Aan welke vereisten moeten argumenten voldoen voor een toereikende ondersteuning van de conclusie? - Chapter 8

Wanneer je de onderzoeksconclusie of de conclusie van een redenering gaat beoordelen, moet je niet alleen kijken naar de waarheidsgetrouwheid van de onderbouwende data en argumenten. Dat een feit waar is, wil niet zeggen dat deze de conclusie ook ondersteunt. Een kritische denker stelt zichzelf twee vragen:

1. Zijn de argumenten relevant voor de conclusie? (relevantie)
2. Vormen de argumenten een volledige ondersteuning van de conclusie? (volledigheid)

Wat houdt het begrip relevantie in?

Als X relevant is voor Z, dan betekent dit dat X een zekere relatie heeft tot Z. X kan nimmer relevant zijn voor Z als X niets met Z te maken heeft. Voer is relevant voor een huisdier, anders overleeft deze niet. Een discotheek is echter niet relevant voor een huisdier. Voor iemand die slecht ter been is, is de aanwezigheid van een lift relevant. Voor anderen is dit minder of helemaal niet relevant. Zo kunnen ook argumenten al dan niet relevant zijn voor een conclusie. 

Lees de onderstaande redeneringen. Wat is argument, wat is conclusie en in hoeverre is het argument relevant voor de conclusie?

X. In kaas en vlees zitten veel eiwitten. Kaas en vlees nuttigen is dus gezond. 

Y. In kaas en vlees zitten veel eiwitten. Gezamenlijk kaas en vlees eten is dus lekker. 

Z. Kaas en vlees kun je kopen in de supermarkt. Kaas en vlees zijn dus gezond. 

Argument redenering X: in kaas en vlees zitten veel eiwitten. Dit argument is relevant voor de conclusie dat kaas en vlees nuttigen dus gezond is. 

Argument redenering Y: in kaas en vlees zitten veel eiwitten. Dit argument is echter niet relevant voor de conclusie dat gezamenlijk kaas en vlees eten dus lekker is. 

Argument redenering Z: kaas en vlees kun je kopen in de supermarkt. Dit is niet relevant voor de conclusie dat kaas en vlees dus gezond zijn. 

Het kan voorkomen dat argumenten relevant lijken, maar dit niet of slechts in zeer beperkte mate zijn. Een voorbeeld. 'Het is veilig om 's nachts door Amsterdam te lopen. Maar 2% van de bewoners voelt zich onveilig tijdens een nachtelijke wandeling.' Dit lijkt een deugdelijke redenering, maar je veilig voelen en veilig zijn twee verschillende dingen. Het is in zekere mate wel relevant, want je veilig voelen kan iets zeggen over de feitelijke veiligheid. Toch kun je je veilig voelen, terwijl je dit niet bent en vice versa. Relevant zijn bijvoorbeeld wel de criminaliteitscijfers. 

Wanneer vormt een argument een volledige ondersteuning van de conclusie?

Een argument kan waar zijn en een bepaalde mate van relevantie voor de conclusie hebben, maar de conclusie alsnog onvoldoende ondersteunen. Een voorbeeld. 'Een Volkswagen is een ideale auto. Hij trekt razendsnel op.' Ondanks het snelle optrekken zijn er meer aspecten relevant die ervoor kunnen zorgen dat Volkswagen niet de ideale auto is. Het is en blijft een relevant argument, maar zorgt niet voor een volledige ondersteuning van de conclusie. 

Een ander voorbeeld vloeit voort uit de Deventer moordzaak. Financieel adviseur E.L. werd verdacht van het vermoorden van zijn cliënt, een welvarende weduwe uit Deventer. Vlak voor de moord had zij E.L. aangesteld als voorzitter van een stichting die belast was met het beheer van haar vermogen na haar overlijden. Men verdacht E.L. ervan dat hij zich te goed had willen doen aan het geld van de stichting. Een argument voor de verdenking was dat E.L. zich als voorzitter kon verrijken door het overlijden van de weduwe. Er speelde echter meer. Vlak na de moord bracht E.L. de afwikkeling van haar geldzaken onder bij zijn werkgever. Dit had als consequentie dat anderen konden inzien wat E.L. met het geld deed en hij verloor het recht om een fors bedrag voor zichzelf te claimen. Een financieel motief voor de moord zou dan niet aanwezig zijn. Dit voorbeeld verschilt qua onvolledigheid met het eerdere Volkswagen-voorbeeld. In het laatste geval legde het argument wel wat gewicht in de schaal, ook al zou er sprake zijn geweest van zwaardere argumenten die een tegenovergestelde conclusie ondersteunen. In dit geval verloor het argument dat E.L. financieel beter wilde worden van de moord juist zijn waarde door de aanwezigheid van de tegenargumenten. 

Uiteraard zit er een behoorlijk grijs gebied tussen bijna volledig en enorm onvolledig. Het is vaak lastig aan te geven wanneer voldoende argumentatie is aangedragen ter ondersteuning van een standpunt. Dit moet per geval zorgvuldig worden beoordeeld. Logica en formules kunnen hiervoor niet worden aangewend, kennis van zaken is wel handig. 

Wat is de relatie tussen volledigheid en relevantie?

Volledigheid en relevantie bestaan niet onafhankelijk van elkaar. Is argumentatie volledig, dan is die ook altijd relevant. Is argumentatie niet relevant, dan is die nooit volledig (denk aan de eerder genoemde 'kaas en vlees'-voorbeelden Y en Z). Is argumentatie relevant, dan is die niet noodzakelijk volledig (denk aan het eerder genoemde Volkswagen-voorbeeld).