Verzoeker / Cyrte c.s
HR 16 december 2011, RvdW 2012, 1
Casus
In deze zaak heeft de rechtbank hangende een bodemprocedure tussen Boekhoorn (verzoeker tot cassatie) en Cyrte c.s. (verweerders in cassatie) op verzoek van Cyrte c.s. een voorlopig getuigenverhoor bevolen. Aan de zijde van Cyrte c.s. zijn zeven getuigen gehoord, onder wie op 14 januari 2010 de getuige X. In contra-enquête heeft Boekhoorn bij het voordragen van zeven getuigen ter toelichting aangevoerd dat de verhoren van de eerste vier getuigen, evenals dat van nogmaals getuige X. als vijfde, 'zullen zien op de gang van zaken direct voorafgaande aan het verhoor van X. op 14 januari j.l.'. De rechter-commissaris heeft de bezwaren van Cyrte c.s. tegen het horen van de vier getuigen gehonoreerd, omdat het doen horen van deze getuigen met het door Boekhoorn omschreven doel de reikwijdte van het voorlopig getuigenverhoor te buiten gaat en het Boekhoorn vrij staat om in de bodemprocedure gemotiveerd de betrouwbaarheid van de verklaring van X. aan te vechten. Het hof heeft Boekhoorn niet-ontvankelijk verklaard in zijn hoger beroep tegen de beslissing van de rechter-commissaris.
Rechtsregel
Het oordeel dat de beslissing van de rechter-commissaris geen beschikking is onjuist. Het gaat niet om een beslissing van ondergeschikte, administratieve aard ter bevordering van een ordelijk en vlot verloop van de procedure, maar om een beslissing waarbij aan Boekhoorn het recht is ontzegd de betrokken vier getuigen in dit voorlopig getuigenverhoor te horen. De overwegingen van het hof kunnen zijn beslissing dat Boekhoorn niet-ontvankelijk is in zijn hoger beroep dus niet dragen.
De door de Hoge Raad in zijn beschikking NJ 1998/414 gegeven karakterisering van het voorlopig getuigenverhoor, die vooral is geschreven met het oog op een voorlopig getuigenverhoor dat voorafgaande aan een geding is bevolen, kan, toegespitst op de verkrijging van bewijs, nog worden aangevuld, waarbij aansluiting kan worden gezocht bij hetgeen de Hoge Raad meermalen heeft overwogen met betrekking tot het voorlopig deskundigenbericht. Een voorlopig getuigenverhoor strekt ertoe de verzoekende partij bewijs te verschaffen van feiten en omstandigheden die zij niet alleen in een eventueel te beginnen maar ook in een reeds aanhangige procedure zou hebben te bewijzen, dan wel de mogelijkheid te verschaffen aan de hand van de in het voorlopig getuigenverhoor afgelegde getuigenverklaringen meer zekerheid te verkrijgen omtrent voor de beslissing van het geschil relevante feiten en omstandigheden en aldus beter te kunnen beoordelen of het raadzaam is een procedure te beginnen of deze voort te zetten.
Hetgeen ten aanzien van de positie van de verzoeker van het voorlopige getuigenverhoor is gezegd, geldt in gelijke mate voor de wederpartij die in het voorlopig getuigenverhoor is verschenen en daarin op grond van art. 189 in verbinding met art. 168 Rv recht heeft op het leveren van tegenbewijs. Het in het kader van het in het voorlopig getuigenverhoor door Boekhoorn te leveren tegenbewijs, is niet beperkt tot het bewijs van de onjuistheid van hetgeen Cyrte c.s. in het voorlopig getuigenverhoor blijkens het probandum in hun verzoekschrift wensten te bewijzen, maar kan zich ook uitstrekken tot het ontzenuwen van de reeds door getuigen in het voorlopig getuigenverhoor afgelegde verklaringen, door de betrouwbaarheid daarvan aan te tasten. Ook met dit laatste blijft Boekhoorn binnen de grenzen van het in het verzoekschrift geformuleerde probandum.
Niet kan worden aanvaard dat de rechter-commissaris een discretionaire bevoegdheid heeft tot begrenzing van het aantal of de personen van de door hem te horen getuigen en de aan de getuigen te stellen vragen alsmede dat sprake zou zijn van een bevoegdheid waarvan de uitoefening niet vatbaar zou zijn voor toetsing in hoger beroep. De rechter-commissaris in een voorlopig getuigenverhoor zal het horen van een door de verzoeker of wederpartij voorgebrachte getuige of het stellen van bepaalde vragen aan gehoorde of te horen getuigen, slechts mogen weigeren indien onder de gegeven omstandigheden de goede procesorde in verband met de bij zijn beslissing betrokken belangen zulks eist. Tot deze belangen behoren onder meer het, mede door art. 186 in verband met art. 166 Rv gewaarborgde, belang van de waarheidsvinding door het leveren van getuigenbewijs in een eventueel aanhangig te maken of reeds aanhangige procedure, het ook in de procedure tot het houden van een voorlopig getuigenverhoor door art. 20 Rv mede met het oog op de processuele rechten en belangen van de wederpartij beschermde belang van een doelmatige en voortvarende rechtspleging, en belangen die meebrengen dat de voorgebrachte getuigen in het algemeen of in het kader van het voorlopig getuigenverhoor onder meer in verband met de mogelijkheid van misbruik daarvan, niet verplicht kunnen worden tot afleggen van een verklaring of het beantwoorden van bepaalde vragen.
