Wat is macht? - Chapter 8

Mensen leunen op sociale macht om anderen te beïnvloeden. Sociale macht is de capaciteit om bedoelde effecten in interpersoonlijke contexten te produceren.

Milgram is bekend geworden om zijn onderzoeken naar gehoorzaamheid. Gehoorzaamheid is naleving van gezaghebbende richtlijnen die betrekking hebben op een bepaalde situatie, inclusief gedragsveranderingen in reactie op instructies, bevelen en eisen van personen met autoriteit. De onderzoeken van Milgram suggereren dat gehoorzaamheid gebruikelijk is in hiërarchisch georganiseerde groepen.

Critici constateerden methodologische fouten en suggereerden dat de persoonlijke kenmerken van de deelnemers van Milgram hen ertoe brachten te gehoorzamen, toch zijn de bevindingen van Milgram overgenomen door andere onderzoekers.

Hoe werkt sociale macht in groepen?

Sociaal psychologen French en Raven bedachten de theory of power bases. Power bases zijn bronnen van sociale macht in een groep, inclusief iemands mate van controle over beloningen en straf, autoriteit in de groep, aantrekkelijkheid, expertise en toegang tot en controle over informatie die nodig is voor groepsleden. French en Raven identificeerden en maakten onderscheid tussen vijf vormen van macht:

1. Beloning: de belofte van positieve, wenselijke prikkels.
2. Dwang: dreiging van negatieve, niet wenselijke gevolgen.
3. Rechtmatig: recht om het gevraagde gedrag te eisen.
4. Referent: op relaties gebaseerd (respect, aantrekking).
5. Expert: waargenomen kennis, vaardigheden, etc.
6. Informatieve macht: capaciteit om te redeneren, uitleggen en informeren (deze zesde vorm van macht is later toegevoegd door Raven).

De theory of power bases van French en Raven identificeert en onderscheidt de zes meest voorkomende bronnen van invloed in groepen, maar ze beweerden niet dat hun lijst volledig was.

Volgens Milgram bestaat er zoiets als een agentic state. Dat is een psychologische toestand die optreedt wanneer ondergeschikten in een georganiseerde status hiërarchie een zodanige duidelijke vermindering van autonomie ervaren dat ze niet in staat zijn om de orders van autoriteiten te weerstaan.

De keuze die mensen hebben in machtsstrategie wordt beperkt door hun zelfregulatie, bereidheid om sociale controle te negeren en door hun onoprechtheid. Machtsstrategieën zijn specifieke strategieën die gebruikt worden om anderen te beïnvloeden, meestal om een bepaald doel of voordeel te behalen. De strategieën verschillen op een aantal punten van elkaar:

• Harde en zachte strategieën; harde strategieën worden vaak omschreven als dwingend, direct, etc.
• Directe, rationele en indirecte, irrationele strategieën.
• Unilaterale en bilaterale strategieën; unilaterale strategieën kunnen opgelegd worden zonder de medewerking van het doelwit voor beïnvloeding.

Bij de foot in the door techniek wordt een persoon beïnvloedt door het extraheren van de naleving van een klein eerste verzoek voordat het tweede, meer substantiële verzoek wordt gedaan.

Hoe werkt sociale status in groepen?

Het systeem van dominantie en onderwerping wordt vaak een pikorde genoemd, omdat het bepaalt wie het pikken doet en wie er gepikt wordt. Een formelere definitie van een pikorde is: een stabiel, geordend patroon van individuele variaties in prestige, status en autoriteit onder groepsleden.

Socioloog Berger ontwikkelde de expectation-states theory. Dat is een verklaring van differentiatie in status binnen groepen, waarbij ervan wordt uitgegaan dat groepsleden status toekennen aan groepsleden die als competent worden beschouwd voor de betreffende taak en aan groepsleden die kwaliteiten hebben waarvan de leden denken dat ze indicatoren van competentie en potentieel zijn. Deze theorie gaat er vanuit dat verschillen in status zich waarschijnlijk ontwikkelen wanneer leden samenwerken om gedeelde doelen te behalen.

Specifieke status kenmerken zijn taak-specifieke gedrags- en persoonlijke kenmerken die mensen overwegen wanneer ze een inschatting maken van de relatieve competentie, vaardigheid en sociale waarde van zichzelf en anderen. Daarentegen zijn er ook diffuse status kenmerken. Dat zijn algemene persoonlijke kwaliteiten, zoals leeftijd en etniciteit, die mensen overwegen wanneer ze proberen in te schatten wat de competentie, vaardigheid en sociale waarde van zichzelf of anderen zijn.

Generalisatie van status (status generalization) vindt ook plaats. Dat is de neiging van personen waarvan bekend is dat ze autoriteit, respect en prestige in de ene context hebben bereikt of toegewezen, om relatief hogere status te genieten in andere, niet-gerelateerde, contexten.

Vrouwen en mensen van minderheidsgroepen moeten extra moeite doen om in hun groepen hetzelfde niveau van respect te krijgen, die blanke mannen al krijgen, zelfs als ze minder productief zijn. Deze oneerlijke positie is zelfs groter wanneer je de enige bent in de groep die anders is dan de rest. Dit wordt solo status genoemd. De formele definitie voor solo status is: de staat van het enige groepslid zijn dat een vertegenwoordiger is van een specifieke sociale categorie in een anders homogene groep.

Socioloog Michels beschreef de ijzeren wet van oligarchie. Dat is het principe van politieke en sociale controle dat voorspelt dat, in elke groep, macht geconcentreerd is in de handen van een paar individuen die zullen handelen op manieren die hun macht beschermen en versterken.

Dit wordt gedeeltelijk verklaard aan de hand van de interpersoonlijke complementaire hypothese. Dat is de voorspellende neiging van bepaald gedrag om gedrag van anderen op te roepen dat overeenstemt met het oorspronkelijke gedrag, waarbij positief gedrag positief gedrag oproept, negatief gedrag dat negatief gedrag oproept, dominant gedrag dat onderdanig gedrag oproept en onderdanig gedrag dat dominant gedrag oproept.

Hiërarchie in groepen heeft ook zijn nadelen; individuen met een lage status presteren bijvoorbeeld soms niet naar een volledige potentie, omdat de lage status hun motivatie en cognitief functioneren naar beneden haalt.

Wat zijn de effecten van macht?

Macht is voor een gedeelte een gevoel van autoriteit in plaats van autoriteit an sich. Het gevoel van macht of controle hebben, is ook afhankelijk van de situatie. Het gevoel kan ontstaan, omdat iemand op een directe manier een positie met macht toegewezen krijgt. Het gevoel kan echter ook op subtielere manieren ontstaan.

Sociaal psycholoog Keltner kwam met de benadering/inhibitie theorie. Dat is een integratieve conceptuele analyse van de transformatieve effecten van macht die zegt dat macht zowel psychologisch als gedrag activerend is, maar ook zegt dat een gebrek aan macht of een vermindering van macht een inhiberende werking heeft.

De positieve effecten van macht zijn veelvuldig:

• Macht zet aan tot actie.
• Machtige mensen ervaren en uiten vaker positieve emoties dan mensen die minder machtig zijn.
• Machtige individuen laten een groter doorzettingsvermogen zien in hun wens om een doel te behalen.
• Macht verbetert cognitieve functies zoals gerichte aandacht, het maken van beslissingen, plannen en het selecteren van doelen.
• In bepaalde mate isoleert macht een individu van de invloed van anderen.

Macht heeft ook een veelvoud aan negatieve effecten:

• Machtige mensen zijn proactief, maar in sommige gevallen zijn hun acties risicovol, niet passend of onethisch.
• Machtige mensen wakkeren vaak negatieve gevoelens aan bij hun ondergeschikten, zeker wanneer er onenigheid en conflict in de groep is.
• Machtige mensen beoordelen hun ondergeschikten vaak verkeerd, begrijpen ze niet, en benadelen ze zelfs.
• Het succesvolle gebruik van macht als middel om anderen te beheersen, kan leiden tot zelfvoldoening, onrealistisch positieve zelfevaluaties en overschattingen van onderlinge, persoonlijke macht.
• Machtige mensen hebben ook de neiging om hun macht te gebruiken om anderen te beïnvloeden zelfs wanneer het gebruik van macht onnodig is.
• Wanneer individuen zich machtig voelen, behandelen ze anderen soms oneerlijk, vooral als ze meer egocentrisch zijn dan gericht op het algemene welzijn van de groep.

Een belangrijke term hier is het Bathsheba syndroom: dat is de neiging van leden met een hoge status om oneerlijke en ongepaste voorrechten en onderscheidingen te claimen, waaronder roofzuchtige seksuele activiteiten.

De benadering/inhibitie theorie voorspelt dat personen die zich niet krachtig voelen, meer negatieve emoties en verminderde motivatie zullen vertonen. Deze negatieve effecten zijn waarschijnlijker wanneer machthebbers dwangmatige beïnvloedingsmethoden gebruiken. Deze beïnvloedingsmethoden worden gelinkt aan een aantal disfunctionele groepsprocessen, zoals meer rebellie tegen autoriteit, verstoorde interpersoonlijke relaties en revolutionaire coalities.