Artikelsamenvatting bij Erkenning van interventies en criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2019-2022 van NJI e.a. - 2021

Wat is het doel van het huidige artikel?

Aan het begin van deze eeuw groeide in verschillende sectoren zoals de jeugdzorg, jeugdgezondheidszorg en gezondheidsbevordering de behoefte aan meer inzicht in de effectiviteit van interventies. Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) startte in 2005 met het ontwikkelen van een beoordelingssysteem voor de kwaliteit en effectiviteit van interventies. Het RIVM kreeg vanuit VWS de opdracht om iets soortgelijks op te zetten. Samen met het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) ontwikkelden het NJi en het RIVM het eerste concept van een gezamenlijk erkenningstraject voor interventies. Na een aanloopfase in 2008 ging dit gezamenlijke traject officieel van start. Doel van het traject is enerzijds om beter zicht te creëren op de kwaliteit en effectiviteit van bestaande interventies en anderzijds om de kwaliteit van programma’s in de praktijk (verder) te verbeteren. 

Wat is de definitie van een interventie?

Het erkenningstraject richt zich op een breed veld van welzijn en preventie tot aan langdurende zorg. Niet alles wat er in dit brede veld aan activiteiten wordt uitgevoerd valt onder de noemer ‘interventie’. Een interventie komt pas in aanmerking voor beoordeling binnen het erkenningstraject als deze voldoet aan de omschrijving ‘een planmatige en doelgerichte aanpak’.
Ieder kennisinstituut geeft daar voor haar eigen sector concrete invulling aan wat betreft de beoogde doelgroepen en doelen (het domein), maar de gemeenschappelijke kenmerken zijn de systematische of planmatige aanpak en het doelgerichte karakter.

Wat is het doel van een erkenningstraject?

Het algemene doel van het erkenningstraject voor interventies is kwaliteitsverbetering van interventies in de betrokken werkvelden. Meer specifiek is het doel van het erkenningstraject:

• Inzicht bieden in de kwaliteit, uitvoerbaarheid en effectiviteit van interventies. 
• Opwaartse druk creëren in de kwaliteitsontwikkeling.
• Accumulatie en uitwisseling van kennis over (theoretisch) werkzame principes of elementen.
• Harmonisatie van verschillende erkenningstrajecten.

Welke niveaus kent een erkenningstraject?

Met het erkenningstraject voor interventies bedoelen we het hele traject van beschrijven, indienen, beoordelen, erkennen en publicatie dat eigenaren van interventies kunnen doorlopen. Eigenaren van interventies worden hierbij ondersteund vanuit de betrokken instituten. We onderscheiden verschillende erkenningsniveaus:

• Is de interventie uitvoerbaar? Dit is het geval wanneer de benodigde materialen en hun verkrijgbaarheid duidelijk beschreven zijn, de interventie overdraagbaar is, en gegevens over onderhoud en kwaliteitsbewaking zijn gespecificeerd.
• Is de interventie goed beschreven? Een interventie dient voor dit oordeel duidelijk beschreven te zijn wat betreft de doelen, de doelgroep, de aanpak, randvoorwaarden, overdraagbaarheid, ervaring met de uitvoering en beschikbare materialen. Een tweede belangrijke vereiste is inzicht in uitvoeringsaspecten zoals een handleiding, een procesevaluatie en inzicht in kosten en tijdsbesteding.
• Is de interventie goed onderbouwd? Een goede onderbouwing van de interventie is een zeer belangrijke stap in de ontwikkeling van een interventie. Het maakt tenminste aannemelijk dat de interventie zou kunnen werken. Onderbouwing is bovendien vrijwel altijd een voorwaarde voor goed effectonderzoek. Met een theorie is immers te specificeren welke uitkomsten te voorspellen zijn, welke mediatoren en moderatoren er in het spel zijn en welke concepten relevant zijn om te meten. De theorie heeft ook een praktisch nut. Het voorkomt dat de interventie als een ‘black box’ geldt en als zodanig wordt geïmplementeerd. Daarbij moet worden aangetekend dat theorie altijd is gebaseerd op onderliggend onderzoek, ook op empirisch onderzoek.
• Is de interventie effectief? Het via onderzoek aantonen dat de interventie niet alleen in theorie werkt, maar ook in de praktijk effectief is vormt doorgaans de volgende stap in de ontwikkeling naar effectiviteit. Met ‘effectief’ bedoelen we dat ‘de interventie een met onderzoek aangetoonde bijdrage aan de oplossing van het geformuleerde probleem levert.’ Om de vraag naar effectiviteit te beantwoorden wordt binnen het erkenningstraject gewerkt met een gecombineerde benadering, waarbij diverse onderzoeksdesigns inzicht kunnen geven in de effectiviteit van de interventie.

Hoe ziet de evaluatie erkenning van interventies van 2018 eruit?

In 2017 – 2018 is het Erkenningstraject geëvalueerd. Het doel van deze evaluatie was om inzicht te krijgen in de mate waarin het erkenningstraject en de databanken bijdragen aan de kwaliteitsverbetering van interventies in het veld. Tevens wilden de samenwerkende kennisinstituten weten welke verbeterpunten daarin mogelijk zijn. Vragen die centraal stonden waren:

• In hoeverre bereikt het erkenningstraject haar doelen: inzicht in kwaliteit van interventies, kwaliteitsverbetering van de interventies en inzicht in werkzame elementen? 
• In welke mate vindt de doelgroep de resultaten van het erkenningstraject, in de databanken, bruikbaar voor het beleid en voor de praktijk?
• Wat zijn de successen en verbeterpunten van het erkenningstraject?

Waarom is communicatie over interventies belangrijk? 

Communicatie over de kwaliteit en effectiviteit van de beoordeelde interventies, is een belangrijke taak van de diverse instituten. Alle samenwerkende instituten beheren databanken met erkende interventies. Deze databanken worden ontsloten via de internetsites van deze organisaties. Een belangrijke aanbeveling uit de landelijke evaluatie (2018) is om meer te stimuleren dat interventies in de praktijk gebruikt worden.