Wat is identiteit? - Chapter 3

Dit hoofdstuk bestudeert drie essentiële processen die individuen transformeren in groepsleden: inclusie, collectivisme en identiteit:

• Via inclusie veranderen individuen van buitenstaanders naar insiders door zich bij een groep aan te sluiten.
• Via collectivisme beginnen leden over het goede van de groep als geheel na te denken in plaats van over wat het voordeel van de groep voor henzelf is.
• Door de transformatie van identiteit veranderen individuen hun opvatting over wie ze zijn om de kwaliteiten van hun groep en hun eigen individuele kwaliteiten daarin mee te nemen.

Waarom is inclusie belangrijk?

De sociaal psychologen Baumeister en Leary beargumenteerden dat mensen een behoefte hebben aan het behoren bij een groep. Ze noemden dit de need to belong: het algemene verlangen om andere mensen te zoeken en zich bij hen te voegen, die, wanneer ze niet bevredigd zijn, een staat van spanning en verlangen veroorzaken. Hoewel sommige mensen goed gedijen bij alleen zijn en hoewel het veel mensen goed kan doen om soms alleen te zijn, is langdurig sociaal isolement geïdentificeerd als een risicofactor voor het ontstaan van een aantal psychische stoornissen.

De relaties die groepen creëren en onderhouden kunnen zo intiem en betrokken zijn dat ze dienen als buffer tegen gevoelens van isolatie en eenzaamheid. Eenzaamheid is een cognitieve en affectieve malaise, waaronder verdriet, neerslachtigheid, zelfverachting en verveling, en wordt ervaren wanneer iemands persoonlijke relaties als te weinig of te onbevredigend worden ervaren. Eenzaamheid is niet hetzelfde als alleen zijn, omdat mensen niet altijd last hebben van alleen zijn. Er wordt onderscheid gemaakt tussen:

• Emotionele eenzaamheid: ontstaat wanneer het probleem een gebrek aan een lange termijn, betekenisvolle, intieme relatie met een ander is.
• Sociale eenzaamheid: ontstaat wanneer mensen zich afgesneden voelen van hun vrienden, kennissen en groepsleden.

Niet alle groepen zijn effectief in het beschermen tegen beide vormen van eenzaamheid.

Wat is ostracisme?

Ostracisme is het uitsluiten van een of meer personen uit een groep door het contact met de persoon te verminderen of te elimineren, meestal door ze te negeren, te mijden of expliciet te verbannen. In sommige gevallen worden leden niet opzettelijk uitgesloten, maar voelen ze zich buitengesloten: dat ze geen dingen weten die anderen in de groep wel weten, en dat de informatie die ze missen relevant is voor de sociale of taakactiviteiten van de groep.

Fight or flight response

Mensen reageren heel negatief op ostracisme en buitensluiten. Het verlangen om er bij te horen is zo groot, dat mensen zelfs negatief reageren als ze worden afgewezen door een groep die ze zelf niet eens mogen. De intens negatieve reacties die de meeste mensen ervaren wanneer ze zich buitengesloten voelen, worden geassocieerd met specifieke hormonale en neurologische processen. Onderzoeken van de hersenen met behulp van fMRI-technologie en de effecten van pijnstillers op emotionele reacties na afwijzing suggereren dat de pijn van uitsluiting wordt gehandhaafd door dezelfde biologische systemen die verantwoordelijk zijn voor de ervaring van fysiologische pijn.

Sommige mensen hebben een fight or flight response na ostracisme en buitensluiten. Dat is een fysiologische en psychologische reactie op stressvolle gebeurtenissen gekenmerkt door de activering van het sympathische zenuwstelsel dat het individu gereed maakt om de dreiging tegen te gaan of eraan te ontsnappen.

Tend and befriend response

De sociaal psychologe Taylor benoemde een ander mogelijke reactie: de tend and befriend response: dat is een fysiologische, psychologische en interpersoonlijke reactie op stressvolle gebeurtenissen die worden gekenmerkt door toegenomen verzorgend, beschermend en ondersteunend gedrag en het aangaan en versterken van relaties met andere mensen. Volgens Taylor zijn mannen meer geneigd om een fight or flight reactie te hebben, terwijl vrouwen meer geneigd te zijn om te reageren met een tend and befriend reactie.

Afgaande op de evolutietheorie zou je kunnen stellen dat de behoefte om er bij te horen onderdeel is van de menselijke natuur. Het leven in groepen had zowel nadelen als voordelen voor de eerste mensen. De voordelen waren veel groter dan de nadelen, omdat de overlevingskansen groter werden door te leven in groepen. De evolutietheorie gaat er vanuit dat de voordelen van het leven in groepen over meerdere generaties uiteindelijk socialiteit in het DNA van de mensheid hebben bewerkstelligd.

De sociometer theory van Leary is een conceptuele analyse van zelf-evaluerende processen die zelfwaarderingsfuncties theoretiseren om psychologisch de mate van in- en uitsluiting in sociale groepen te bewaken.

Waarom is collectivisme belangrijk?

Individualisme is een traditie, ideologie, of persoonlijke kijk die het primaat van het individu en zijn of haar rechten, onafhankelijkheid, en relaties met andere individuen benadrukt. Dit is tegenstelling tot collectivisme. Dat is een traditie, ideologie of persoonlijke oriëntatie die het belang van de groep of gemeenschap benadrukt in plaats van elke individuele persoon. Triandis benadrukt vier kernelementen in zijn theorie over individualisme en collectivisme:

1. Het belang van sociale relaties.
2. Acceptatie van sociale verplichtingen.
3. Gedeelde doelen.
4. Veranderingen in de concepties van het zelf door de groepsleden.

Voor het eerste punt zijn de volgende drie concepten van belang:

• Exchange relationships: is een wederzijdse afhankelijkheid die de wisselwerking in bevredigende ervaringen en beloningen onder leden benadrukt.
• Communal relationship: is een wederzijdse afhankelijkheid die de nadruk legt op het voldoen aan de behoeften en interesses van anderen in plaats van het maximaliseren van de eigen persoonlijke resultaten/belangen.
• Norm of reciprocity (norm van wederkerigheid): is een sociale norm die individuen opdraagt in natura terug te betalen wat zij van anderen ontvangen.

Voor het tweede punt is het volgende concept van belang:

• Groepscultuur: is de verschillende manieren waarop leden van een groep hun ervaringen weergeven, inclusief consensueel geaccepteerde kennis, overtuigingen, rituelen, gewoonten, regels, taal, normen en gebruiken. Sommige groepsculturen onderschrijven individualisme en andere onderschrijven juist het collectivisme. In collectivistische groepen wordt van de leden verwacht dat zij zich conformeren aan de normen van de groep en zich houden aan de richtlijnen van personen met gezagsposities in de groep. Leden van individualistische groepen vertonen daarentegen niet zo'n hoge mate van uniformiteit in hun gedrag, want van leden wordt verwacht dat zij handelen op basis van hun houding, overtuigingen en voorkeuren.

Voor het derde punt zijn de volgende twee concepten van belang:

• Equity norm: is een sociale standaard die het uitdelen van beloningen en middelen aan leden stimuleert in verhouding tot hun inbreng.
• Equality norm: is een sociale standaard die aanmoedigt om beloningen en middelen gelijkelijk onder alle leden te verdelen.

Persoonlijke identiteit is iemands perceptie van die aspecten van zijn of haar zelfconcept die voortkomen uit individualistische, persoonlijke kwaliteiten zoals eigenschappen, overtuigingen, en vaardigheden. Sociale identiteit daarentegen is iemands perceptie van die aspecten van zijn of haar zelfconcept die voortvloeien uit zijn of haar relaties met andere mensen, groepen en de samenleving.

Mensen die leunen naar het individualisme, individualisten, praten over hun onafhankelijkheid, hun persoonlijke doelen en hun uniciteit. Mensen die leunen naar het collectivisme benadrukken daarentegen hun connecties met anderen. Deze verschillen beïnvloeden de manier waarop individuen zich voelen, gedragen en denken in groepen.

Culturen verschillen in hun relatieve nadruk op individualisme en collectivisme. Mensen die in collectivistische culturen leven, beschouwen zichzelf eerst als groepsleden en vervolgens als individuen, terwijl mensen die in individualistische culturen leven eerder egocentrisch zijn dan groepsgericht.

Collectivisme en individualisme zijn beide continue dimensies waarvan de invloed fluctueert met de tijd en situatie. De manier waarop mensen zichzelf zien, bestaat vaak uit elementen van beide dimensies.

Brewer stelde de optimal distinctiveness theory voor. Deze theorie is een conceptuele analyse die ervan uitgaat dat individuen ernaar streven een evenwicht te behouden tussen drie basisbehoeften: de behoefte om door de groep te worden geassimileerd, de behoefte om verbonden te zijn met vrienden en geliefden, en de behoefte aan autonomie en differentiatie.

Wat is sociale identiteit?

De sociaal psychologen Tajfel en Turner ontwikkelde de social identity theory (sociale identiteitstheorie) in een poging om de oorzaken van conflicten tussen mensen die tot verschillende groepen behoren te verklaren. De definitie van de theorie is als volgt: het is een theoretische analyse van groepsprocessen en intergroepsrelaties waarbij ervan wordt uitgegaan dat groepen het zelfbeeld en het zelfrespect van hun leden beïnvloeden, vooral wanneer individuen zichzelf als groepsleden categoriseren en zich identificeren met de groep.

Voor het onderzoeken van conflicten tussen groepen wordt er regelmatig gebruik gemaakt van minimal intergroup situation. Dat is een onderzoeksprocedure die wordt gebruikt in studies van intergroepsconflicten waarbij tijdelijke groepen van anonieme, niet-verwante mensen worden gecreëerd. Ontdekt werd dat mensen de voorkeur gaven aan de groep waar ze toe behoorden boven de groep waartoe ze niet behoorden, ook al had de groep waartoe ze behoorden nul persoonlijke betekenis. Hoe kan dit het geval zijn? Volgens de sociale identiteitstheorie heeft dat te maken met sociale categorisatie en met identificatie. Deze twee dingen samen transformeren een lidmaatschap in een identiteit.

Sociale categorisatie

Het proces dat de sociale identiteit van een persoon genereert, begint met sociale categorisatie. Dat is de perceptuele classificatie van mensen, inclusief de persoon zelf, in categorieën. Onze perceptie van een persoon wordt beïnvloed door onze overtuigingen over de kwaliteiten en kenmerken die we toedichten aan de categorieën waar we die persoon in hebben gestopt. Deze overtuigingen worden stereotypes of prototypes genoemd. Een formelere definitie van stereotypes is: een sociale reeks van cognitieve generalisaties over de kwaliteiten en kenmerken van het typische lid van een bepaalde groep of sociale categorie. Self-stereotyping gebeurt ook. Dat is het accepteren van sociaal gedeelde generalisaties over de prototypische kenmerken van groepsleden als nauwkeurige beschrijvingen van zichzelf.

Stereotypes kunnen ook een proces aanwakkeren dat bekend staat als stereotype threat. Dat is de angst opwekkende overtuiging dat de percepties en evaluaties van anderen zullen worden beïnvloed door hun negatieve stereotypen over iemands groep en die overtuiging kan interfereren met iemands vermogen om zijn capaciteiten te vervullen.

Sociale identificatie is het accepteren van de groep als een verlengstuk van het zelf en daarom de definitie van het zelf baseren op de kwaliteiten en kenmerken van de groep.

Hogg suggereert dat ten minste twee basismotieven de manier beïnvloeden waarop sociale categorisatie- en identificatieprocessen samen iemands zelfgevoel vormen. Over het algemeen zijn individuen gemotiveerd om goed over zichzelf te denken en omdat hun groepen een aanzienlijk deel van hunzelf uitmaken, behouden ze hun eigenwaarde door goed te denken over hun groepen. Ten tweede suggereert Hogg dat het begrijpen van het zelf een kernmotief is voor de meeste mensen en dat groepen mensen een middel bieden om zichzelf te begrijpen. Het begrip collectief zelfrespect is hier van belang. Dat is de individuele beoordeling van dat deel van zijn zelfconcept dat is gebaseerd op zijn relatie met anderen en lidmaatschap van sociale groepen. Mensen beschermen hun collectief zelfrespect net zo als ze hun persoonlijk zelfrespect beschermen.

De ingroup-outgroup bias is de de neiging om de ingroep, haar leden en haar producten als beter te zien dan andere groepen, hun leden en hun producten. Ingroup favoritisme komt vaker voor dan de afwijzing van de outgroup. Sociale creativiteit is de vergelijkingen tussen de ingroep en andere groepen beperken tot taken en resultaten waarbij de ingroep succesvoller is dan andere groepen en gebieden negeren of vermijden waarin andere groepen de ingroep overtreffen. Iemand kan de bedreiging van zijn individuele zelfrespect minimaliseren door zijn binding met een groep te verkleinen. Dit wordt individuele mobiliteit genoemd.