Samenvatting van De jongen die opgroeide als hond - Perry - 1e druk

1. Tina

Tina is een meisje van 7 jaar. Ze woont samen met haar jongere broertje en zusje bij hun moeder, Sara. Tina gedraagt zich volgens haar school ‘agressief, ongepast en exhibitionistisch’. Ze kan haar aandacht niet bij de les houden en weigert instructies op te volgen. Ze is vanaf haar vierde levensjaar tot en met haar zesde levensjaar misbruikt door een jongen van zestien jaar oud. Dit was de zoon van haar oppas. Hij bond de kinderen vast, verkrachtte ze en penetreerde ze anaal met voorwerpen. Hij dreigde ze te doden als ze iets zouden zeggen. Uiteindelijk werd hij betrapt door zijn moeder (de oppas van het gezin) en hierdoor hield het misbruik op. De andere mannen in het leven van Tina waren niet liefhebbend of zorgzaam voor haar, ze leerden haar enkel dat mannen seks wilden van haar, of van haar moeder. Bij de eerste ontmoeting met de psychiater vertoont ze seksueel getint gedrag. Ze gaat op zijn schoot zitten, gaat met haar handen naar zijn kruis en probeert de rits van zijn broek los te maken. Dit gedrag valt te verklaren aan de hand van het geheugensjabloon van Tina. Vanuit haar perspectief willen mannen namelijk enkel seks. Het gedrag van Tina bleek dan ook te maken te hebben met de werking van haar hersenen. Haar symptomen deden vermoeden dat er in bijna alle delen van haar hersenen afwijkingen waren. Mogelijk leed ze aan een posttraumatische stress-stoornis (PTSS). Ze was waarschijnlijk overgevoelig voor stress, waardoor haar stressvolle leefomgeving waarschijnlijk haar situatie verslechterde. De vroegere ervaringen van een kind hebben een grotere invloed op het brein dan de latere. Het brein probeert de wereld te begrijpen aan de hand van patronen. Door de traumatische ervaringen in de jonge levensjaren van Tina, heeft zij een ongelukkige reeks associaties ontwikkeld. Deze ervaringen waren haar eerste ervaringen met mannen en vormden haar denkpatroon hoe ze met de mannen in haar leven om moest gaan.

2. Sandy

Sandy is een meisje van vier jaar dat getuige is geweest van de moord op haar moeder. Haar eigen keel werd twee keer doorgesneden en ze werd voor dood achtergelaten. Ze was elf uur lang alleen met het dode lichaam van haar moeder. Na haar ontslag uit het ziekenhuis wordt ze gedurende negen maanden van pleeggezin naar pleeggezin gestuurd, zonder dat ze ook maar enige psychiatrische hulp krijgt. De zaak ligt bij de rechter en de openbaar aanklager wil dat Sandy een jaar na de moord, een verklaring aflegt. Er wordt gezegd dat dit ‘nogal overweldigend’ voor haar zou zijn. Daarom word de psychiater gebeld om Sandy te helpen, tien dagen voordat de rechtszaak begint.

Ten tijde van het onderzoek naar Sandy heerste het idee over kinderen en trauma’s, dat kinderen veerkrachtig zijn. Maar kinderen zijn juist ontvankelijker voor trauma’s dan volwassenen. Het brein is in het vroege stadium van het leven namelijk plooibaar en zeer gevoelig voor ervaringen, in goede en in slechte zin. Wanneer sensitisatie plaatsvindt, leidt een patroon van stimuli tot een verhoogde sensitiviteit voor toekomstige, vergelijkbare stimuli. Veerkracht of ontvankelijkheid voor stress hangen af van de tolerantie of sensitisatie van iemands neurale systeem als gevolg van eerdere ervaringen. Als de stress gematigd, voorspelbaar en patroonmatig is, wordt een systeem er juist sterker en functioneel vaardiger door. In Sandy’s geval lag de stresservaring waarschijnlijk ver boven haar verwerkingssysteem. Sandy had te maken met ernstige slaapproblemen, was zeer onrustig en had een verhoogde schrikreactie. Ook had ze soms agressieve woedeaanvallen en vreemde gedragingen (zoals een schrikreactie bij het horen van de deurbel). Alledaagse dingen waren voor Sandy suggestieve signalen geworden, die haar in een staat stelde van voortdurende angst. Hierdoor ontstaat onbegrip van pleegouders en leerkrachten, die niet weten waar bepaalde reacties vandaan komen. Als een nieuwe ervaring vertrouwd is en bekend staat als veilig, zal het stresssysteem van het brein niet geactiveerd worden. Als de binnenkomende informatie in eerste instantie onbekend is, ontketent het brein een stressreactie. Angst kan mal-adaptief worden als het gevoel niet verdwijnt, maar het systeem van dreiging sensitief wordt gehouden en ons in deze staat houdt. Deze hyperarousal reactie verklaart veel van Sandy’s symptomen.

Dissociatie is een erg primitieve reactie, zoals het zich oprollen klein maken in geval van aanval. Tijdens dissociatie bereidt het brein zich voor op verwondingen. De ademhaling vertraagt, pijn en angst verdwijnen en mensen vertellen vaak zich emotieloos en verdoofd te voelen. Gedissocieerde kinderen letten vaak niet op. Een van de bepalende elementen van een traumatische ervaring is een totaal verlies aan controle. Een voorspelbare factor zal in de loop der tijd minder stress opleveren dan een niet controleerbare stressfactor. Om evenwicht te herstellen probeert het brein om de overgevoelige herinneringen gerelateerd aan het trauma te temperen door je aan te zetten om kleine dosis herinneringen te hebben. Het brein streeft er naar om een sensitief tolerantie systeem te ontwikkelen. Sandy kreeg voor haar verhoogde stressreactie clonidine. Sandy ging langzaam maar gestaag vooruit.

3. De kinderen van Koresh

Dit verhaal gaat over de branch Davidian gemeenschap in Waco, Texas, waar kinderen in een wereld vol angst leefden. De sekteleider David Koresh scheidde kinderen van hun ouders en scheidde vrienden van elkaar. Hij was de bron van alle inzichten, een spreekbuis van God. De gemeenschap werd voorbereid op het naderende einde van de wereld, op de laatste strijd. In 1993 kwam de FBI Koresh arresteren, maar dat ging niet gemakkelijk. 21 kinderen werden tijdens deze arrestatie bevrijd. De kinderen werden in een campusachtige omgeving onder gebracht. Men twijfelde er niet aan dat de kinderen getraumatiseerd waren, door de inval in de ranch en ook door het leven wat zij hadden geleid. De kinderen hadden niet het gevoel bevrijd te zijn, zij voelden zich gijzelaars. De enige manier om verwoestende symptomen van PTSD in dit soort gevallen te bestuderen, is om kinderen meteen na een traumatische gebeurtenis te bestuderen.

Men had het inzicht dat angst het brein beïnvloedt en dat hierdoor het gedrag verandert. Dankzij dit inzicht konden de kinderen de hulp krijgen die ze nodig hadden. De twee belangrijkste hersengebieden betrokken bij angst zijn de locus coeruleus en de amygdala. Door dezelfde plasticiteit als waardoor jonge hersenen snel taal leren, zijn ze ook ontvankelijk voor negatieve ervaringen. In angstige situaties zal het brein eerst de hoogste corticale gebieden afsluiten, namelijk die van de hersenschors. Bij een acute dreiging verliest men vaak het vermogen om na te denken of zelfs te spreken. Tegelijkertijd worden de corticale gebieden, die meestal stress controleren en temperen, steeds kleiner en zwakker bij minder gebruik. Voor het genezingsproces van de kinderen waren relaties heel belangrijk. Mensen interpreteren dreiging en leren omgaan met stress door naar mensen om zich heen te kijken. Het maken van tekeningen bleek een goede methode om achter informatie over en van de kinderen te komen. Naarmate men de kinderen leerde kennen, kwam men te weten dat hun talenten verbonden waren met de hersengebieden die geoefend waren en met het gedrag dat beloond was.

Een goed getraind klinisch team probeerde een eind te maken aan de ongestructureerde chaos in het huis waar de kinderen verbleven. Het was niet de bedoeling om gelijk na de traumatische gebeurtenis een therapeut te regelen, omdat dit contraproductief zou kunnen zijn. Kinderen konden leden van het klinisch team opzoeken waar ze het best mee om konden gaan, waardoor een krachtige therapeutische structuur ontstond. Omdat de psychiater alle kinderen interviewde en de stafleden zich naar hem voegden, wisten de kinderen dat die persoon de leiding had. Het idee van een dominante man gaf hen een gevoel van veiligheid. De kinderen hadden stabiliteit nodig, die zij kregen dankzij routine in hun leven. Geen van de kinderen wist wat ze moesten doen bij het maken van de meest eenvoudige keuzes. Om de kinderen de gebruikelijke dingen te leren, probeerden de volwassenen het goede voorbeeld te geven (mannen en vrouwen aan één tafel), in de hoop dat de kinderen merkten dat er aan die leefstijl geen negatieve gevolgen kleven.

De FBI wilde het overgebleven deel van de Branch bevrijden, maar zij zagen Koresh als een oplichter en niet als religieus leider. Het liep uit de hand en de meeste leden van de groep overleden, zoals Koresh voorspeld had. Het vertellen van dit verhaal aan de reeds bevrijdde kinderen zou een rampzalige teruggang voor ze betekenen. Veertien jaar later, bleek dat de kinderen met wie het na de gebeurtenissen het best ging, niet degene waren die de minste stress hadden ondervonden, maar degene die daarna in de meest gezonde en liefhebbende omgeving terecht waren gekomen. Wat het meest effectief is, is alles dat bevorderend werkt voor de kwaliteit en het aantal relaties in het leven van het kind.

4. Laura

Laura woog op haar vierde maar tien kilo, haar dossiers besloegen duizenden bladzijden van documenten met gegevens over bezoeken aan medisch specialisten. Artsen in Texas zagen haar als een uitdaging om medische roem mee te behalen. De psychiater krijgt te maken met Laura, omdat ze mogelijk kleuter anorexia heeft. De moeder van Laura, Virginia, was een kind van het pleegzorgstelsel.

Aangezien mensen ertoe neigen om voor kinderen te zorgen zoals er voor ons werd gezorgd, begint een goede breingeschiedenis van een kind met de geschiedenis van de jeugd en vroege ervaringen van de verzorger. Onze hersenen maken het zorgen voor kinderen heel plezierig. Een kind heeft een schattige uitstraling, wat ervoor zorgt, dat ouders het zullen verzorgen. Door de liefdevolle verzorging worden twee grote neurale netwerken in onze hersenen gestimuleerd, namelijk de reeks zintuiglijke waarnemingen die verbonden zijn met menselijke relationele acties en de stimulering van neurale netwerken. De krachtigste beloning die een mens kan krijgen zijn de aandacht, goedkeuring en genegenheid van de mensen van wie we houden en die we respecteren. En zo voelen we ook de hevigste pijn als we dit verliezen (bv. bij de dood van iemand). Wanneer een sensitieve periode gemist wordt, bereiken sommige systemen niet hun volledige potentieel. Het door verwaarlozing veroorzaakte tekort kan van blijvende aard zijn.

Doordat Virginia in haar jeugd steeds tijdelijke verzorgers had gehad, ontleende ze niet dezelfde mate van beloning aan het vasthouden en omgaan met haar baby. Op haar vijfde had Virginia zich gesetteld in wat haar meest permanente pleeggezin zou zijn, maar toen ze 18 werd, moest ze dit gezin verlaten. Virginia werd zwanger en zocht hulp bij een programma voor risicomoeders. Ze werd echter na de bevalling aan haar lot overgelaten, zonder te weten wat ze op emotioneel gebied met haar kind moest doen. Zonder de lichamelijke en emotionele signalen van Virginia kwam Laura niet meer aan (failure to thrive). Bij een eerste bezoek aan de arts kreeg Laura de juiste diagnose, maar deze werd niet aan Virginia uitgelegd. Ze kreeg voedingsadviezen, maar kwam hier niet verder mee. Maanden later ging ze weer naar de arts en vanaf dat moment begonnen alle onderzoeken. Baby’s ervaren het gekoesterd, vastgehouden, aangeraakt en gewiegd worden als troostend en plezierig. Interacties met dierbaren zijn onze belangrijkste stress regulerende mechanismen. De hechting tussen een baby en zijn eerste belangrijkste verzorger is zo sterk, dat het voelt als de diepste romantische band. Dit zorgt ook dat men als volwassene goede relaties kan aangaan. Gebrek aan deze stimulering was voor Laura verwoestend. Het gebrek aan lichamelijke stimulering had haar lichaam geprogrammeerd om niet aan te komen. Mama P. was de oplossing voor het raadsel voor psychiaters en artsen om Laura aan te laten komen. Mama P. wist dat je kinderen liefde moest geven en hun behoeften moest vervullen, niet op basis van hun leeftijd, maar op basis van hun behoeften (van wat ze gemist hebben). Het voorstel was om Virginia en Laura bij Mama P. te laten wonen. Virginia leerde veel van Mama P en ook Laura ging sterk vooruit en kwam aan. Na een jaar gingen Virginia en Laura op zichzelf wonen, in dezelfde straat als Mama P.

5. Leon

Leon was zestien jaar oud, toen hij op sadistische wijze twee tienermeisjes vermoordde en vervolgens hun dode lichamen verkrachtte. Emotionele deprivatie in de eerste jaren kan mensen doen neigen tot boosaardigheid en mensenhaat. Leon was al vaak in aanraking gekomen met justitie, maar niets in zijn dossier wees erop dat hij tot zoiets gewelddadigs in staat was. Wel bleek uit zijn dossiers dat hij meester was in het manipuleren van anderen en totaal emotioneel ontdaan was van emotionele verbondenheid met anderen. Toen Leon het verhaal aan de therapeut vertelde, leek het erop dat hij het verhaal steeds minder gewelddadig maakte, naarmate de misdaad langer geleden was. Leon was totaal niet in staat om rekening te houden met de gevoelens van anderen, hij kon er enkel misbruik van maken. Zijn verbale IQ was laag, maar zijn performale score (het doorzien van sociale situaties en het begrijpen van bedoelingen van andere mensen) was hoog. Deze kloof tussen de scores komt vaak voor bij mishandelde en/of getraumatiseerde kinderen. Het vreemde aan de situatie van Leon, was dat zijn broer Frank geen problemen vertoonde, terwijl ze in hetzelfde huis en met dezelfde ouders zijn opgegroeid. Om erachter te komen waar Leon’s probleem zat, heeft de therapeut Frank en zijn ouders ontmoet. De familie had geen idee waarom Leon in staat was tot zoiets kwaadaardigs. Naarmate de geschiedenis bekend werd, bleek dat Maria (de moeder) bij de zwangerschap van Frank veel steun kreeg van familie. Echter toen Alan (de vader) zijn baan kwijtraakte verhuisde het gezin en werd Maria al snel zwanger van Leon. Deze zwangerschap verliep heel anders dan die van Frank. Maria miste haar oude buurt en miste de groep ervaren vrouwen die haar had geholpen bij haar eerste zwangerschap. Ze stond er nu alleen voor. Het werd duidelijk dat Maria haar wandelingen met Frank hervatte, maar dat ze Leon thuis achterliet. Moeder verwaarloosde haar zoon onbewust stelselmatig.

Al snel bleek dat Leon geen emotie toonde wanneer hij een standje of straf kreeg. Leon leek niets te geven om iets of iemand behalve zichzelf. Net als Laura en Virginia bleef Leon verstoken van de belangrijkste prikkels die nodig zijn om de hersengebieden te ontwikkelen die stress temperen. Voor een kind zou een omgeving waarin hij het ene moment wordt verzorgd en het andere moment aan zijn lot wordt overgelaten wel eens de slechtst denkbare wereld kunnen zijn. Leon genoot er niet van om iemand een plezier te doen of een complimentje van een ander te krijgen en hij leed ook niet onder afwijzing. Voor Leon waren mensen gewoon voorwerpen die of in de weg stonden of van pas kwamen voor zijn behoeften. Om sociaal te kunnen functioneren moeten mensen een zogenaamde theory of mind ontwikkelen. Zowel bij autisten als bij sociopaten is dit verstoord, maar autisten neigen niet naar geweld of misdaad. Autistische mensen kunnen vaak ongevoelig zijn voor de gevoelens en behoeften van anderen, maar dat komt omdat ze gevoelens niet goed kunnen waarnemen, niet omdat ze iemand willen kwetsen. Bij sociopaten komt hun onvermogen om zich in te leven doordat het hen moeite kost om de gevoelens van anderen te spiegelen, gekoppeld aan een gebrek van compassie. Ze beleven zelf geen plezier aan relaties en geloven daarom ook niet dat anderen dat wel oprecht zo voelen.

Jonge mensen met antisociale trekken en verhard gedrag hebben vaak abnormale hoeveelheden van het stresshormoon cortisol. Verschillende uitkomsten bij een kind dat verwaarloosd is, kunnen te maken hebben met geslacht. Toch groeiden de meeste jongens die de psychiater heeft behandeld, op tot onhandige en eenzame jongens, maar niet tot boosaardige jongens zoals Leon. Ongunstige erfelijkheid in combinatie met een allesbehalve ideale omgeving was waarschijnlijk een bepalende factor voor de vorming van Leon. Vaak is er sprake van een sneeuwbaleffect. Wanneer dingen aan het begin fout gaan, blijven ze fout gaan en andersom. Leon heeft doordat zijn moeder hem alleen liet, niet de belangrijkste input gekregen die hij nodig had om zijn al enigszins ontregelde stress-systeem te kalmeren en organiseren. Hierdoor werd Leon aanhankelijk en agressief, wat zijn sociale vaardigheden in de weg stond. Nergens maakte Leon bewust de keuze om boosaardig te worden, maar elke kleine keuze die hij of zijn familie maakte, duwde hem verder in de richting van sociopathie. Wat kon de therapeut het hof vertellen? Dat de hersenen van Leon zich onevenwichtig hebben ontwikkeld door wat er met hem als baby is gebeurd. Dat zijn emotionele, sociale en cognitieve problemen verband hielden met de onbedoelde verwaarlozing van zijn moeder. En dat Leon de misdaad waarschijnlijk niet had gepleegd als hij niet gedronken had.

6. Justin, Connor

Justin is zes jaar oud, als de psychiater hem ontmoet op de Intensive Care. Justin is een mager en klein kind. Om zijn bed zit een soort kooi, hij is bevuild met zijn eigen uitwerpselen en vertoont onhandelbaar gedrag. De moeder van Justin was vijftien jaar oud toen hij geboren werd. Toen hij twee maanden oud was liet zijn moeder hem achter bij haar eigen moeder. Toen hij 11 maanden oud was, overleed zijn oma en nam haar vriend (Arthur) de verzorging op zich. Arthur was niet gemeen, maar totaal niet op de hoogte van de behoeften die kinderen hebben. Arthur was hondenfokker en paste die kennis toe op de verzorging van Justin. Hij gaf hem eten en een schone luier, maar sprak niet tegen hem, speelde niet met hem, troostte, beloonde, koesterde etc. hem niet. Op tweejarige leeftijd kreeg Justin de diagnose ‘statische encefalopathie’, wat betekent dat hij door onbekende oorzaak ernstig hersenletsel had, wat waarschijnlijk niet zou herstellen. Voor artsen, die niet wisten aan welke deprivatie het kind werd blootgesteld, leken de meeste vermogens in het brein van Justin gewoon niet goed te werken. De psychiater en schrijver van dit boek was de eerste aan wie Arthur iets over zijn opvoedpraktijken vertelde, omdat de therapeut ook de eerste was die hiernaar vroeg. Om Justin mogelijk beter te maken, moest gekeken worden of zijn neurale systemen gevormd konden worden door patroonmatige, herhaalde ervaringen in een veilige en voorspelbare omgeving. De chaos en sensorische overbelasting in Justin zijn omgeving moest verminderen. Door deze maatregelen ging Justin opvallend snel vooruit en leek hij zich elke dag veiliger te voelen. Ook kreeg hij fysio-, ergo-, taal- en spraaktherapie. Na twee weken werd Justin in een pleeggezin geplaatst en zes maanden later werd hij overgeplaatst naar een ander gezin. Patroonmatige, herhaalde ervaringen in een veilige omgeving kunnen dus een geweldige uitwerking hebben op het brein. Justin bereikte mijlpalen in de ontwikkeling die niemand voor mogelijk had gehouden. Toen hij acht was, kon hij naar de kleuterschool.

Connor is veertien als de psychiater hem ontmoet. Net als Leon kwam Connor uit een intact gezin en leek zijn vroege jeugd aan de oppervlakte niet traumatisch. Op het gebied van relaties gedroeg Connor zich vreemd, maar hij vertoonde niet de klassieke symptomen van autisme of schizofrenie. Connors eigenaardige symptomen en het feit dat ze niet overeenkwamen met typische gevallen van autisme, deden denken aan symptomen die bij verwaarloosde kinderen te zien waren. Connors moeder Jane werd gevraagd de geschiedenis van Connor te beschrijven. Het familiebedrijf eiste zoveel aandacht dat Jane een paar weken na de geboorte weer naar kantoor ging. Een nicht van Jane zou op Connor passen, maar wat Connors ouders niet wisten, was dat ze hem alleen liet en overdag een andere baan had. Jane vertelde dat Connor de eerste weken nadat ze naar kantoor ging, vreselijk huilde. Toen Jane erachter kwam dat haar nicht hun bedroog, ontsloeg ze haar meteen en hield ze zelf op met werken om voor Connor te zorgen. Ze dacht dat er geen blijvende gevolgen zouden zijn. Bij het vorige voorbeeld (Justin) was er in de eerste jaren van zijn leven koestering en liefde geweest van zijn grootmoeder en dit had als gevolg dat de laagste en meest centraal gelegen hersengebieden een goede start kregen. Connor had in de eerste maanden echter geen liefde ontvangen. Zoals anderen die aan vroege verwaarlozing leden, verdroeg Connor het niet om aangeraakt te worden. De therapie bij Connor werd gestart met een massage. De betrokkenheid van de ouders kan hiermee vergroot worden. De therapeuten wilden dat Jane zelf leerde om haar liefde voor haar zoon te uiten met liefdevolle aanrakingen, dit kon de koestering die Connor in zijn babytijd heeft moest missen compenseren. Na 6 tot 8 maanden therapie begon hij het lichaamscontact met anderen langzaam te verdragen en begon hij ervan te genieten. Het was tijd voor de volgende behandelingsfase, het werken aan zijn gevoel voor ritme. Verstoringen in hersengebieden die ritme houden, zijn vaak oorzaken van depressie en andere psychiatrische stoornissen. Men weet dat de moederlijke hartslag zorgt voor de patroonmatige herhaalde signalen die van wezenlijk belang zijn voor de organisatie van de hersenstam en diens belangrijke stress regulerende neurotransmitter netwerken. Connor had de muziek (waarvan wordt gezegd dat dit eigenlijk de eerste menselijke taal was) en het ritme gemist toen hij ze het hardst nodig had. Toen Connor eenmaal had geleerd hoe hij de maat kon houden, begon de therapeut met speltherapie. Lichaamstaal en sociale signalen waren niet te begrijpen voor Connor. Het bleek moeilijk te zijn om alle sociale signalen die men gebruikt, te leren aan iemand. Gesprekken hebben een zeker ritme, maar Connor wist dit ritme niet te vinden. Uiteindelijk is Connor goed terecht gekomen, hij is gaan studeren en leidde zijn leven zonder verdere uitbarstingen. Hij leed onder bijna precies dezelfde soort verwaarlozing als Leon, maar vertoonde nooit boosaardig gedrag. Een aantal genetisch bepaalde factoren spelen hierbij mee. Ten eerste temperament en ten tweede kan intelligentie bescherming bieden tegen woede en sociopathie. Een andere factor is de timing van het trauma, des te eerder het trauma, des te moeilijker de behandeling ervan is en des te groter de schade het tot gevolg heeft. Maar de belangrijkste factor/voorspeller bij het bepalen van de verwachte levensloop van verwaarloosde kinderen, is de sociale omgeving waarin ze opgroeien.

Er is nog weinig wat men kan doen om de genen, het temperament en de verwerkingssnelheid van het brein te veranderen, maar men kan wel meebepalen hoe ze thuis verzorgd worden en hoe hun sociale omgeving is. De behandeling van getraumatiseerde kinderen moet beginnen door een veilige omgeving voor hen te creëren.

7. Satan

Aan de psychiater wordt gevraagd of hij hulp kan bieden bij een ingewikkelde zaak waarbij een groep kinderen betrokken was die ritueel misbruikt zouden zijn door leden van een satanische sekte. Het is belangrijk in het achterhoofd te houden dat we herinneringen vormen, maar dat herinneringen ons ook vormen. Het is een continue veranderend proces dat onderhevig is aan vooroordelen en invloeden van vele bronnen. Wanneer een herinnering uit zijn opslag in het brein gehaald wordt, wordt deze automatisch geopend om bewerkt te worden.

In Texas ging een verhaal rond dat er een satanische sekte was, waarbij kinderen misbruikt werden. Maar waren de kinderen ook daadwerkelijk misbruikt of ging het om valse beschuldigingen? Er zijn vaak grote families doordrongen van misbruik over generaties heen. Echter in Texas werd er gekozen voor ‘therapeutische pleeggezinnen’ als nieuwe plek voor misbruikte kinderen, wat rampzalige gevolgen zou hebben.

Niks van het materiaal dat verband hield met Satanisch Ritueel misbruik was wetenschappelijk onderzocht voor het in brede kring bekend werd. Het bewijs was flinterdun. Bij de pleegkinderen werd daarnaast ook gebruik gemaakt van een andere vorm van kwakzalverij, namelijk ‘holding therapy of attachment therapy’. Tijdens de therapie hielden volwassenen kinderen stevig in hun armen, dwongen ze hen in de ogen van hun verzorgers te kijken en zich open te stellen voor herinneringen en angsten. Holdingtherapie moest uren duren, zonder onderbrekingen om te eten of naar de wc te gaan. Het op deze manier loslaten van woede moest toekomstige woede uitbarstingen voorkomen.

Aanhangers van holding geloven dat de problemen van getraumatiseerde kinderen het resultaat zijn van een slechte hechting met hun verzorgers door misbruik en/of verwaarlozing in de vroege jeugd. Waarschijnlijk is dit ook waar, maar het gevaar ligt in hun oplossing van het probleem. De ideologie van holding paste goed bij de religieuze overtuiging van de gezinnen, de wil van kinderen diende namelijk gebroken te worden zodat ze zouden leren om weerstand te bieden aan zonde en verleiding. Holding kan ook wel de ‘psychische pus’ methode genoemd worden. Mensen brengen uren door met de therapie om te zoeken naar de sluitsteen van hun persoonlijke geschiedenis, om die ene herinnering te vinden die hun leven zinvol maakt en een oplossing biedt. Het geheugen werkt alleen niet zo. Het probleem met traumatische herinneringen is dat ze zich opdringen aan het heden, niet dat ze opgeroepen kunnen worden. Voor mensen die in het heden geen negatieve invloed van hun herinneringen ondervinden, kan het schadelijk zijn om onder druk te worden gezet om zich op die herinneringen te concentreren. De overtuiging dat je alleen beter kunt worden als je je de precieze details van een trauma kan herinneren, kan een zichzelf bevestigende voorspelling worden.

Tijdens de holdingsessie ondervroegen pleegouders kinderen over hun duivel vererende ouders. Ze stelden lange vragen en deden het kind pijn, totdat het instemde met hun versie van de gebeurtenissen. Kinderen leerden al snel dat de holding stopte als ze betrokkenheid van hun ouders bij de sekte toegaven. Ook bij vragen over of er andere kinderen waren misbruikt, noemde kinderen namen op, om maar zo snel mogelijk aan de holding te ontkomen, niet omdat het de waarheid was.

Brian is een voorbeeld van een jongen die zijn ouders onterecht beschuldigde. Hij kwam terecht in een therapeutisch pleeggezin met 16 andere kinderen. Zijn ouders hadden hem er al op gewezen dat hun gezin waarschijnlijk het volgende gezin zou zijn wat van satanisch seksueel misbruik werd beschuldigd.

Afgedwongen bekentenissen zijn problematisch omdat hierdoor onschuldige mensen veroordeeld kunnen worden, maar ook omdat feiten die niet bekend zijn bij ondervragers later alsnog aan het licht komen. Deze tasten de geloofwaardigheid van hun getuigen en die van henzelf aan. Hoe kan je nu bepalen welke aanklachten betreffende seksueel misbruik afgedwongen zijn en welke waarheidsgetrouw zijn? Er kan gebruik gemaakt worden van een hartslagmeter om erachter te komen welke signalen traumasymptomen bij kinderen losmaken.

De hartslagmethode werd uitgeprobeerd bij Brian. Brian gaf aan dat hij het niet leuk vond dat het pleeggezin aan holding deed en dat hij moest zeggen dat zijn ouders dingen deden die ze niet deden. Hij deed zeer nonchalant en zei dat hij verhalen had verzonnen om te voorkomen dat hem pijn zou worden gedaan. De hartslagmeter hielp te kijken wat dingen met Brian deden.

Een zeer verontrustend aspect aan deze zaak was, dat de angst die dit onderzoek opwekte om zich heen greep, waardoor mensen die anders rationeel waren zich bizar gingen gedragen.

8. Amber, Ted

Amber is zeventien jaar als ze bewusteloos wordt aangetroffen in de toiletten van haar middelbare school. Ondanks inspanningen van artsen was ze niet bij bewustzijn te brengen. Haar hartslag was heel laag en geen enkele arts wist wat er met haar aan de hand was. De psychiater ging met haar moeder praten en hij kwam er achter dat Amber in zichzelf sneed. Snijders hebben vaak een traumatisch verleden en dat was in Amber haar geval ook zo. De bewusteloosheid kon een extreme dissociatieve respons zijn die ertoe had geleid dat haar brein een overdosis kreeg van zijn eigen opiaten. Naloxone werd toegediend en net zoals bij een gewone overdoses opiaten kwam Amber snel bij. Er werd aan Amber voorgesteld om met de psychiater in gesprek te gaan. Amber stemde er uiteindelijk mee in, ze werd steeds openhartiger tijdens de therapie.

De ex man van Amber haar moeder had Amber jarenlang misbruikt, sinds ze zeven jaar oud was. Het seksueel misbruik dat Amber had meegemaakt was gewelddadig en beangstigend. Amber was bang om haar moeder te vertellen wat de man deed. Doordat ze er voor zorgde dat ze wist wanneer het misbruik zou plaatsvinden, kon ze haar doodsangst plannen en isoleren zodat die de rest van haar leven niet in de weg stond. Ze was, door de controle die ze over de situatie kreeg, in staat om haar angst te hanteren. Hierdoor waren de gevolgen van het misbruik voor haar dagelijkse leven minimaal. Toen Amber negen was, kwam haar moeder achter het misbruik en trapte de man het huis uit. Amber voelde zich aangetrokken door gothics en kwam erachter dat haar angst afnam wanneer ze in haar armen kneep of er diep in kraste. Zelfverminking wordt vaak beschouwd als een daad van verzet of een manier om aandacht te trekken, maar het gaat waarschijnlijk in de meeste gevallen om een poging tot zelfmedicatie. Opiaatantagonisten als naloxone en naltrexone konden worden uitgeprobeerd om gesensitiseerde dissociatie af te zwakken.

Een van de eerste patiënten bij wie naltroxone getest is, was de 16jarige jongen Ted. Zijn enige zichtbare probleem was, dat hij ongeveer 2x per week opeens flauwviel. Maar er was meer, hij leek een klassieke vorm van dissociatie te hebben. Voordat hij naar de basisschool ging was hij getuige en slachtoffer geweest van huiselijk geweld. Hij leefde met de dagelijkse dreiging en het werkelijk voorkomen van ernstig geweld. Ted nam het medicijn, waardoor hij niet meer flauwviel. Maar naast medicijnen was hulp voor zijn stressreactie nodig. Het flauwvallen van Ted werd opgewekt door interacties met mannen en het vertoon van mannelijkheid. In de sessies moest hij dus op een veilige manier blootgesteld worden aan signalen die met mannelijkheid te maken hadden. Ted werd door de training steeds beter in het volledig ervaren van zijn eigen leven.

Ook Amber boekte vooruitgang. Zij kreeg cognitieve therapie, een van de meest doeltreffende behandelingen tegen depressie. De sleutel tot herstel is om de patiënt te laten inzien dat zijn/haar waarnemingen niet per se waar zijn en dat de wereld niet zo duister is als hij lijkt. Amber moest inzien dat ze negatieve signalen naar andere mensen verzond en dat ze de sociale signalen van anderen misschien verkeerd interpreteerde. De hartslag van Amber werd steeds rustiger. Op een dag vertelde Amber dat ze ging verhuizen en er werd hard aan gewerkt haar een goede overgang te geven. Amber is een gezonde, productieve en zorgzame jonge vrouw geworden.

9. James

James is zes jaar als de psychiater wordt gevraagd een deskundig oordeel te vellen over zijn complexe situatie. James werd door een rechter naar een therapeut verwezen, omdat er zoveel verschillende verhalen over de jongen de ronde deden. Volgens zijn moeder Merle was James onverbeterlijk en onbeheersbaar, hij verbleef tijdelijk in een psychiatrisch tehuis en de rechter moest beslissen wat er daarna met hem gebeurde. Maatschappelijk werkers van de kinderbescherming en therapeuten waren ervan overtuigd dat hij aan reactieve hechtingsstoornis leed (RHS). De stoornis wordt gekenmerkt door een gebrek aan inlevingsvermogen en een onvermogen om contact te maken met anderen. De stoornis komt vaak voor bij mensen die in veel verschillende gezinnen worden geplaatst en niet de kans krijgen om een goede hechting te ontwikkelen. Behalve dat ze koel reageren, zijn veel kinderen met reactieve hechtingsstoornis juist ongepast aanhankelijk tegen vreemden. Reactieve hechtingsstoornis komt zelden voor, maar zien veel ouders, maatschappelijk werkers en therapeuten het als een verklaring voor een breed scala aan wangedrag, vooral bij adoptie- en pleegkinderen. De beschrijvingen van James zijn gedrag die zijn therapeut en moeder gaven, leken te kloppen bij de diagnose RHS, maar er was iets vreemds aan zijn dossiers. Wanneer hij in een ziekenhuis was, gedroeg hij zich goed. Hij was onderhoudend, maakte oogcontact en glimlachte. James kon geen reactieve hechtingsstoornis hebben, want dit en het feit dat therapeuten zo’n goede band met hem konden opbouwen, paste niet in het beeld van kinderen met een reactieve hechtingsstoornis. Het bleek dat het medisch personeel vaak wantrouwig tegenover de moeder van James, Merle, had gestaan. James gaf zelfs een keer aan toen hij bij bewustzijn was, dat zijn moeder loog en hem pijn deed. Hierdoor werd het duidelijk dat James was weggelopen omdat zijn moeder hem pijn deed, niet omdat hij zich ernstig misdroeg. Het gedrag van James leek op dat van iemand die hulp zoekt (wat niet vaak voorkomt bij mishandelde kinderen), niet op dat van iemand die moeite heeft met het vormen van hechtingen en relaties. James en zijn broers en zusjes verkeerden in levensgevaar en moesten onmiddellijk uit huis gezet worden.

Hiermee kwam een van de belangrijkste conflicten in de kinderpsychiatrie aan het licht: de patiënt is het kind, maar hij/zij is niet degene die de meeste beslissingen mag nemen over zijn verzorging en behandeling. Mensen die met probleemkinderen werken moeten voortdurend op hun hoede zijn voor hun vooroordelen over een situatie. De een ziet een kind als een ‘lastige tiener’ en de ander als een ‘slachtoffer van seksueel misbruik’. Hoewel de meeste ouders het beste voor hun kind willen, hebben emotioneel gestoorde kinderen vaak emotioneel gestoorde ouders. Erfelijkheid en biologie spelen de hoofdrol in de etiologie van aandoeningen. Het is een uitdaging voor de kinderpsychiatrie om het verschil te zien tussen aandoeningen als schizofrenie en autisme en stoornissen die veroorzaakt zijn door vroege mishandeling en verwaarlozing.

De moeder van James bleek de aandoening Munchhausen by proxy te hebben. Mensen met het Münchausen-syndroom maken zichzelf met opzet ziek, om medische aandacht en medelijden van anderen te krijgen. Om overtuigende symptomen te ontwikkelen halen ze zeer extreme dingen uit. De oorzaak van het syndroom is onbekend, maar het heeft te duidelijk te maken met afhankelijkheid. Mensen met het Münhcausen by proxy-syndroom proberen een ander, meestal een kind, ziek te maken, ook om aandacht en steun te krijgen. Ze kunnen er niet mee omgaan als een kind zich ontwikkelt en zelfstandiger wordt. James had haar gedrag door en was daarom in groot gevaar. Gelukkig is James met zijn broer en zusjes door de rechter uit huis geplaatst en goed terecht gekomen.

Helaas leidt toenemende belangstelling voor dit syndroom soms tot onterechte vervolging van vrouwen, bijvoorbeeld in het geval van wiegendood. Negen procent van de kinderen waarvan de moeder Munchhausen by proxy-syndroom heeft overlijdt en nog veel meer kinderen lopen ernstige verwondingen op.

10. Peter

Peter is zeven jaar oud als hij naar de kliniek van de psychiater komt voor een evaluatie met daaropvolgend therapie. Amy en Jason hadden hem geadopteerd uit een Russisch weeshuis toen hij drie jaar oud was. Hoewel zijn toenmalige verzorgers hadden opgeschept over hoe schoon het weeshuis was en hoe goed doorvoed de kinderen er waren, werd Peter net als de andere weeskinderen ernstig verwaarloosd. Elk kind kreeg slecht een kwartier per acht uur aandacht van de verzorgers, als ze werden gevoed en verschoond. Het enige andere contact was wanneer ze het handje vasthielden van het kind in het volgende bedje. Ook hadden ze bij gebrek aan een linguïstisch voorbeeld hun eigen primitieve taaltje ontwikkeld.Peter heeft spraak- en taalproblemen en problemen met aandacht en impulsiviteit. Verder heeft hij soms vreemde en erg hevige uitbarstingen die wel uren kunnen duren en waarbij hij zijn zelfbeheersing totaal kwijt lijkt te zijn. Op school heeft hij sociale- en leerproblemen leerproblemen en sociale beperkingen (kan zo gauw geen ander woord bedenken). Cognitief gezien is Peter zeven jaar, maar op andere gebieden is hij veel jonger. Hij is extreem zorgzaam op een opvallend onvolwassen manier, hij reageert namelijk als een kleuter reageert op leeftijdsgenoten en volwassenen. Verder heeft hij enige wiskundige aanleg en in sommige taalaspecten scoort hij bovengemiddeld. Het bleek dat de gebieden waarop hij het beter deed, verband hielden met de hersengebieden die gestimuleerd waren. De gebieden waarop hij achterliep, vertegenwoordigden hersengebieden die niet voldoende gestimuleerd waren, die dus te ernstig verwaarloosd waren. De cortex van Peter was verschrompeld, zijn hersenholtes waren groot en de structuur van zijn dieper gelegen hersengebieden was klein voor zijn leeftijd.

De ouders van Peter werd geadviseerd om hem de aandacht te geven die past bij zijn ontwikkelingsniveau en niet bij zijn leeftijd. De neurosequentiële benadering hielp om hem de specifieke prikkels te bieden die zijn brein had moeten missen. Massage bood hem de lichamelijke genegenheid die hij niet had gekregen en muziek en beweging hielp hem zijn brein- en lichaamsritmen te herstellen. Samen met de liefde en genegenheid van Amy en Jason en het geduld en de steun van zijn klasgenoten heeft dit ervoor gezorgd dat Peter van zijn trauma is genezen. Zowel qua studie als in sociaal opzicht is hij het sinds het begin van de middelbare school goed blijven doen.

11. Versplintering

Vooral voor kinderen geldt dat van alle rampen het meest traumatische aspect de versplintering van de menselijke betrekkingen is. Wanneer de mensen die van je horen te houden je beroven van de relaties die je nodig hebt om je veilig en gewaardeerd te voelen, om mens te worden, dan is dat een zeer destructieve ervaring. Omdat mensen sociale wezens zijn, is de ergste ramp die ons kan overkomen altijd het verlies van relaties. Daardoor heeft het herstel van trauma’s ook altijd te maken van het weer opbouwen en vertrouwen hebben in relaties. Naast medicatie en therapie is genezing onmogelijk zonder duurzame, zorgzame en liefdevolle banden met anderen. Mishandelde en getraumatiseerde kinderen hebben het hardst een gezonde gemeenschap nodig. Ongeveer veertig procent van de kinderen zal op zijn minst één mogelijk traumatische gebeurtenis meemaken voor ze volwassen zijn. De psychiater gelooft dat “we ons op een overgangspunt in de geschiedenis bevinden waar mensen gaan inzien dat de moderne samenleving veel van de essentiële elementen is kwijtgeraakt die nodig zijn voor een optimale geestelijke gezondheid.” Kinderen moeten beschermd worden voor slechte kinderopvangpraktijken en ander onrecht dat ze in de huidige maatschappij word aangedaan. Ze moeten opgroeien in een gezonde en liefdevolle omgeving?, waar hun behoeften worden gerespecteerd, door een sterke en een niet versplinterde gemeenschap.

Bron en meer studiehulp

• Vorm: Boeksamenvatting
• Boektitel: De jongen die opgroeide als hond
• Auteur: Perry
• Druk: 1e druk
• Studiehulp: voor alle beschikbare bulletsamenvattingen, oefenvragen, begrippen en studietips bij het boek, zie Studiegids voor samenvattingen bij The boy who was raised as a dog van Perry