Artikelsamenvatting bij What is self-injury? van Whitlock - 2010

Wat is zelfbeschadiging?

Zelfbeschadiging, of non-suicidal self injury (NSSI), wordt gedefinieerd als het vrijwillig toebrengen van schade aan het eigen lichaam, waarbij het doel niet zelfmoord is. Onder zelfbeschadiging verstaan we bijvoorbeeld snijden in de huid, de huid kapot krabben, brandwonden toebrengen, slaan of stompen van het eigen lichaam met de handen of een object of objecten onder de huid aanbrengen. Het gaat vooral om de intentie het eigen lichaam te beschadigen, piercings en tattooages worden hier dus meestal niet toegerekend. De beschadigingen kunnen op elk deel van het lichaam aangebracht worden, maar de meest voorkomende plaatsen zijn de handen, polsen, dijen en de buik. De ernst kan varieëren van oppervlakkige wonden tot blijvend letsel.

Bij wie komt zelfbeschadiging voor?

Hoewel vaak wordt gedacht dat zelfbeschadiging vooral voorkomt bij witte vrouwen uit de sociaaleconomische middenklasse of bovenklasse, laten studies zien dat het evenveel voorkomt onder mannen als vrouwen, in verschillende culturele contexten en in verschillende klassen. Vrouwen beginnen echter vaak jonger, gaan er langer mee door en gebruiken vaak methodes die meer blijvende schade veroorzaken. Bij mannen speelt de sociale context vaker mee en is er vaker drank of drugs in het spel. Een factor die wel een groter risico vormt is biseksualiteit bij vrouwen, hoewel nog niet duidelijk is hoe dit komt.

Hoe vaak komt zelfbeschadiging voor onder jongeren?

Het is vaak lastig te achterhalen bij wie zelfbeschadiging voorkomt, omdat het in de privésfeer gebeurt en ook verborgen wordt. Meestal wordt het pas ontdekt bij de behandeling van gerelateerde aandoeningen, zoals depressie. De afgelopen jaren is echter meer onderzoek gedaan naar dit fenomeen. Gebaseerd op deze studies wordt geschat dat wereldwijd ongeveer 17,2% van de adolescenten, 13,4% van de jong volwassenen en 5,5% van de volwassenen aan zelfbeschadiging doet.

Wanneer komt zelfbeschadiging voor?

Volgens onderzoek begint het gedrag vaak in de leeftijd van 11 tot 15 jaar. Ongeveer een kwart van de jongeren geeft aan het gedrag na de eerste keer nooit meer herhaald te hebben. Zelfbeschadiging is echter sterk gecorreleerd met misbruik, suïcidaliteit en psychiatrische aandoeningen, waardoor zelfs een enkel geval een indicatie kan zijn voor later risicogedrag of geestelijke problemen. Het gedrag is vaak cyclisch, wat betekend dat het stopt wanneer iemand zich beter voelt, maar wordt herhaald in periodes dat het minder goed gaat. De meerderheid stopt binnen vijf jaar na het eerste incident.

Welke oorzaken bestaan er?

Zelfbeschadiging kent verschillende oorzaken. Veel mensen geven aan dat het een manier is om met intense negatieve emoties om te gaan zoals verdriet en angst, of juist om iets te voelen wanneer de emoties verdoofd zijn. Het kan een manier zijn om de controle over de emoties terug te nemen, gevoelens te uiten of om afleiding te zoeken. Sommigen geven aan dat het simpelweg goed voelt. Het kan omschreven worden als een ongezond coping-mechanisme.

Bestaat er een relatie met suïcidaal gedrag?

Suïcidaal gedrag en zelfbeschadiging kunnen op elkaar lijken, maar ze hebben een verschillende intentie. Zelfbeschadiging is een manier om met negatieve emoties om te gaan en de intentie is niet om te overlijden. NSSI kan overgaan in suïcidaliteit wanneer hopeloosheid toeneemt. Adolescenten die zich onbegrepen door of minder verbonden voelen met hun ouders lopen een groter risico suïcidaal te worden. Zelfbeschadiging kan ook de drempel verlagen om uiteindelijk zelfmoord te plegen, omdat de grens van jezelf pijn doen als overschreden is.

Welke factoren kunnen leiden tot zelfbeschadiging?

Misbruik in de kindertijd, en met name seksueel misbruik, is sterk gerelateerd aan NSSI. Verder bestaat er een relatie met eetstoornissen, middelenmisbruik, PTSS, borderline, depressie en angststoornissen.

Is zelfbeschadiging verslavend of besmettelijk?

Een groot deel van de onderzochte jongeren geeft aan moeite hebben te stoppen met zelfbeschadigend gedrag. Daarnaast geven ze aan steeds meer of ernstigere verwondingen nodig hebben om het gewenste effect te bereiken. Dit kan verklaard worden door de addiction hypothesis. Deze theorie stelt dat zelfbeschadiging het endogeen opioïde systeem activeert, dit systeem is verantwoordelijk voor de pijn perceptie door middel van de regulatie van endogene endorphine als reactie op een verwonding. De activatie van dit systeem leidt tot een gevoel van verlichting. Bij veelvuldige activatie treedt tolerantie op.

Een snelle, epidemie-achtige verspreiding is iets wat vaak gezien wordt in sociale contexten, zoals onder groepen jongeren, in gevangenissen of in ziekenhuizen. Studies laten zien dat het bespreken van de zelfbeschadiging kan leiden tot een afname van het gedrag.

Sinds 2000 is er een duidelijke opwaardse trend te zien in het aantal jongeren dat zichzelf beschadigd. Het is echter niet duidelijk of er sprake is van een daadwerkelijke stijging, of meer jongeren professionele hulp zoeken, of dat hulpverleners het gedrag beter herkennen en opsporen.

Wat zijn de risico's?

Hoewel zelfbeschadiging vaak wordt weggezet als een vorm van aandachtvragen, is het heel belangrijk om dit gedrag serieus te nemen, om verschillende redenen:

• Zelfbeschadiging is vaak een indicatie voor onderliggend probleem zoals depressie of eetstoornissen.
• Zelfbeschadiging vormt een risico op later suïcidaal gedrag.
• Mensen die zichzelf beschadigen zoeken meestal geen medische hulp, ook niet als de verwondingen ernstig zijn.
• Zelfbeschadiging kan ernstige en opvallende littekens achterlaten, die zichtbaar blijven ook als de psychologische problemen achter de rug zijn. Herinnert worden aan deze periode kan als vervelend ervaren worden.

Hoe kan het gedrag voorkomen worden?

Hoewel er nog relatief weinig onderzoek gedaan is naar zelfbeschadiging, zijn er een aantal preventieve methodes bekend om het gedrag te voorkomen of te stoppen:

• Het verbeteren van coping-mechanismen en emotieregulatie kan voorkomen dat jongeren zelfbeschadiging gaan gebruiken als manier om met negatieve emoties om te gaan.
• Programma's gericht op het verstrekken van informatie over zelfbeschadiging zijn ineffectief gebleken. Dat geldt niet voor informatievertrekking over onderliggende factoren.
• Het opleiden van volwassenen die met groepen jongeren werken waar dit gedrag waarschijnlijk voorkomt, met focus op herkenning en manieren om ermee om te gaan is effectief gebleken.
• Normaliseren van hulp zoeken bij mentale problemen kan leiden tot een daling van de trend.
• Onderwijs en training in het herkennen van psychische nood kan de drempel verlagen voor jongeren om hulp te zoeken.