Hoorcollege 10: Eetstoornissen
Je spreekt van een voedings-of eetstoornis als het probleem met eten de lichamelijke, psychische of sociale ontwikkeling benadeelt. Bvb:
Groeivertraging op jonge leeftijd
Bot/ en nierproblemen op latere leeftijd
Sociaal niet mee kunnen komen
School/-studie-/werkproblemen
Komt vaker voor bij vrouwen, westerse landen, hogere intelligentie
Voedingsstoornis: geen lichaamsbeeld probleem. Dus ‘raar’ of ‘niet kunnen’ eten
Soorten voedings- en eetstoornissen:
Anorexia Nervosa (AN):
Het beperken van de energie-inname ten opzichte van de energiebehoefte met als gevolg ondergewicht
Intense angst om aan te komen of dikt te worden .
Er is een verstoorde lichaamsbeleving, overwaardering van lichaamsvormen en gewicht of onderkenning van de ernst van het ondergewicht
Twee types: restrictief type en purgerend type
Ernst Classificatie wordt gedaan middels BMI
Lifetime prevalentie: 1,2%. waarvan 90% vrouw
Boulimia Nervosa (BN)
Recidiverende eetbui episodes: In afzonderlijke tijdsperiode (bv 2 uur) substantieel meer eten dan een ander in die context zou doen. Gepaard met een gevoel van controleverlies
Eetbuien wroden gevolgd door recidiverend inadequaat compensatiegedrag
Gedurende 3 maanden minimaal 1x per week eetbui en compensatiegedrag
Overwaardering van lichaamsvormen en gewicht
Ernst Classificatie op purgeergedrag
Lifetime prevalentie: 2% waarvan 90% vrouw
Eetbuistoornis (BED)
Recidiverende eetbui episodes: In afzonderlijke tijdsperiode (bv 2 uur) substantieel meer eten dan een ander in die context zou doen . Gepaard met een gevoel van controleverlies. Eetbui bestaat uit 5000-10 000 calorieën
Kenmerken eetbuien: hoog tempo, dooreten tot ongemakkelijk gevoel, eten in afwezigheid van honger, alleen eten uit schaamte, achteraf gevoelsn van spijt, schaamte, schuld of walging, lijdensdruk, geen compensatiegedrag
Minimaal 3 maanden 1x per week een eetbui
Ernst Classificatie op aantal eetbuien
Lifetime prevalentie: 5,5% waarvan 60% vrouw
Redenen waarom lijnen bij de meeste mensen niet werkt:
Door het lijnen wordt er meer over eten nagedacht. Er treedt een jojo effect op, waarbij de persoon vaak eindigt met een iets hoger gewicht dan voor het lijnen
Biologisch gezien hebben we een heel sterk setpoint gewicht
Lijnen kan leiden tot problemen in het metabolische systeem (stofwisseling). Dit is aangetoont in onderzoeken naar anorexia nervosa =
Oorzaken eetstoornissen
Voorbeschikkende factoren (bepalen een kwetsbaarheid): Genetische aanleg, Gezinsmilieu, prestatiegericht, Persoonlijkheid, karakter, kwetsbaarheden, zoals onzekerheid, gebrek aan zelfvertrouwen, faalangst, perfectionisme, Cultuurinvloed, slankheidsideaal
Uitlokkende factoren(bepalen omzet kwetsbaarheid in Eetstoornis): Conflicten tussen ouders over opvoeding, Overbescherming, Relatieproblemen ouders of scheiding, Pesten op school, (Seksueel) misbruik of trauma, Andere stressoren
Instandhoudende factoren: Verstoorde sociale interacties
Wegstoppen van emoties en conflictvermijding, Vertekend lichaamsbeeld, Weinig zelfvertrouwen, Fysieke toestand, Rigide denkwijze, Eventuele comorbiditeit
Signalen van een eetstoornis
Omgeving en maatschappij
Topsport (met focus op gewicht)
Opvoedingsproblemen
Interpersoonlijke problemen
Scheiding
Psychotrauma
Social media gebruik/ focus op ideaalbeeld
Individualisering
Prestatiegerichtheid
Overbescherming
Pestervaringen
Taboe op seksualiteit
Comorbiditeit met eetstoornissen
Redenen voor de comorbiditeit
(Niet) eten als controle middel
(Niet) eten als emotie- regulatiemiddel
(Niet) eten als gewoonte
Niet durven eten
Jezelf niet waard vinden om te eten
Context gebonden
CBT-E: behandeling die bestaat uit meerdere fasen
Stage 1: starting well
Stage 2: taking stock
Stage 3 (I): body image, dietary restraint, events, moods and eating
Stage 3 (II): setbacks and mindset
Stage 4: ending well
Behandeling
Anorexia Nervosa: bij jongeren (16/17 jaar) familie gebaseerde therapie. Dit bestaat uit 3 fasen: ouderen in controle over eten, controle weer terug, bespreken van ontwikkelingsproblematiek. Bij volwassenen CBT-E (vorm van cognitieve therapie) MANTRa (werkboek) SSCM (combinatie van beiden). Alle 3 de behandelingen hebben 50% succes. Bij chronische patiënten wordt CBT-E met individuele rehabiliatietheorie toegepast. Dit omvat flexibiliteit, multitasking en de bigger picture
Boulimia Nervosa: FBT, CBT-E, CBT-T & voedingsmanagement & PMT
Binge-eating Disorder: CBT-E, CBT-O & voedingsmanagement & PMT
ARFID: CGT (exposure/desensitisatie) icm ouderbegeleiding bij jongeren
Klinische kenmerken: gedeelde en unieke symptomen, gedragingen en cognities
Eetbui/purgerende eetstoornissen kenmerken
(emotie gedreven) Impulsiviteit
Controle verlies: Dit kan de patiënt zelf vaak ook goed aangegeven
Gevoeligheid voor beloning: vaak is de beloning voedsel
Emotie disregulatie: ander gedrag aanwenden om hiermee te compenseren
Restrictieve eetstoornissen kenmerken
Mate van controle staat in verband met psychologisch welzijn. Hierbij wil je niet onder controle hebben maar ook geen overcontrole voor optimaal welzijn
Controleverlies kenmerken
(emotie gedreven) Impulsiviteit
Disinhibitie
Emotie disregulatie
Gevoeligheid voor beloning/toenadering
Beslisgedrag problemen: gericht op korte termijn ipv lange termijn
Over controle kenmerken
Rigiditeit
Angst
Perfectionisme: onhaalbare lat die van alles beïnvloed
Intolerantie voor onzekerheid
Gevoeligheid voor straf/vermijding
Problematisch cognitief functioneren. Hieronder valt set shifting problemen en een zwakke centrale coherentie. Er is cognitieve inflexibiliteit, waarbij moeite is met mentaal schakelen, wordt vastgehouden aan oude regels, focus ligt op details en moeite om het grotere geheel te zien. Ook is er een ervaren inflexibiliteit-rigiditeit die door de patienten worden aangegeven. Terug te zien in routines
Set shifting: Iemands vermogen om aandacht, gedachten of acties te verschuiven tussen situaties. Elke taak/doel heeft zijn eigen set mentale regels. Wisselen hiertussen kost mentale flexibiliteit, maar is wel belangrijk om te kunnen denk bvb aan deelname aan het verkeer.
Problemen hierbij bij eetstoornissen: Er is rigiditeit in gedrag, denken en persoonlijkheid wat infereert met shifting. Er is namelijk sterke volharding/doorzettingsvermogen, obsessies/compulsies, perfecties. Dit infereert ook met behandeling.
Meten:
Kaartspel: 4 kaartstapels worden aangeboden. Je krijgt een stapel kaarten die je hierbij moet onderverdelen waarbij een bepaaalde (nog onbekende) regel is waar je achter moet komen. Vervolgens veranderd de regel en wordt gekeken hoe erg wordt vastgekeken aan de oude regel.
Trail-making test: Punten moeten worden verbonden op basis van 1-a-2-b-3-c etc)
CatBat task: iin een tekst wordt eerst telkens een plaatje van een kat aangeboden in een tekst, bij dit plaatje moet dan kat worden opgelezen. Vervolgens wordt deze plots vervangen door een vleermuis en moet dit ipv kat worden opgelezen
Anorexia nervosa en set-shifting:
Verminderde set shifting in volwassenen, in kinderen minder duidelijk
Na herstel nog steeds verminderde set shifting
Eerstegraads familieleden (zussen, moeders) ook verminderd
Abnormale activiteit in breingebeiden gerelateerd aan set shifting (frontostriato-thalamic pathways)
Boulimia nervosa en set-shifting:
Verminderde set shifting tijdens zieke fase, vergelijkbaar met anorexia nervosa
In adolescenten geen problemen, maar nog onvoldoende over bekend
Verminderde set shifting in eerstegraads familieleden
Hersteld van boulimia nervosa?
Eetbuistoornis en set-shifting:
Verminderde set shifting tijdens zieke fase, relatie met depressieve klachten. Maar…
inconsistenties tussen reviews
Hersteld van eetbuistoornis? Eerstegraads familieleden? Adolescenten?
Central coherence: informatieverwerkingsstijl die gaat over hoe je complexe informatie verwerkt, de mate waarin je in staat ben het grotere geheel te zien of juist inzoomt op details Bij een sterke centrale coherentie zie je het grotere gehelen/concepten, terwijl bij een zwakke de focus ligt op details.
Embedded figure task Binnen een figuur is een ander figuur ´verstopt´
RCFT: er wordt gevraagd een ingewikkeld figuur na te tekenen. Wordt begonnen met details of het grotere geheel? Vervolgens is er ook nog een recall, waarbij hetzelfde wordt bekeken
Sentece completion task er wordt gevraagd zinnen af te maken. Dit heeft te maken met het groter geheel kunnen zien
Anorexia, boulimia nervosa en centrale coherentie:
Centrale coherentie problemen tijdens de zieke fase
Zwakke globale integratie en superieure lokale verwerking
Minder efficiente globale verwerking bij adolescenten met anorexia,
problematische CC bij boulimia (echter 1 studie)
Hersteld van anorexia, milde CC problemen
Eerstegraads familieleden (anorexia, boulimia) niets bekend
Eetbuistoornis en centrale coherentie:
Cognitieve Remediatie Therapie (CRT): behandeling gericht op inhoud van denken (wat) en minder op het denkproces (hoe). De interventie is gericht op cognitieve kwetsbaarheden. Het bestaat uit 10 sessies met thuiswerkopdrachten. Tijdens een sessie worden taken geoefend. Achteraf wordt er gereflecteerd op de cognitieve stijl, was dit moeilijk of makkelijk. Dit wordt vertaald naar het dagelijks leven, ondervind je ook wisselproblemen met bvb koken?
Emoties en eetstoornissen:
Problemen met het (h)erkennen (alexithymie) en expressie van emoties
Disfunctionele en beperkte hoeveelheid emotie regulatie strategieën
Emotioneel sensitiever, emotionele tolerantie lager, emoties blijven langer bestaan
Comorbiditeit affectieve stoornissen hoog
Te veel disfunctionele emotie regulaite, zoals onderdrukking van emotionele expressie
Te weinig functionele regulatie, zaols cognitieve herwaardering: psychologische strategie die nuttig is wanneer de stressvolle de situatie in kwestie kan niet worden gewijzigd. Het gaat om het verminderen van de emotionele impact van een stressvolle situatie door de oorspronkelijke perceptie ervan te herformuleren of opnieuw te beoordelen
