Hoorcollege 15: neuropsychiatrie & ouderenpsychiatrie
Psychiatrie en Neurologie zijn losse specialismen. Zo wordt er onderscheidt gemaakt tussen bodyless psychiatry (ofwel breinloze klinische psychologie) en mindless neurologie (ofwel emotieloze neuropsychologie). Echter heeft iedere therapeut kennis nodig van het brein en lichaam, denk aan:
Een aantal psychiatrische aandoeningen op volgorde van de grote van de rol van neurobiologie (links) naar psychologische (rechts)
autisme- ADHD- Psychose- PTSS- Depressie
Het rol van het brein in neuropsychiatire
niet te gebruiken voor diagnostiek
is te gebruiken voor prognostiek: het begrijpen van het voorloop
Voor het begrip waar symptomen vandaan komen
In kaart brengen van transdiagnostische traits: bvb disfunctie ventromediale PFC
Vb invloed op emotionele reactie: De biologie bepaalt de start van je reactive en de snelheid van verandering (temperament)
De prefrontale cortex: is pas klaar met ontwikkelen als je 25 bent. IIs onder te verdelen in vele kleine onderdelen (dorsolateraal, ventromediaal, orbitofrontaal, anterior cingulate cortex) die elk een ander aspect van regulatie reguleren (emotie regulatie, emotie herkenning, sociale cognitie (ToM/empathie/compassie))
Voorbeeld Awakenings
In 1917-1928 was er een wereldwijde pandemie (griepvirus), waardoor mensen slaapziekte (encephalitis lethargica) ontwikkelde. Na herstel van inflammatie waren er overblijvende symptomen: lethargie, parkinoismes (maserkgezicht; niet kunnen bewegen), te veel/te weinig slapen. De patiënten werden omschreven als “zombies” en werden 40+ jaar opgenomen in verzorgingstehuizen
Oliver Sacks: besloot uiteindelijk te behandelen met L-DOPA, een dopamine agonist. De patienten maken grote vooruitsprongen, weer kunnen bewegen etc. Te veel dopamine leidt tot manie, ongeremd gedrag (o.a. hyperseksueel), chorea en tics
Gilles de la Tourette: stoornis die te maken heeft met overactivatie van het brein
Motorische tics en vocale tics: als reactie op premotorische fenomenen
Aandachtsproblemen
Slaapproblemen
Angst, paniek, somberheid of boosheid
Snel overprikkeld
Ongeremd
Herhalende gedachten die je niet los kunt laten, zoals steeds sommen in je hoofd moeten maken
Hersenafwijkingen: basale ganglia (globus, pallidus, putamen), thalamus, insula
Behandeling: Exposure met responspreventie, CGT, Antipsychotica, Deep brain stimulation (van de thalamus, globus pallidus, capsula interna), Cannabis
Overlap andere stoornissen: ADHD, depressie, angst OCS
Bij hoge motivatie, bij een veeleisende taak of gevaar hebben ze geen last van tics. Dit komt doordat dopamine als olie smeert in het hersennetwerk
Slaap
Is veelvoorkomend: depressie, angst, bipolaire stoornis, PTSS
Psychofarmaca hebben grote effecten op slaap omdat slaap te maken heeft met veel hormonen/neurotransmitters.
Gevolgen van weinig slaap: manie, psychose, verslaving, suicide, antisociaal gedrag. Doordat we minder pfc controle hebben en dus remming
Spiraal: veel stress → verhoogd cortisol → verstoring in slaap waak ritme → niet kunnen slapen, en zo meer negatieve gedachtes → slechtere stemming, waardoor minder slapen → slecht slapen, verminderd PFC functioneren → verstoring van hormonen en neurotransmitters → minder goed functioneren van PFC controle. Zo fungeert slaap als mediator tussen stress/biologie en psychologische problematiek
Hormonen
Geslachtshormonen: oestrogeen, progesteron ,testosteron. In de PFC, hippocampus en amygdala zijn veel receptoren voor geslachtshormonen
Menstruele cyclus, menopauze: vrouwen hebben 2x zo vaak last van depressie en angst als mannen. Dit piekt tijdens hormonale transities (puberteit, zwangerschap menopauze)
Progesteron: leidt tot anxiogeen, anxiolytisch
Oestrogeen: hoge mate leidt tot een betere stemming
Testosteron: hoog leidt tot anxiolytisch, maar ook tot verhoogde reactiviteit op gevaar en dominantie. Laag testosteron leidt tot minder zelfvertrouwen en een negatieve spiraal
Uit huidig onderzoek is gebleken dat de hormonale huishouding bij de man net zo raar zijn als die van vrouwen.
Wanneer vermoeden we een neuro component in de GGZ? als er geen logische opbouw anamnese is en/of een relatief plotseling ontstaan. Typische symptomen zijn:
Ongeremdheid, zonder ADHD
Hallucinaties of wanen, zonder
psychose/delier
Dwang handelingen, zonder OCS
Ongepaste/rare emotionele reacties
Gebrek aan decorum
Ouderenpsychiatrie ofwel gerontpsychiatrie
Leeftijd: hierbij wordt gekeken naar de biologische leeftijd ipv kalenderleeftijd.
Kwetsbaarheid (frailty): op basis hiervan wordt de biologische leeftijd vastgesteld
Leeftijdsfase: ouderen zitten in een andere leeftijdsfase. Meer steunen op anderen etc
Psychogeriantrei: omvat ouderen in verpleeghuizen
Gerontopsychiatrie: omvat het hele spectrum, dus niet alleen kalenderleeftijd
Vroege ontstaan maar nu ouder
Op oudere leeftijd ontstaan
Voor het eerst uit balans
Door lichamelijke ziekte of medicatie
Interessant aan ouderen psychiatire
Divers: omvat allerlei verschillende ziektebeelden
Klinische presentatie: er is een andere prestatie van klinische ziektebeelden. Bvb depressie: meer lichamelijke klachtene (voornamelijk darm/maag), meer anhedonie/vermoeidheid, meer agitatie,onrust, minder suïcidale ideaties (omschrijving van somberheid)bij ouderen uit zich dit in vermoeidheid en darm/maagklachten, terwijl ze zichzelf niet als somber zouden omschrijven. Ook is er een subgroep van depressie: apathie, vertraging, executieve functiestoornissen
Holistisch: is allesomvattend. Rekening houden met cognitieve vaardigheden, lichamelijk klachten etc. Vraag problemen zijn erg uiteenlopend van zelf boodschappen kunnen doen tot iets voor anderen betekenen.
Uitdagend: ingewikkeld doordat veel factoren van invloed kunnen zijn
Dubbele vergrijzing: psychologische problematiek wordt vaak hierdoor later herkend
Pseudodementie: als het verminderde verstandelijke functioneren het gevolg is van medicatie of een psychisch of psychiatrisch probleem. Bij het afbouwen van medicatie kan een ouder persoon bvb meer levenslustig worden.
Voorbeeldcasus
vrouw 83 jaar, oud-coupeuse, 10 jaar weduwe, 1 dochter. Zat in kindertehuis en pleeggezinnen. Vroeger in behandeling geweest voor ziekte angst, paniekstoornis. Is twee keer gevallen en heeft ernstige bloedarmoede. Ze is paniekerig, alert op haar lichaam, bang alleen te zijn en voor zwarte vogels
→ paniekstoornis. Behandeling door ophogen van serotonerge antidepressiva en CGT. Uiteindelijk is ze op eigen verzoek naar een verpleeghuis gegaan, omdat dit veilig voor haar voelde.
