Artikelsamenvatting bij Het maatschappelijk rendement van voorschoolse voorzieningen van Van Huizen & Plantenga - 2017

De voorschoolse opvang heeft een positief effect op de ontwikkeling van kinderen, daarom is het lonend te investeren in universele, kwalitatieve opvang.

Hoe ziet het huidige systeem van voorschoolse opvang eruit? 

Momenteel is het systeem van voorschoolse opvang verdeeld. Kinderen van ouders die beide een inkomen hebben, gaan bijvoorbeeld naar het kinderdagverblijf, terwijl kinderen van ouders met een lager inkomen naar de peuterspeelzaal gaan. Daarnaast bestaat er een speciaal programma voor kinderen met een leerachterstand, namelijk de programma’s voor voor- en vroegschoolse educatie (vve). De SER pleit voor de invoering van universele voorschoolse opvang voor 16 uur per week, veel politieke partijen staan hier achter. Dit artikel focust zich op de positieve maatschappelijke effecten van een dergelijk initiatief. 

Gelden internationale resultaten die de positieve impact van universele opvang laten zien ook voor Nederland?

Onderzoek op internationaal niveau laat zien dat voorschools onderwijs leidt tot betere prestaties op school en op de arbeidsmarkt en  zorgt voor een afname van criminaliteit. In Nederland is nog weinig onderzoek gedaan naar het onderwerp. 

Volgens een onderzoek uit 2015, gebaseerd op een meta-analyse van 21 studies, zou vve geen rendement opleveren. Volgens de onderzoekers is er echter wel sprake van rendement. De meta-analyse zegt volgens hen namelijk weinig over causale verbanden. Dat is te wijten aan de manier waarop het onderzoek is uitgevoerd. Ten eerste vergeleken onderzoekers in 2015 de effectiviteit van het model met kleutergroepen en kinderdagverblijven. De uitslag zegt dus niks over het rendement van het model, maar maakt slechts een vergelijking. Ten tweede wordt de effectiviteit van de twee opvangvormen gemeten aan de hand van de vaardigheden van de kinderen. Daarbij wordt geen rekening gehouden met individuele verschillen. Er is bovendien sprake van een selectieprobleem. Dat wil zeggen dat kinderen in de vve speciaal geselecteerd zijn op hun leerachterstand. 

Uit onderzoeken op basis van natuurlijke experimenten is gebleken dat vooral kinderen van laagopgeleide ouders baat hebben bij universele voorschoolse opvangprogramma's. Die positieve effecten gelden meestal alleen voor opvang van hoge kwaliteit. Het is onduidelijk of die positieve effecten ook een rendement voor de maatschappij opleveren. Volgens een Spaans onderzoek naar het rendement van universele voorschoolse opvang levert elke geïnvesteerde euro vier euro winst op. Die winst komt vooral door de ontwikkeling van de kinderen in een dergelijk programma, en niet door de verhoogde arbeidsparticipatie van moeders. 

Wat zijn de voorwaarden voor rendement uit universele voorschoolse opvang? 

Op basis van dit onderzoek kan geconcludeerd worden dat het belangrijk is dat ouders uit een lager sociaal-economisch milieu hun kinderen naar de voorschoolse opvang brengen. In het huidige systeem hebben deze ouders vaak geen recht op toeslag voor de opvang omdat ze niet werken. Daarnaast is het belangrijk dat wordt geïnvesteerd in de kwaliteit van de opvang.