Wat zijn persoonlijkheidsvragenlijsten? - Chapter 8

Persoonlijkheidsvragenlijsten worden gebruikt om individuele verschillen op persoonlijkheidskenmerken of trekken in kaart te brengen. De term persoonlijkheid is te omschrijven als de min of meer stabiele eigenschappen van een individu die consistent zijn over verschillende situaties en verklaren waarom de een van de andere persoon verschilt.

Wat zijn de kenmerken van persoonlijkheidsvragenlijsten?

Persoonlijkheidsvragenlijsten bevatten meestal uitspraken over een persoon waarop de onderzochte moet aangeven in hoeverre hij vindt dat de uitspraak op hem van toepassing is. Voor het ontwerpen van een persoonlijkheidsvragenlijst moet er eerst duidelijk gespecificeerd worden welke kenmerken van de persoonlijkheid men wil meten. Het formuleren van het construct is dus de eerste stap. Nadat deze kenmerken zijn gespecificeerd, worden er items geschreven die erbij passen. Deze items kunnen bestaande (vertaalde) items zijn, zelf bedacht worden of met behulp van literatuur opgesteld worden.

Deze items moeten vervolgens:

• Korter dan twintig woorden zijn;
• Duidelijk en eenvoudig in taal zijn;
• Geen dubbele ontkenningen bevatten;
• Eenduidig van inhoud zijn;
• Over één onderwerp gaan;
• Niet door bijna iedereen of bijna niemand bevestigd worden, omdat deze niet bijdragen aan een onderscheid tussen personen.

Het slecht formuleren van items leidt tot een afname in bruikbaarheid, want dan begrijpen veel personen de items niet en leveren hun antwoorden geen bruikbare informatie op. 

Het samenvoegen van items in schalen van minstens twaalf items wordt veel toegepast om de betrouwbaarheid te verhogen.

Items kunnen op drie manieren in schalen gegroepeerd worden:

1. Beoordelaars voegen items samen die volgens hen hetzelfde kenmerk meten. Dit wordt de a-priori of rationele methode genoemd. Dit is dus een oordeel op basis van deskundigen en niet op basis van empirisch of statistisch onderzoek.
2. De interne-consistentiemethode houdt in dat op grond van een empirisch gevonden structuur of samenhang items tot schalen worden samengevoegd. De items moeten dan afgenomen zijn bij een voldoende grote steekproef die representatief is aan de doelgroep van de vragenlijst. De structuur van de items wordt bepaald met behulp van statistische methoden zoals inter-itemcorrelaties, item-restcorrelaties en factoranalyse. Bij factoranalyse moet er gekozen worden voor een bepaalde type analyse en rotatie. Varimax is de meestgebruikte vorm van rotatie.
3. De empirische methode houdt in dat items die goed discrimineren (onderscheid maken) tussen proefgroepen samengevoegd worden tot een schaal. Hiervoor moet er natuurlijk een criterium zijn dat het onderscheid bepaalt.

Het wordt aanbevolen om de drie manieren van het construeren van schalen wordt gecombineerd. Er wordt ook vaak gebruik gemaakt van de klassieke testtheorie. Moderne testtheorie genaamd de Item Respons Theorie (IRT) kan ook helpen bij het construeren van persoonlijkheidsvragenlijsten.

Wanneer er schalen zijn samengesteld moet er gekeken worden naar hoe valide en betrouwbaar deze schalen zijn, dit wordt de psychometrische kwaliteit genoemd. Om de betrouwbaarheid van de schalen te bepalen wordt er vaak gebruik gemaakt van de interne consistentie- en test-hertestcoëfficiënten.

Bij het meten van de validiteit zijn er vier bijzonderheden:

• Er wordt vaak van uit gegaan dat de antwoorden op een vragenlijst samenhangen met het feitelijke gedrag van iemand. Dit heet het correspondentiegezichtspunt. Dit blijkt vaak niet te kloppen, soms is het gedrag dat wordt vermeld en het feitelijke gedrag zelfs tegenovergesteld aan elkaar;
• Er zijn artefacten bij vragenlijsten vastgesteld, zoals response sets. Tot de response sets horen sociale wenselijkheid en acquiescence. Acquiescence houdt in dat er bevestigend of ontkennend wordt geantwoord op items zonder dat er op de inhoud van een item wordt gelet: de persoon vult maar wat in;
• Bij de constructie van vragenlijsten wordt er te weinig gelet op de divergente validiteit, wat inhoudt dat vragenlijsten die een ander construct meten niet met elkaar samenhangen;
• Bij de constructie van vragenlijsten is er vaak ook sprake van een niet goed gespecificeerd criterium, wat belangrijk is voor de predictieve validiteit.

Wat zijn voorbeelden van persoonlijkheidsvragenlijsten?

Er zal begonnen worden met vragenlijsten die zijn goedgekeurd door de COTAN: NKPV, NPV-2-R en TCI. Daarna volgen vragenlijsten die op twee criteria onvoldoende gescoord hebben. 

Wat is de Nederlands Klinische Persoonlijkheidsvragenlijst (NKPV)?

Dit is een persoonlijkheidsvragenlijst met zes persoonlijkheidskenmerken: Negativisme, Somatisering, Verlegenheid, ernstige Psychopathologie, Extraversie en Narcisme. De is de NPST is de vernieuwde versie op de MMPI en deze bevat slechts drie van de vijf NVM-persoonlijkheidskenmerken, namelijk Negativisme, ernstige Psychopathologie en Somatisering. Door de NPST en de andere persoonlijkheidskenmerken van de NVM samen te voegen, waaronder narcisme, ontstond de NKPV. De vragenlijst heeft 6 schalen met ieder 20 items. 

Wat is de Nederlandse Persoonlijkheidsvragenlijst-2-R (NPV-2-R)?

In de jaren zeventig van de 20e eeuw werd de NPV ontwikkeld. Het doel was om persoonlijkheidsbegrippen te meten die relevant zijn voor bepaalde praktijkgebieden. De NPV is een van de bekendste psychologische tests in Nederland. De NPV is in 2007 herziend waardoor de vragenlijst is aangepast aan de huidige tijd. De NPV-2 bestaat uit 140 items verdeeld over 7 schalen. 

Wat is de Temperament and Character Inventory (TCI)?

De TCI is een vragenlijst die gebaseerd is op Cloningers psychobiologische persoonlijkheidstheorie. In deze theorie worden persoonlijkheidskenmerken die genetisch bepaald zijn en de patronen van leren en informatie verwerken gekoppeld aan neurobiologische mechanismen. In de theorie van Cloninger werden drie temperamenten genoemd: Novelty seeking, Harm avoidance en Reward dependence. Later werden hieraan de temperamentdimensies Persistence, Self-directedness, Cooperativeness en Self-transcendence toegevoegd. Temperament is volgens Cloninger aspecten van een persoonlijkheid die al in de vroege kinderjaren zichtbaar zijn. Om dit te meten gebruikt hij temperamentschalen. Er zijn ook karakterschalen. Deze meten aspecten die in de volwassenheid pas te zien zijn.

Wat is de Minnesota Multiphasic Personality Inventory 2 (MMPI-2)?

De MMPI-2 beoogt een groot aantal persoonlijkheidskenmerken en pathologische aspecten te meten. Het bevat meer dan 40 schalen en 567 items. Ook bevat de MMPI-2 validiteitsschalen. Dit zijn schalen die worden gebruikt om de validiteit van de inhoudelijke schalen vast te stellen. De schaalindeling is overgenomen uit Amerika.

Bij de MMPI-2 zijn er een aantal kritiekpunten:

• Er zijn honderd items die niet aan de criteria voor formulering voldoen;
• De ruwe scores zijn omgezet in T-scores, terwijl deze normaal verdeeld zijn en de ruwe score niet. Ook is de schaal te verfijnd, waardoor er door meetfouten scoreverschillen kunnen ontstaan.

Wat zijn de NEO-Persoonlijkheidsvragenlijsten?

DE NEO-PI-R en de NEO-FFI werden door Costa en McCrae ontwikkeld. In deze vragenlijsten waren er drie clusters: Neuroticisme, Extraversie en Openheid (NEO). Later werden hieraan twee schalen toegevoegd die waren gevonden met de Big Five: agreeableness (altruïsme) en conscientiousness (consciëntieusheid).

De NEO-PI-R bestaat uit 240 items die worden beantwoord op een vijfpuntsschaal die loopt van 1 (helemaal oneens) tot 5 (helemaal eens). De items worden dus verdeeld over de vijf schalen of dimensies neuroticisme, extraversie, openheid, altruïsme en consciëntieusheid.

Wat is de Vijf-Dimensionale Persoonlijkheidstest (5DPT)?

De 5DPT is een in Nederland ontwikkelde persoonlijkheidsvragenlijst. Het is gebaseerd op het PEN-model van Eysenck en bevat drie onafhankelijke persoonlijkheidsdimensies: Psychoticisme, Extraversie en Neuroticisme (PEN). Later werd de dimensie psychoticisme vervangen door de dimensies Insensitiviteit, Ordelijkheid en Absorptie.

Wat is de Big Five?

In de Big Five worden vijf hoofddimensies van persoonlijkheid beschreven. Deze zijn: Extraversie, Vriendelijkheid, Zorgvuldigheid, Emotionele Stabiliteit en Intellect. Deze dimensies zijn voortgekomen met behulp van psycholexicaal onderzoek. Psycholexicaal onderzoek veronderstelt dat alles wat nodig is om personen te beschrijven te vinden is in de alledaagse taal van mensen.

Hoe worden persoonlijkheidsvragenlijsten in de gezondheidszorg gebruikt?

Wanneer de persoonlijkheid van de cliënt diagnostisch relevant is, wordt er gebruik gemaakt van een persoonlijkheidsvragenlijst. In de gezondheidszorg worden persoonlijkheidsvragenlijsten gespecificeerd met de vijf soorten diagnostische vraagstellingen. 

1. Onderkenningsvragen. Voor de diagnostiek van As-I-stoornissen uit de DSM zijn persoonlijkheidsvragenlijsten weinig relevant. Voor As-II zijn deze wel relevant, bijvoorbeeld de NPV-2 en de NPST/NKPV schalen.
2. Verklaringsvragen. Bij het veroorzaken en ontstaan van klachten en problemen spelen persoonlijkheidskenmerken een rol. Hierdoor zijn persoonlijkheidsvragenlijsten van groot belang in deze fase. 
3. Predictievragen. Bij predictieve onderzoeken werden ook hoge samenhangen gevonden tussen de persoonlijkheidskenmerken en de onderzochte criteria. 
4. Indicatievragen. Uit onderzoek blijkt dat bepaalde persoonlijkheidskenmerken een verband hebben met een positieve uitkomst van een behandeling.
5. Evaluatievragen. De persoonlijkheid verandert niet door een behandeling, alleen wanneer de klachten zeer verbeterd werden.