Artikelsamenvatting bij Why Should States Fund Denominational Schools? van De Jong & Snik - 2002

Waar gaat het artikel van De Jonk & Snik over?

Veel mensen zijn het erover eens dat onderwijs belangrijk is, zo wel voor het individu als voor de maatschappij. Daarom stellen mensen dat, vooral in liberale democratische maatschappijen, scholen betaald moeten worden door de overheid. De meeste mensen zijn het er dan ook mee eens dat de overheid publieke scholen moet financieren. De vraag is echter of dit ook bij confessionele scholen moet gebeuren. Confessionele schoen zijn scholen waarin het onderwijs gericht is op bepaalde religieuze concepties. Dit wordt in dit artikel besproken.

Wat is liberale neutraliteit en wat zijn primaire waarden?

Liberale neutraliteit houdt in dat de overheid neutraal moet zijn met betrekking tot controversiële concepties van het openbaar goed. Dit houdt in dat openbare instituties en beleid niet gebaseerd mag zijn op een bepaalde conceptie van het goede. Het enige wat een liberale overheid moet doen is ervoor zorgen dat de liberale rechten van mensen beschermd worden. Tegenwoordig is het concept van autonomie heel belangrijk. Dit houdt in dat burgers het recht hebben om hun eigen conceptie van het goede te vormen. Dit is dus vooral een individueel recht. Groepen en de rechten van groepen worden dus eigenlijk alleen als belangrijk gezien wanneer deze belangrijk zijn voor individuele rechten. De laatste tijd is hier meer discussie hierover en stellen sommige liberalen dat hun groepsrechten belangrijk zijn voor hun persoonlijke autonomie en identiteit. Liberale neutraliteit houdt dus ook in dat de overheid niet extra steun moet bieden aan religieuze en privé activiteiten. Dit houdt in dat men verwacht dat een liberale overheid wel het publieke en primaire goed steunt, maar dat het niet secundaire waarden steunt.  Primaire goederen zijn waarden die worden geaccepteerd door de meeste mensen. Volgens Rawls moeten sommige primaire goederen, zoals vrijheid, bevredigd worden voordat men hoger kan komen. Secundaire waarden zijn waarden die verschillen per traditie en per conceptie van het goede. Liberalen zijn het oneens over welke waarden gezien kunnen worden als primaire waarden. Er zijn dus verschillende perspectieven hierover.

Wat is de relatie tussen liberale moraliteit en religie?

Liberale moraliteit is niet per se tegen religie. Liberale moraliteit stelt zelfs dat elke gemeenschap en elke inwoner de rechten en waarden van andere gemeenschappen en inwoners moet respecteren. Niet-liberale gemeenschappen, vaak fundamentalistische religieuze gemeenschappen, stellen dat er maar één waarheid is: de religieuze waarheid. Men heeft dan dus ook geen keuze in vrijheid voor religie. Volgens deze gemeenschappen is de plicht van de overheid om deze waarheid te stimuleren en om niet-waarheden te onderdrukken. Het concept van autonomie houdt in dat de leden van zulke gemeenschappen dit mógen denken en vinden. Echter moeten zij volgens dit concept wel andere gemeenschappen en inwoners respecteren.

Is onderwijs een primaire waarde?

De meeste mensen zijn het eens met dat onderwijs een belangrijke, primaire waarde is die moet worden financiert door de overheid. Onderwijs wordt gezien als een belangrijke conditie voor een goed leven. Het leidt ertoe dat men meedoet in de maatschappij en dat zij onafhankelijk keuzes kunnen maken over hun toekomst. Onderwijs is echter een speciale primaire waarde, omdat het niet vergelijkbaar is met andere primaire waarden zoals water en lucht. Mensen kunnen ook overleven zonder onderwijs: het is dus niet een conditie voor overleven. Echter is het in veel maatschappijen wel een primaire waarde geworden. Er is nog een reden voor waarom onderwijs een speciale vorm van primaire waarde is: er is niet altijd consensus over welke vormen van onderwijs financiert moeten worden door de overheid.

Moeten confessionele scholen wel of niet financiert worden door de overheid?

Volgens het liberale perspectief op onderwijs moeten confessionele scholen niet door de overheid gesteund worden. Dit is gebaseerd op het idee dat confessionele scholen gebaseerd zijn op secundaire waarden van bepaalde gemeenschappen. Het doel van openbaar onderwijs is juist gebaseerd op primaire waarden. Liberale overheden tolereren wel confessionele scholen, maar op basis van deze argumenten zou het deze niet moeten financieren. Volgens het standaard liberale perspectief is het echter gek dat publiek onderwijs wordt verkozen boven andere soorten onderwijs. Hierin geldt het argument dat onderwijs een primaire waarde is en dat het daarom financiert moet worden door de overheid, niet. In plaats daarvan is het idee dat liberale neutraliteit afhankelijk is van de financiële steun van confessionele scholen. Hierbij is het onderliggende idee dat onderwijs altijd gerelateerd is aan secundaire waarden. Daarom moeten inwoners in een liberale maatschappij het recht hebben om te bepalen wat het primaire goed is. Volgens dit perspectief is het echter wel zo dat confessionele scholen die worden financiert door de overheid moeten voldoen aan bepaalde eisen. Zo moeten zij verplicht burgerschapsvorming onderwijzen. Voorstanders van dit perspectief stellen dat als de overheid confessionele scholen niet financiert maar publieke scholen wel, dat ouders hun kinderen dan naar publieke scholen zullen sturen. Dit infereert met de fundamentele liberale rechten van mensen. Dit geldt ook voor een overheid die confessionele scholen tolereert, maar niet financiert.

Is het onderwijs echt gebaseerd op secundaire waarden?

Volgens het liberale perspectief op onderwijs is er sprake van een onafhankelijkheidsthese met betrekking tot de relatie tussen waarden in het onderwijs en secundaire waarden. Volgens het standaard liberale perspectief is er sprake van een afhankelijkheidsthese. De onafhankelijkheidsthese houdt in dat dat men erkent dat veel onderwijssystemen gebaseerd zijn op subjectieve, secundaire waarden, maar dat dit niet een vereiste is voor onderwijs. In plaats daarvan is onderwijs gebaseerd op primaire waarden binnen liberale moraliteit. De afhankelijkheidsthese stelt daarentegen dat het doel van onderwijs altijd gekoppeld is aan secundaire waarden binnen een bepaalde traditie. Echter zijn er veel verschillende tradities en is het dus onmogelijk om al deze tradities te herenigen. Er is dan volgens de aanhangers van deze these ook geen verschil tussen religieuze en openbare scholen, omdat beiden gebaseerd zijn op tradities en op secundaire waarden. De vraag is nu welke van deze twee thesen klopt. Is onderwijs wel of niet gebaseerd op secundaire waarden? Het lijkt erop dat de afhankelijkheidsthese van het standaard liberale perspectief verworpen moet worden. Dit houdt echter niet in dat het perspectief van liberaal onderwijs wel klopt. Er is namelijk nog een ander alternatief dat stelt dat, zelfs wanneer confessionele scholen gebaseerd zijn op secundaire waarden, dat er goede redenen zijn om deze alsnog te financieren. Dit idee is gebaseerd op dat confessioneel onderwijs bijdraagt aan de waarde van cultureel lidmaatschap, wat een conditie is voor persoonlijke autonomie. De onderliggende assumpties zijn dus dat onderwijs een primaire waarde is en dat cultureel lidmaatschap een primaire waarde is. De eerste assumptie is al besproken. De tweede assumptie wordt nu uitgelegd.

Culturele lidmaatschap als een primaire waarde

In hedendaags liberalisme is autonomie een belangrijk concept. Volgens het liberale perspectief op onderwijs is alleen neutraal, openbaar onderwijs een primaire waarde. Echter stelt dit een beperkt beeld van primaire waarden en ondermijnt eigenlijk de autonomie van mensen. Daarnaast heeft men het recht op cultureel lidmaatschap. Op basis van dit argument kan dus gesteld worden dat de overheid men moet helpen en steunen bij het in stand houden van hun cultuur en dit kan dus ook een religie zijn. Echter gaan confessionele scholen ook in tegen bepaalde liberale waarden. Fundamentele confessionele scholen zijn namelijk specifiek gericht op hun eigen cultuur, wat niet past binnen het liberale perspectief op onderwijs.

Wat kan er worden geconcludeerd?

Volgens dit artikel zouden confessionele scholen onder een aantal voorwaarden financiert moeten worden door de overheid. Vanuit een autonomie-liberaal perspectief wordt er beredeneerd dat de staat de plicht heeft om de condities voor autonomie te beschermen. Zo is er dus ook autonomie in onderwijs en zou de overheid bepaalde confessionele scholen moeten financieren. Echter is het niet de bedoeling dat de overheid bepaalt welk kind naar welke school gaat: dit moeten de ouders en de gemeenschap van het kind bepalen. Ouders hebben dus het recht om te kiezen voor scholen dat bijdraagt aan de ontwikkeling van hun kinderen onder bepaalde voorwaarden. Ten eerste, als men ervan uitgaat dat onderwijs verandert van formatieve naar formeel onderwijs en dat kinderen tijdens onderwijs wordt geleerd om autonome keuzes te maken, dan is het logisch om te stellen dat de overheid alleen de basisscholen financiert en niet middelbare confessionele scholen. Ten tweede moeten confessionele scholen ervoor zorgen dat zij onderwijs geven die ook de publieke moraal cultiveert. Ten derde moeten confessionele scholen ervoor zorgen dat kinderen hun recht op autonomie beschermd wordt. Ten vierde moet er in confessionele scholen niet alleen voor gezorgd worden dat de eigen gemeenschap versterkt wordt, maar dat ook de banden tussen de kinderen en de algehele maatschappij versterkt wordt. Confessionele scholen hebben dus het recht en de plicht op cultivering van een bepaalde conceptie van het goede. Echter moeten er condities zijn om ervoor te zorgen dat confessionele scholen bijdragen aan de waarden die belangrijk zijn in liberale democratieën.