Hoe vindt groei en verandering plaats? - Chapter 16

Groepen kunnen gebruikt worden voor therapeutische doeleinden. Hier is Lewin’s law of group change van belang. Dat is een basisprincipe van houding en gedragsverandering waarin staat dat individuen gemakkelijker worden veranderd wanneer ze deel uitmaken van een groep.

Hoe vindt er groei en verandering in groepen plaats?

Mensen sluiten zich aan bij groepen om problemen op te lossen. De problemen zijn veel en gevarieerd. Anderen zoeken iets, bijvoorbeeld een nieuwe vaardigheid. Weer anderen zoeken de kracht om het hoofd te kunnen bieden aan iets ernstigs wat ze in hun leven tegenkomen. Grofweg zijn er de volgende soorten groepen:

• Therapeutische groepen: groep personen die behandeling zoeken voor een psychologisch probleem en die regelmatig een getrainde psycholoog ontmoeten.

• Interpersonal learning group: een groep gevormd om individuen te helpen hun zelfinzicht te vergroten en hun relaties met anderen te verbeteren.

• Steunende groep: een groep mensen die elkaar regelmatig ontmoeten of communiceren om elkaar te helpen een probleem dat ze met elkaar gemeen hebben, aan te pakken of te overwinnen.

Wat zijn therapeutische groepen?

Groepstherapie is een behandeling voor individuen in plaats van een manier om disfunctionele groepen te behandelen. Groepstherapeuten zijn bewust van en maken gebruik van onderlinge, persoonlijke processen binnen een groep. Het doel van de behandeling is het doel van de behandeling is het bevorderen van de aanpassing van de individuen in de groep. Voorbeelden van groepstherapie zijn:

• Groepspsychoanalyse. Dat is een benadering van groepstherapie die is gebaseerd op de behandelmethode van Freud en dus een directieve therapeut omvat die gebruik maakt van vrije associatie-, interpretatie- en overdrachtsprocessen. Overdracht is de verplaatsing van emoties van de ene persoon naar de andere tijdens de behandeling, zoals wanneer gevoelens voor een ouder worden overgedragen aan de therapeut, gevoelens over broers en zussen worden overgedragen aan groepsgenoten.

• Humanistische groepen. Humanistische groepspsychotherapeuten gebruiken een aantal methoden om therapie te bevorderen, maar de meeste humanisten zijn verenigd door een positieve, ambitieuze kijk op menselijk potentieel. Ze zien mensen als zoekers naar betekenis en zelfontwikkeling.

• Gestalt groepstherapie. Dat is een benadering van groepstherapie waarbij cliënten wordt geleerd de eenheid van hun emoties en cognities te begrijpen door een leider-geleide verkenning van hun gedrag in de groepssituatie.

• Interpersoonlijke groepspsychotherapie. Dat is een benadering voor de behandeling van psychologische, gedrags- en emotionele problemen die de therapeutische invloed van interpersoonlijk leren benadrukt. Dit is ontwikkeld door Irvin Yalom.

• Cognitieve en gedragstherapiegroepen. De behandeling van interpersoonlijke en psychologische problemen door de toepassing van gedragsprincipes in groepsverband.

Kurt Lewin was één van de eerste die voorstelde om kleine groepen te gebruiken om mensen interpersoonlijke vaardigheden aan te leren en zelfinzicht te vergroten. Lewin beargumenteerde ook dat goede groepsvaardigheden het makkelijkst te verkrijgen zijn door op een directe manier ervaring op te doen met menselijke relaties. Daarom ontwikkelde hij gespecialiseerde trainingsgroepen of T-groepen. Dit zijn trainingsinterventies voor het ontwikkelen van vaardigheden waarbij individuen in ongestructureerde groepsinstellingen communiceren en vervolgens de dynamiek van die interactie analyseren.

Er bestaan ook psychoeducatieve groepen. Dat is een geplande interventie gericht op een specifiek interpersoonlijk probleem of vaardigheid. De leiders bepalen specifieke leerdoelen voor elke sessie en ontwikkelen dan korte lezingen, oefeningen, simulaties en vragen voor discussie die de leden helpen met het oefenen van de gekozen vaardigheden.

De experiential learning theory van David Kolb is een een conceptuele analyse van de ervaringsleercyclus die vier basismodi identificeert om informatie te verwerven en die informatie in kennis om te zetten: concrete ervaring, observatie, actieve experimenten en conceptuele analyse.

Ook bestaan er proces debriefing groepen. Dat zijn korte, zeer gestructureerde interventies geleverd door getrainde professionals in de geestelijke gezondheidszorg aan leden van een groep of gemeenschap die een soort trauma hebben meegemaakt. Deze interventies zijn ontworpen om individuen te helpen omgaan met de emotionele en cognitieve gevolgen van de ervaring.

Er zijn verschillende soorten steunende groepen, maar over het algemeen vallen ze in één van de volgende categorieën:

• Mentale en fysieke gezondheid.

• Familie en levensgebeurtenissen.

• Belangenbehartiging.

• Verslavingen.

De volgende kenmerken worden vaak gezien bij steunende groepen:

• Probleemgericht.

• Relatiegericht.

• Gemeenschap. Ontwikkelen een sterk gevoel van gemeenschap.

• Autonoom. Steunende groepen zijn vaak opgezet door leden.

• Op perspectief gebaseerd.

Wat zijn bronnen voor steun en verandering?

Groepsbenaderingen tot verandering hebben bepaalde sleutelelementen met elkaar gemeen. Sommige van deze veel voorkomende therapeutische factoren zijn equivalent aan de veranderings-bevorderende krachten die werkzaam zijn in therapieën op individueel niveau, maar andere zijn uniek voor benaderingen op groepsniveau. Therapeutische factoren zijn een aspect van groepsinstellingen die persoonlijke groei en aanpassing ondersteunt en bevordert, waaronder factoren als de installatie van hoop, universaliteit, het verstrekken van informatie, altruïsme en interpersoonlijk leren. Factoren die verandering in groepen bevorderen zijn:

• Algemeenheid. Erkennen dat je niet de enige bent die lijdt.

• Hoop. Meer hoop krijgen door de verbetering bij anderen te zien.

• Leren via observatie. Sociale vaardigheden leren via observatie en imitatie.

• Interpersoonlijk leren. Sociale vaardigheden leren door te interacteren met anderen.

• Begeleiding. Richting geven en aanvaarden van en naar de groep.

• Samenhang en steun. Acceptatie.

• Openheid (self-disclosure). Persoonlijke informatie delen met anderen.

• Katharsis. Opgebouwde emoties laten stromen.

• Altruïsme.

• Inzicht. Meer inzicht in jezelf krijgen.

Bij punt drie en vier hoort de sociale leertheorie van Albert Bandura. Dit is een conceptualisering van leren die de processen beschrijft waarmee nieuw gedrag wordt verworven door de acties die door modellen (ouders, leeftijdsgenoten) worden getoond te observeren en na te bootsen.

De samenhang van een groep wordt beïnvloed door een aantal factoren, en er kan geen enkele factor worden genoemd die het kritieke ingrediënt is dat aan de groep moet worden toegevoegd zodat het een samenhangende groep kan worden. Onderzoeksresultaten van onderzoeken van therapeutische groepen suggereren dat samenhang binnen een groep de ene keer meer en de andere keer minder is tijdens het bestaan van de groep. In groepen met een therapeutisch doel zorgt samenhang verreweg voor meer positieve gevolgen dan negatieve gevolgen:

• Hoge opkomst, laag aantal afvallers.

• Hogere tevredenheid over lidmaatschap.

• Kwantiteit van communicatie is hoger.

• Betere emotionele en sociale steun.

• Leden zijn meer betrokken bij de groep.

• De groep heeft een sterkere invloed op de leden.

Een therapeutische groep zonder samenhang is waarschijnlijk geen therapeutische groep.

Volgens Yalom is het belangrijk om je emotionele binnenwereld te delen met anderen en dan door de anderen geaccepteerd te worden. Dit is het proces van self-disclosure.

Wat is de effectiviteit van groepen?

Gezondheidszorg medewerkers proberen steeds meer evidence-based behandelingen (EBTs) aan te bieden. Dat zijn klinische procedures waarvan de effectiviteit is gedocumenteerd door objectieve, wetenschappelijk rigoureuze onderzoeksprocedures. Onderzoekers maakten gebruik van meta-analyse om de effectiviteit van groepsbehandelingen te onderzoeken. Ze ontdekten dat behandelingen op groepsniveau en op individueel niveau even effectief zijn. Verschillen in effectiviteit van de verschillende groepsbehandelingen zijn zeldzaam. Groepsbehandelingen zijn vaak effectief, maar ze werken niet voor iedereen en ook niet voor elke vorm van psychologische moeilijkheden.

Elke behandeling is niet effectief als het behandelingsregime niet wordt gevolgd - als mensen stoppen met het innemen van medicijnen, de instructies van de arts voor zelfzorg niet naleven of hun groepsbehandelingen niet bijwonen - de resultaten zullen dan waarschijnlijk teleurstellend zijn. Voortijdige opzeggingen (premature terminations) is de terugtrekking van een deelnemer uit een veranderingsbevorderende groep die plaatsvindt voordat het individu zijn of haar therapeutische doelen heeft bereikt. Dit werkt vooral verstorend voor therapeutische groepen, omdat ze instabiliteit veroorzaken in de samenstelling en dynamiek van de groep. Een casualty is een individu wiens psychologisch welzijn eerder achteruitgaat dan verbetert als gevolg van zijn of haar ervaringen in een veranderingsbevorderende groep.