Wat is de functie van aantrekkingskracht? - Chapter 3

Wat is de fundamentele basis van aantrekkingskracht?

Een theorie over aantrekkingskracht stelt dat interpersoonlijke aantrekkingskracht ontstaat wanneer iemands aanwezigheid voor ons belonend werkt. We onderscheiden twee soorten beloningen: directe beloningen en indirecte beloningen.

• Directe beloningen zijn beloningen die we heel expliciet en duidelijk ontvangen door interactie met een ander persoon. Voorbeelden van directe beloningen zijn interesse, goedkeuring en waardering.
• Indirecte beloningen zijn beloningen die subtieler en minder duidelijk waarneembaar plaatsvinden. Voorbeelden van indirecte beloningen zijn aardigheid, een mooi uiterljik en aardige persoonlijkheden van de mensen waarmee we in interactie zijn.  

Mensen worden significant vaker verliefd op iemand met een naam die lijkt op die van hem- of haarzelf dan zou worden verwacht op basis van toeval. Aantrekkingskracht gaat over de waarneembare karaktereigenschappen van andere mensen. Maar aantrekkingskracht is ook sterk afhankelijk van onze huidige behoeftes, doelen en wensen die kunnen veranderen door de tijd heen. Finkel en Eastwick (2015) stelden dat de fundamentale basis van aantrekkingskracht instrumentaliteit is, oftewel de mate waarin iemand in staat is om ons te helpen om onze persoonlijke doelen te behalen. Mensen voelen zich dus aangetrokken tot mensen die ons kunnen helpen om te bereiken wat we willen bereiken in het leven. We voelen ons het meest aangetrokken door personen van wie de aanwezigheid constant belonend voor ons is. 

Wat houdt proximiteit in?

Meestal zijn relaties belonender voor ons als de mensen in de relatie zowel fysiek als psychologisch gezien nabij elkaar zijn. Proximiteit bepaald in eerste plaats al hoe makkelijk we onze partner ontmoeten. Over het algemeen ontstaan de meeste relaties en vriendschappen tussen mensen die dichtbij elkaar wonen en/of leven. Er is een duidelijke connectie tussen fysieke proximiteit en onderlinge aantrekkingskracht tussen personen. Festinger, Schachter en Back (1950) vonden in onderzoek dat vriendschappen tussen studenten die op een campus wonen grotendeels gebaseerd zijn op de afstand tussen hun kamers. 

Proximiteit heeft dus een grote invloed op aantrekkingskracht en bepaald met welke personen we relaties of vriendschappen aangaan. Proximiteit verhoogt allereerst de kans dat twee mensen elkaar tegenkomen en bekend met elkaar en elkaars leven raken. Herhaaldelijk contact (mere exposure) met en ander persoon verhoogd de kans dat wij die persoon mogen of leuk vinden. Moreland en Beach (1992) vonden in hun onderzoek dat puur de aanwezigheid van personen in een collegezaal al maakte dat studenten zich aangetrokken tot hen voelden. De invloed van familiariteit op aantrekkingskracht heeft wel grenzen: In sommige gevallen maakt het beter leren kennen van een ander persoon juist dat we iemand onaantrekkelijker beginnen te vinden, bijvoorbeeld omdat we iemand onaardig vinden. Een onderzoek van Ebbesen en collega's (1976) in een wooncomplex in Californië bevond dat zowel je beste vrienden als je grootste vijanden vaak dichtbij je in de buurt wonen en leven. Proximiteit kan ook nadelig werken wanneer mensen elkaar online ontmoet hebben. Mensen die elkaar via het internet ontmoet hebben worden vaak lichtelijk teleurgesteld als ze elkaar dan eindelijk fysiek ontmoeten. Aantrekkingskracht kan dan verminderen. Proximiteit kan ook nadelig werken in de situatie van een lange afstandsrelatie. Een andere reden waarom proximiteit vaak relaties stimuleerd is omdat wanneer mensen dichtbij elkaar zijn het makkelijk is om te genieten van de beloningen die iemand je biedt. Lange afstandsrelaties zijn in dit opzicht minder belonend, aangezien mensen meer moeite moeten steken in het onderhouden van deze relatie. Proximiteit maakt het dus waarschijnlijker dan twee mensen elkaar zullen ontmoeten en met elkaar interacteren. Wat hieruit voortvloeit is afhankelijk van de personen zelf.

Welke factoren maken een persoon fysiek aantrekkelijk?

Fysiek aantrekkelijke personen zijn vaak interessante en sociale personen met succes in zowel hun professionele als in hun privéleven. Mensen hebben de overtuiging dat wat mooi is ook goed is en voelen zich vaak aangetrokken tot mooie mensen met dezelfde ethnische achtergrond als wijzelf, omdat ze inschatten dat deze personen aardiger, extraverter en nauwgezet zijn. Deze inschattingen maken mensen automatisch en puur op basis van uiterlijk. Deze bias voor schoonheid leidt wellicht tot een verwarring met talent. Op de werkvloer zijn fysiek aantrekkelijke personen waarschijnlijker om meer geld te verdienen en vaker een promotie te krijgen dan aardige werknemers. Op de universiteit krijgen knappe professoren positievere evaluaties dan minder knappe professoren, los gezien van hoe ze daadwerkelijk hebben les gegeven. 

We kunnen vaststellen dat mensen allemaal ongeveer dezelfde richtlijnen hebben bij de beoordeling van schoonheid van een ander persoon. Het is zelfs gevonden dat baby's een voorkeur hebben voor de gezichten van volwassenen die mooi zijn. Dit is interessant aangezien baby's nog niet gevoelig zijn voor sociale normen. Blijkbaar zit er een instinctief aspect aan de beoordeling van schoonheid. Over het algemeen vinden mensen grote ogen, een smalle neus, een smalle kin en volle lippen mooi. Lange wimpers, prominente jukbeenderen, smalle wangen en een brede lach wordt bij vrouwen mooi gevonden. Bij mannen vinden we een sterke kaaklijn en een breed voorhoofd mooi. Welk mannelijk gezicht mooi wordt gevonden door vrouwen blijkt ook afhanklijk te zijn van het hormoonniveau van progesteron. Het blijkt dat wat we mooi vinden vaak het gemiddelde gezicht is dat veel symmetrie kent. Eenzelfde analyse kunnen we ook maken over de aantrekkelijkheid van het postuur. Mannen vinden vrouwen met een taille-naar-heup-ratio van 0.7 het mooist, wat betekent dat hun taille 30 procent smaller is dan hun heupen. De aantrekkelijkheid van het mannelijk lichaam is wederom wat lastiger te beschrijven. Over het algemeen vinden we een mannenlichaam het meest aantrekkelijk wanneer hun taille maar een klein beetje smaller is dan hun heupen, wanneer ze brede schouders en spieren hebben en een schouder-naar-heup-ratio hebben van ongeveer 1.2. De beoordeling van aantrekkelijkheid is dus afhankelijk van veel verschillende factoren. De geur van je partner, de seksuele oriëntatie van de mensen in een relatie en de intelligentie van je partner hebben ook allen invloed op hoe aantrekkelijk we iemand vinden.

Het is interessant om op te merken dat hoewel culturen wereldwijd enorm verschillen, de beoordeling van aantrekkelijkheid over het algemeen heel constant is over de wereld. Baby's worden dus geboren met een aangeboren voorkeur voor aantrekkelijke gezichten. Mensen met aantrekkelijke en symmetrische gezichten hebben vaak ook een symmetrisch lichaam en genieten een betere fysieke en mentale gezondheid. Vrouwen met een taille-naar-heup-ratio van 0.7 zijn vaak jong en zijn niet zwanger. Blijkbaar worden mannen aangetrokken tot vrouwen die de beste gezondheid en vruchtbaarheid uitstralen. Het is ook gevonden dat aantrekkelijke mensen in de Verenigde Staten meer reproduceren. Er zijn subtiele verschillen gevonden in de lust van vrouwen als je kijkt naar de verschillende fases van de menstruele cyclus. Tijdens hun vruchtbare periode zijn vrouwen beter in staat om in te schatten of een man homoseksueel of heteroseksueel is, hebben ze meer zin in seks en vinden ze mannenlichamen aantrekkelijker. Aan de andere kant vinden mannen vrouwen die bijna gaan ovuleren ook aantrekkelijker dan vrouwen die zich in een andere periode van hun cyclus bevinden. Al deze bevindingen maken dat relatiewetenschappers overtuigd zijn van het feit dat fysieke aantrekkingskracht een evolutionaire basis heeft. 

Aan de andere kant bestaat er ook de invloed van cultuur op de beoordeling van fysieke aantrekkingskracht. Culturele normen van wat aantrekkelijk wordt gevonden en wat juist niet kunnen verschillen tussen ethnische groepen. Mannen voelen zich over het algemeen aangetrokken tot jonge en slanke vrouwen, en vrouwen voelen zich over het algemeen aangetrokken tot lange en jonge mannen. Er is echter geen correlatie gevonden tussen de aantrekkelijkheid van een vrouw en de tijd dat ze spendeert in interacties met mannen. Echter is er wel een correlatie gevonden tussen de aantrekkelijkheid van een man en de tijd dat hij spendeert in interactie met vrouwen. Omdat ze populairder zijn, zijn aantrekkelijke mensen vaak minder eenzaam, socialer en gelukkiger. Aantrekkelijke mensen zijn gewend aan het hebben van prettige interacties met anderen, maar ze vertrouwen andere mensen iets minder snel dan onaantrekkelijke mensen doen. Partners in een relatie hebben meestal een vergelijkbaar niveau van fysieke aantrekkelijkheid. Dit patroon noemen we matching. Overeenkomstigheid in fysieke aantrekkelijkheid lijkt te werken als een screeningsmethode voor matching. 

Wat houdt reciprociteit in?

Het matching fenomeen suggesteert dat om het meeste succes te hebben in de liefde, we op zoek moeten gaat naar partners die ook geïnteresseerd zijn in ons. De potentiële wenselijkheid om partner te worden hangt af van de wisselwerking tussen iemands fysieke aantrekkelijkheid en de waarschijnlijkheid dat diegene jou zal accepteren als partner. In principe is de stelling dat hoe knapper je bent, hoe wenselijker het is om jou als partner te hebben. De meest aantrekkelijke partner is dus degene die gemiddeld knap is en er hierdoor een aannemelijke kans is dat die persoon ons als partner zou accepteren. Onze verwachtingen van deze waarschijnlijkheid dat een persoon ons als partner zou kunnen accepteren is gerelateerd aan onze partner-waarde, oftewel onze 'mate value'. Onze partner-waarde is onze algemene aantrekkelijkheid als een reproducerende partner. Mensen met een hoge partner-waarde zijn erg gewenst in de zoektocht naar de liefde. Hierdoor hebben zij ook de mogelijkheid om hoge kwaliteitseisen te stellen aan hun partner: Ze hebben veel partners om uit te kiezen. Onze geschiedenis van acceptatie of afwijzing door onze potentiële partners leert ons wat we kunnen verwachten van de zoektocht naar een geschikte partner. Het komt veel voor dat mensen voorzichtig zijn in deze zoektocht als ze geen zekerheid ervaren over hun wenselijkheid als partner. Onze inschatting van onze wenselijkheid als partner wordt bepaald door onze inschatting van onze compatibiliteit. Onderzoek heeft aangetoond dat mensen die open staan voor elke partner minder dating succes hebben dan mensen die meer discrimineren tussen partners en selectiever zijn. 

Wat houdt similariteit in?

Het is vaak belonend om met mensen om te gaan die op ons lijken. Mensen genieten ervan om anderen te ontmoeten die erg lijken op henzelf in termen van meningen, leeftijd en ras. Similariteit zorgt voor aantrekkingskracht tussen partners. Demografische similariteit is wanneer partners op elkaar lijken in termen van leeftijd, geslacht, ras, onderwijsachtergrond, religie of sociale klasse. Vaak kost het tijd om te ontdekken waarin we verschillen van onze partner. Newcomb (1961) toonde aan dat na een uitgebreide kennismaking we ons het meest aangetrokken voelen tot de mensen die op ons lijken. Murstein (1987) stelde de stimulus-waarde-rol theorie voor, die beargumenteert dat mensen drie verschillende type informatie verwerven van onze partner naarmate de relatie voortduurt. Als partners elkaar net hebben ontmoet, is aantrekkingskracht voornamelijk gebaseerd op stimulus-informatie zoals iemands leeftijd, geslacht en uiterlijk. Later bevinden partners zich in de waarde-fase, waarin aantrekkingskracht gebaseerd is op overeenkomstige waarden en houdingen. Als laatste vindt de rol-fase plaats, waarin aantrekkingskracht tussen partners gebaseerd is op de mate waarin ze het met elkaar eens zijn over opvoeding, carrière, het huishouden en andere taken in het leven. De invloed van tijd en ervaring wordt duidelijk in voorbeelden van fatale aantrekkingskrachten. Deze fatale aantrekkingskrachten zijn dingen die we eerst ontzettend aantrekkelijk vonden aan onze partner, maar na verloop van tijd juist de dingen worden waar we ons aan ergeren. 

Mensen voelen zich aangetrokken tot anderen die de vaardigheden en talenten hebben die zij ook zouden willen hebben. Onze aantrekkingskracht tot onze ideale zelf biedt dus een nuance op de factor similariteit in aantrekkingskracht. Onze meest ideale partner is voornamelijk hetzelfde als wij maar heeft wel idealen op bepaalde gebieden waar wij zelf willen veranderen. Een andere kanttekening is dat relaties mensen veranderen: Door de tijd heen worden de overtuigingen van partners steeds meer hetzelfde als gevolg van tijd, gedeelde ervaringen en het zoeken naar compatibiliteit en similariteit in je relatie. Een andere nuance in de factor similariteit is dat bepaalde overeenkomsten erg invloedrijk zijn op onze aantrekkingskracht tot een partner, maar andere overeenkomsten er eigenlijk niet toe doen. Tegenstellingen blijken niet veel uit te maken binnen een relatie, zolang de partners in die relatie maar geen waarde hieraan hechten. Een laatste kanttekening is het voorkomen van relaties waarin de partners juist ontzettend verschillen van elkaar. Wanneer beide partners expliciet op zoek zijn naar iemand die veel ouders of veel jonger is, en dus een gelijke partner-waarde hebben, maakt dit blijkbaar niet uit en kan aantrekkingskracht wel degelijk ontstaan. Het komt in de maatschappij vaak voor dat een jonge en mooie vrouw samengaat met een welvarende man met veel status. We verwijzen naar dit verschijnsel met de term vrouwelijke-schoonheid-voor-mannelijk-geld-ruil. Wanneer partners veel tegenstellingen hebben, zijn mensen mogelijk op zoek naar het inwisselen van bepaalde eigenschappen om hier andere eigenschappen voor terug te krijgen in hun partner. 

Complementariteit verwijst naar gedrag in een partner dat een goede match vormt met ons eigen gedrag. Complementariteit is een grote factor in het ontstaan van aantrekkingskracht. De meeste complementaire gedragingen zijn eigenlijk gelijksoortige gedragingen: Mensen die een warm en aardig karakter hebben zijn het gelukkigst met partners die ook veel warmte hebben. Mensen zijn over het algemeen op zoek naar een partner die hun vermaakt en ondersteunt en willen geen partner die hun irriteert of frustreert. Op deze wijze kunnen mensen zich toch wel degelijk ook aangetrokken voelen tot een partner die erg van hun verschilt. 

Wat zoeken mannen en vrouwen in een partner?

Wereldwijd gezien kunnen we drie factoren of thema's onderscheiden waar we naar op zoek zijn in onze zoektocht naar een partner. 

• De eerste factor is warmte en loyaliteit. We willen graag een partner die betrouwbaar, aardig, ondersteunend en begripvol is.
• De tweede factor is aantrekkingskracht en vitaliteit: We zijn op zoek naar een partner die er goed uit ziet, die sexy is en extravert.
• De derde en laatste factor is status en middelen. We willen graag een partner die financieel stabiel is en een welvarend leven leidt. 

Mannen en vrouwen hebben over het algemeen soortgelijke wensen in een partner: Beide willen ze graag iemand die knap is. Intelligentie, warmte en inkomsten zijn factoren die niet uitmaken wanneer we op zoek zijn naar een kortstondige relatie, maar spelen wel een rol in onze zoektocht naar een partner voor de langere termijn. Voor een lange termijn relatie zijn vrouwen op zoek naar een man met een goed karakter, warmte, loyaliteit en satus. Vrouwen prefereren een liefdevolle en arme man over een niet loyale maar rijke man. Mannen zijn over het algemeen op zoek naar een vrouw waartoe ze zich erg voelen aangetrokken en die vitaal is. De gemiddelde man vind een aardige en mooie maar arme vrouw beter dan een partner met veel geld maar weinig schoonheid. Homoseksuelen en lesbiennes gedragen zich op soortgelijke wijze. Mannen en vrouwen zijn het wereldwijd gezien ook grotendeels eens over de afknappers in een partner. Zowel mannen als vrouwen vinden een onbetrouwbare, mishandelende, ongezonde of onverzorgde partner niet aantrekkelijk. Vrouwen zijn hierin nog kieskeuriger dan mannen, over het algemeen gezien.