Typen vragen: Een Landkaartje van Quist - Artikel

Typen vragen: Een Landkaartje – C.L. Quist

Quist geeft een beschrijving van het zogenaamde ‘landkaartje van methoden’, waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen verschillende onderzoeksmethoden. Deze zijn niet strikt gescheiden, maar overlappen soms enigszins. Allereerst wordt onderscheid gemaakt tussen de descriptieve en normatieve methoden.

De descriptieve methode is een methode die gericht is op het beschrijven van hoe de dingen zijn (‘is’ of ‘sein’), en die geen stellingname ten aanzien van de vraag hoe de dingen zouden moeten zijn bevat.

Daarentegen is de normatieve methode wel gericht op een stellingname ten aanzien van hoe de dingen zouden moeten zijn (‘ought’ of ‘sollen’). Enkele opmerkingen bij dit onderscheid:

• De uitspraak dat een bepaalde gebeurtenis of geval ‘goed is’, is ook normatief.
• Het onderscheid heeft niets te maken met tijd.

Bovendien bestaan er een aantal onderzoeksmethoden: Ten eerste de empirische methode. Deze methode is bedoeld om op systematische wijze op basis van zintuiglijke waarneming feiten (en de samenhang tussen feiten) en omstandigheden vast te stellen. Meestal is dit een ‘heen- en weerbeweging’ tussen theorievorming en waarneming. Bij deze empirische methode wordt onderscheid gemaakt tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek (ook zijn er gemengde vormen).

Daarnaast bestaat er de conceptuele methode, die gericht is op het analyseren dan wel stipuleren van de inhoud van begrippen. Dit is vaak meer een beschrijving van het begrip middels literatuuronderzoek.

Ten derde volgt de interpretatieve methode (ook wel de hermeneutische methode genoemd). Deze methode is gericht op het vaststellen van (de uitleg van) betekenissen. In het ‘landkaartje van methoden’ staat deze methoden op de grens tussen descriptief en normatief, omdat deze methode beide elementen omvat. Hierbinnen wordt onderscheid gemaakt tussen rechtsvinding (het recht dat voor een bepaald concreet geval vereist is) en rechtsdogmatiek (systematische interpretatie van recht geanalyseerd in leerstukken).

Tot slot de normatieve methode. Deze onderzoeksmethode is gericht op het doen van normatieve uitspraken over een bepaald fenomeen, op het doen van uitspraken over hoe de dingen zouden moeten zijn derhalve. Hierbinnen vallen met name twee stromingen op, namelijk die van het utilisme en die van het kantianisme. De bovenstaande onderzoeksmethoden moeten gezien worden in het licht van de descriptieve en de normatieve onderzoeksmethoden.