Artikelsamenvatting bij Taalstoornissen van Visch-Brink & Wencke Veenstra (Richtlijn neuropsychologische revalidatie, 3.9) - Chapter

Welke stoornissen met betrekking tot de linguïstische basiscomponenten kunnen worden onderscheiden?

Taal kent drie linguïstische basiscomponenten die individueel of tegelijkertijd gestoord kunnen zijn:

• Semantiek (betekenis). Een semantische stoornis komt tot uiting in semantische parafasieën en in het verkeerd begrijpen van inhoudswoorden.
• Fonologie (klank). Een fonologische stoornis is vooral expressief en wordt gekenmerkt door fonematische parafasieën. Ook de inputroute kan gestoord zijn, wanneer bijvoorbeeld ‘poot’ wordt begrepen als ‘boot’.
• Syntaxis (zinsvorming). Bij een syntactische stoornis spreekt en schrijft iemand in telegramstijl en zijn er problemen met het begrijpen van complexe zinsconstructies, zoals passieve en samengestelde zinnen.

Hoe wordt de aanwezigheid van afasie vastgesteld?

Voor het vaststellen van de aanwezigheid, de aard en ernst van afasie en voor het onderzoeken van de kenmerken van de afasie gebruikt een logopedist bepaalde meetinstrumenten. De diagnose is gericht op het aantonen van stoornissen in de verschillende taalmodaliteiten en in de linguïstische basiscomponenten en is van belang voor de cognitief-linguïstische therapie.

Welke testinstrumenten worden regelmatig gebruikt bij het onderzoeken van een taalstoornis als gevolg van hersenschade?

• Aan de hand van ‘Analyse Spontale Taal’ kan inzicht worden verkregen in de functionele verbale communicatie en kan de spontane taal objectief worden beoordeeld. Dit kan aanknopingspunten bieden voor vervolgonderzoek en het opzetten van een therapie.
• De ‘Boston Benoem Taak’ wordt gebruikt om woordvindstoornissen te diagnosticeren, om het verloop van afasie vast te stellen en/of het effect van therapie te evalueren.
• De ‘Semantische Associatie Test’ dient om verbale en/of visuele semantische stoornissen te diagnosticeren als mogelijke oorzaak van een woordvindstoornis. Dit kan helpen bij het opzetten van de vervolgbehandeling.
• De ‘Token Test’ onderscheid personen met hersenletsel met afasie van personen met hersenletsel zonder afasie.

Hoe ziet de behandeling van een persoon met afasie er uit?

De behandeling van een patiënt met afasie richt zich op verschillende niveaus, te weten het functieniveau, activiteitenniveau en participatieniveau. Bij de behandeling wordt rekening gehouden met de omgevings- en persoonlijke factoren van de patiënt.

• Op functieniveau richt de therapie zich op het herstellen van de taalfuncties.
• Op activiteitenniveau richt de therapie zich op de individuele vaardigheden en competenties van de patiënt om zich in sociale situaties te kunnen handhaven.
• Op participatieniveau gaat het om de werkelijke uitvoering van communicatieve activiteiten tijdens de invulling van een sociale rol.

Hoe effectief is afasietherapie?

Wanneer er gekeken wordt naar de effectiviteit van afasietherapie richt men zich op de inhoud van de therapie, de intensiteit van de therapie en de timing. Onderzoek toont aan dat het vroeg inzetten van intensieve cognitief-linguïstische therapie bij patiënten met afasie als gevolg van hersenletsel geen invloed heeft op de kwaliteit van de verbale communicatie. Tevens blijkt dat semantische en fonologische therapie een therapie-specifiek effect kunnen hebben op de verbale communicatie. Tot slot zijn er geen aanwijzingen dat cognitief-linguïstische therapie het genereren van woorden volgens een gegeven concept (van belang voor de woordvinding) kan faciliteren.  

Wat wordt aangeraden wanneer een persoon als gevolg van hersenletsel afasie oploopt?

Het is in dat geval niet noodzakelijk om direct een intensief cognitief-linguïstische therapie gericht op de woordvinding toe te passen. Het is beter om het spontane herstel af te wachten en de meer gestabiliseerde afasie goed te onderzoeken. Dan kan een therapie worden toegepast die meer op de patiënt is afgesteld. In de acute fase kan eerst aandacht worden besteed aan de counseling en het optimaliseren van de communicatie tussen de patiënt en diens naasten.