedrag, en meer interne attributies te maken van het gedrag van anderen. Wanneer partners er bewust voor kiezen om zich te verdiepen in het perspectief van de ander, kan dit dader/waarnemer effect worden geminimaliseerd. Partners zijn ook geneigd om te vallen voor de de zelf-bedienende bias, ofwel de self-serving bias. De zelf-bedienende bias refereert naar de menselijke neiging om eigen successen te zien als verdiend en hun falen te negeren. Mensen voelen zich vaak verantwoordelijk voor de goede dingen die in hun leven gebeuren, maar prefereren de invloed van externe factoren in hun perceptie van hun falen. Het eigenzinige perspectief van een partner staat hen toe om het idee te hebben dat zij betere excuses hebben voor hun negatieve gedrag dan hun vrienden en geliefden. Gelukkige mensen makes attributies van hun partner die bevorderend zijn voor de relatie: Positieve acties van hun partner worden dan beoordeeld als intentioneel, gebruikelijk en typisch voor het karakter van de partner. Ongelukkige mensen, daarentegen, maken attributies die hun tegenspoed in stand houden: Ze zien het negatieve gedrag van hun partner als expres en routinematig, en positief gedrag als per ongeluk en onbedoeld. Hechtingspatronen blijken van invloed te zijn op dit soort vernietigende denkpatronen. 
• Onze percepties van huidige gebeurtenissen in onze relaties worden ook beïnvloedt door onze herinneringen van gebeurtenissen uit het verleden. We nemen meestal aan dat onze herinneringen een goede representatie zijn van de gebeurtenissen die zich hebben afgespeeld, maar onderzoek heeft uitgewezen dat onze herinneringen vaak toch niet erg betrouwbaar zijn. Psychologen gebruiken de term reconstructief geheugen om de manier te omschrijven waarop onze herinneringen constant worden herschreven. Ons reconstructief geheugen beïnvloedt onze relaties. We leunen op onze herinneringen met onze partner uit het verleden om het huidige gedrag van onze partner te interpreteren. Ons huidige gedrag en onze huidige emoties worden op deze wijze beïnvloedt.
• Mensen gaan hun relatie in met vastsstaande ideeën over hoe relaties werken of zouden moeten werken. Willoughby en collega's (2015) bevonden dat mensen een collectie van overtuigingen hebben over hoe het is om te trouwen en getrouwd te zijn, wat ze huwelijksparadigma's hebben genoemd. Huwelijksparadigma's zijn brede veronderstellingen over of, wanneer en onder welke omstandigheden we zouden moeten trouwen en hoe het is om getrouwd te zijn. Bepaalde overtuigingen die mensen kunnen hebben over relaties kunnen dysfunctioneel zijn, wat betekent dat ze negatieve gevolgen hebben op de kwaliteit van de relaties die deze mensen hebben. Onderzoek heeft aangetoond dat mensen met dit soort dysfunctionele overtuigingen vaker ontevreden en ongelukkig zijn in hun relaties. Knee en Petty (2013) vonden in hun onderzoek dat lot overtuigingen, ofwel destiny beliefs, onflexibele perspectieven geven op intieme relaties. Meer dan de helft van de volwassen Amerikanen is ervan overtuigd dat 'de ware' perfecte partner voor hun bestaat. Volgens de groei overtuiging ontwikkelen goede relaties zich geleidelijk aan naarmate de partners werken aan uitdagingen en het overwinnen van obstakels. Deze verschillende perspectieven leiden tot verschillende uitkomsten en verschillende soorten moeilijkheden in een relatie. 
• Soms hebben we oordelen over anderen die oorspronkelijk gezien fout zijn, maar we uiteindelijk waarmaken door middel van een zelf-vervullende profetie. Zelf-vervullende profetieën geven ons een voorbeeld van de kracht van perceptie: gebeurtenissen vinden plaats puur en alleen doordat mensen verwachten dat ze plaats zullen vinden. De waarnemer interpreteert de reactie van het doelwit. Onze percepties van anderen beïnvloeden niet alleen onze interpretaties van de informatie die we inwinnen, maar sturen ook ons gedrag ten opzichte van anderen aan. Mensen die hoog scoren op sensitiviteit om afgewezen te worden zijn angstig en interpreteren opmerkingen van anderen als negatiever dan hoe ze eigenlijk bedoeld zijn. Aan de andere kant kunnen mensen ook optimistisch zijn, waardoor ze de neiging hebben om te verwachten dat er goede dingen gaan gebeuren. Mensen die chronisch optimistisch zijn hebben meer bevredigende intieme relaties dan mensen die een verhoogde sensitiviteit om afgewezen te worden hebben. 
• Zelfvertrouwen is slechts een klein onderdeel van ons zelf-concept. Ons zelf-concept betreft al onze overtuigingen en gevoelens over onszelf. Ze includeren een breed scala aan zelfkennis en ons zelfvertrouwen. Ons zelf-concept is direct verbonden met onze relaties met anderen. Ons zelf-concept zorgt ervoor dat we ons zelfbeeld willen promoten in interacties met anderen; dit noemen we zelf-verbetering. Daarnaast willen we ons zelfbeeld bevestigen door middel van zelf-verificatie. De huwelijks-verschuiving verwijst naar het verschijnsel dat de waardering van onze partner in ons huwelijk toeneemt wanneer we een positief zelf-concept hebben, en juist afneemt wanneer wij een negatief zelf-concept hebben. Ons zelf-concept helpt ons om onze intieme partner te kiezen: Mensen prefereren reacties van anderen die bevestigen wat ze over zichzelf denken.
• Impliciete overtuigingen zijn niet-intentionele en automatische associaties die onze oordelen en meningen beïnvloeden. Overdracht, ofwel 'transference', is het process waarbij oude gevoelens kunnen worden overgedragen naar nieuwe partners, waardoor ons gedrag en onze impliciete overtuigingen naar hen toe worden beïnvloedt. We nemen dus als het ware interpersoonlijke bagage mee naar onze nieuwe relaties. 

Wat is indruk-management?

Indruk-management is het verschijnsel waarbij mensen onbewust of bewust de indrukken die anderen van ons hebben proberen te beïnvloeden. Dit doen we omdat de indrukken die anderen van ons hebben erg belangrijk zijn. Om deze reden willen we de informatie die anderen over ons ontvangen graag controleren.

• Bijna alle gedragingen die we doen in de aanwezigheid van anderen zijn in zekere zin strategisch gereguleerd om de indrukken van anderen te managen. Vrouwen zijn geneigd om hoge hakken te dragen en minder te eten op een date wanneer ze indruk willen maken. Mannen zijn geneigd om grotere risico's te nemen wanneer zij indruk willen maken op een vrouw.
• Een tweede reden waarom indruk-management van belang is om te bediscussiëren is omdat het een grote invloed heeft op ons sociale leven. De evaluaties van anderen zijn enorm belangrijk voor ons. Mensen houden zich zelden niet bezig met de mening van anderen. Indruk-management heeft als doel om onze kansen te vergroten op interpersoonlijke doelen te bereiken. 

Er bestaan verschillende strategieën van indruk-management: ingratiatie, zelf-promotie, intimidatie en supplicatie.

• Mensen maken gebruik van ingratiatie wanneer ze acceptatie en waardering van anderen zoeken. Ingratiatie verwijst naar de toepassing van het doen van gunsten voor anderen, het geven van complimenten, het benadrukken van overeenkomsten en je charmes in de strijd gooien, met als doel dat anderen ons leuk vinden. Ingratiatie is een veelvoorkomende manier waarop we indruk proberen te maken op potentiële partners. 
• Zelf-promotie verwijst naar het verschijnsel waarbij mensen hun prestaties en/of vaardigheden op een strategische wijze proberen te demonstreren aan anderen om zo indruk op hen te maken. Zelf-promotie is een veelvoorkomende manier om indruk te maken op onze collega's.
• Intimidatie creëert niet een positief beeld van onszelf maar is een manier om een negatief beeld van onszelf te creëren. Door middel van intimidatie, zetten mensen zichzelf neer als een roekeloos, gevaarlijk en gemeen persoon. Als deze strategie zelden wordt toegepast, kan het ertoe leiden dat mensen krijgen wat ze willen. Over het algemeen zorgt intimidatie er echter voor dat andere personen van ons weggaan.
• Supplicatie is een strategie waarbij we onszelf neerzetten als onbekwaam waarmee we onder bepaalde verplichtingen uit komen. 

De motivatie waarmee mensen de indrukken van anderen managen verschilt van persoon tot persoon. Mensen die hoog scoren op de eigenschap zelf-monitoren passen hun gedrag constant aan aan de veranderlijke normen van verschillende situaties. Mensen die lager scoren op zelf-monitoren gedragen zich meer hetzelfde over verschillende soorten situaties. Zelf-monitorende personen omringen zichzelf met partners die fijne gezelschapsmaatjes zijn voor bepaalde activiteiten. Sterk zelf-monitorende mensen genieten meer van interacties met veel intimiteit dan mensen die minder zelf-monitoren. Sterk zelf-monitorende mensen hebben een grotere aandacht voor sociale beelden, wat invloedt heeft op de relaties die zij vormen. Hoe langer mensen een relatie hebben, hoe minder zij zich bezig houden met indruk-management voor hun partner. 

Hoe goed kennen wij onze partners?

Partners in een hechte relatie hebben vaak een geïdealiseerd beeld met overdreven zelfvertrouwen van elkaar. Wanneer zij zich gedragen op basis van deze geïdealiseerde ideeën van elkaar, kunnen zij mogelijk gedrag bij elkaar stimuleren dat deze beelden bevestigt. Blijkbaar zijn onze percepties van onze partner niet volledig representatief voor wie onze partners daadwerkelijk zijn. Deze bevinding is inconsistent met het feit dat partners ontzettend veel kennis en informatie over elkaar kennen. Hoe meer we weten van onze partner, hoe accurater ons oordeel over hen wordt. We neigen ertoe om in onze partner te zien wat we willen zien van hem of haar. Omdat dit positieve illusies creëert, worden onze percepties van onze partner minder accuraat dan wanneer we minder passie zouden hebben gehad voor de ander. We kennen mensen aan de andere kant juist beter om het moment dat we gemotiveerd zijn om die persoon te begrijpen. Mensen die sociaal en extravert zijn, zijn waarschijnlijker om op positieve wijze te worden gezien door hun naasten. Mensen met goede sociale vaardigheden zijn vaker beter in staat op anderen juist in te schatten, omdat zij hoog scoren op emotionele intelligentie. Emotionele intelligentie betreft een set aan vaardigheden die beschrijven hoe goed een persoon emoties kan observeren, gebruiken, begrijpen en managen. Vrouwen hebben over het algemeen een betere emotionele intelligentie dan mannen. Intieme partners begrijpen elkaar vaak veel beter dan hun andere kennissen, maar soms kiezen ze ervoor om dit niet te doen op het moment dat hun partner niet lekker in zijn of haar vel zit. Wanneer accurate percepties van je partner je stress opleveren, ben je gemotiveerd op inaccurate percepties van je partner aan te nemen. Mensen zijn bijvoorbeeld niet gevoelig voor het interpreteren van gezichtsuitdrukkingen van hun partner als dit een emotie betreft die ze liever niet willen zien: bijvoorbeeld wanneer onze partner naar een aantrekkelijke ander kijkt. We zijn niet slechts passieve beoordelaars van anderen. In een hechte relatie veranderen mensen elkaar ook door sommige gedragingen aan te moedigen en andere gedragingen te ontmoedigen.