Hoe komt een hulpverlener tot een goede interpretatie? - Chapter 7

Na de probleemverheldering is het tijd voor de hulpverlener om de problemen te nuanceren. Het nuanceren kan ertoe bijdragen dat de cliënt uitwegen ziet en tot nieuwe inzichten komt. De hulpverlener heeft in deze fase een actieve en sturende functie. Hij probeert de informatie te interpreteren en zal zijn eigen inzichten op de problematiek uiten. De vraag is nu "Hoe komt men tot een goede interpretatie?"

Hoe komt de hulpverlener tot verbanden, interpretaties en informatie?

Hoe kan men de verbanden zien die een bijdrage leveren aan een heldere kijk op de oorzaken van de problemen? Hoe kan men tot een hypothese komen? De hulpverlener zal gebruik moeten maken van theorieën. Met behulp van theorieën kan hij tot een juiste interpretatie komen. Interpreteren is het helder maken van de problemen. Dit houdt in dat feiten, emoties en bepaalde situaties begrijpelijker gemaakt worden. Bovendien moet de informatie in een verband worden gezien. Zo krijgen de afzonderlijke feiten meer betekenis. Verschillende theorieën leiden tot verschillende interpretaties. Het is de taak van de hulpverlener de informatie in het kader van een psychologische theorie te plaatsen. Bovendien moet de hulpverlener rekening houden met zijn eigen referentiekader om nieuwe inzichten te verwerven. Ook moet hij letten op biologische en sociale factoren die een rol spelen bij de cliënt. Dit noemt men het psychologisch interpreteren. Het verwoorden van interpretaties zal voor sommige cliënten verrassend zijn. De interpretaties sluiten in dat geval niet aan bij het referentiekader van de cliënt. Er zijn ook interpretaties die wel min of meer bij de cliënt bekend zijn. De cliënt had een vage notie van de inzichten en wist het niet duidelijk te omschrijven. In dat geval zijn de interpretaties verhelderend. De hulpverlener moet geduldig zijn met het uiten van de interpretaties. Hij zal zijn inzichten eerst zelf moeten controleren. Bovendien krijgt de cliënt dan de kans zelf nieuwe wegen te vinden om de problemen op te lossen. Als een hulpverlener de inzichten aan de cliënt vertelt, moet hij zich realiseren dat alledaags taalgebruik gewenst is. Alledaags taalgebruik is begrijpelijker en maakt de samenwerking soepeler. Dit zorgt er ook voor dat de cliënt daadwerkelijk iets met de inzichten kan doen, en deze dus begrijpt.

Waar moet men op letten bij nuanceren?

Het geven van informatie en inzichten is een vorm van nuanceren. De hulpverlener kan bewust nuances aanbrengen. Er zijn verschillende nuancerende vaardigheden te onderscheiden.

In de eerste plaats kan de hulpverlener gebruik maken van de nuancerende empathie. De hulpverlener probeert erachter te komen wat de cliënt tussen de regels door zegt en welke half verborgen gevoelens hij laat blijken. Vervolgens vertaalt hij één en ander, en uit hij zijn vermoedens. Op deze manier kan hij dieper op de kwestie ingaan.

Confrontatie

Een versterkte vorm van deze vaardigheid is de confrontatie. De hulpverlener confronteert de cliënt met de harde feiten of met een inzicht dat haaks staat op de visie van de cliënt. Zijn toon is daarbij belangrijk. Een voorbeeld: Joop praat over van alles en nog wat en gaat niet op de vragen in. De hulpverlener heeft hier genoeg van en zegt: 'Je vermijdt de hele tijd de vragen. Doe je dit ook in het dagelijks leven?' De hulpverlener kan ook dwingender zijn: 'Je vermijdt de hele tijd de vragen. Vanaf nu geef je gewoon kort en duidelijk antwoord.' De confrontatie kan ontmaskerend werken. Het kan de cliënt ook uit de tent lokken. De cliënt moet de confrontatie aangaan. Hij zal kunnen ontkennen of beamen. Het is belangrijk dat de cliënt de tijd krijgt te reageren. Het confronteren is een goede manier om te zorgen dat de cliënt niet langer om de feiten heen draait. De hulpverlener kan met behulp van de confrontatie ook de sterke punten van de cliënt benadrukken. Confrontatie hoeft dus niet altijd een negatieve lading te hebben! 

Een variant van de positieve confrontatie is het positief heretiketteren. Dit houdt in dat de hulpverlener een positievere kijk geeft op de verschillende aspecten van het probleem. Bij het positief heretiketteren wordt ervan uitgegaan dat een positieve motivatie de cliënt naar de hulpverlener brengt. Als de cliënt alleen maar negatief zou zijn, zou hij geen hulp zoeken. Eén van de belangrijkste functies van het heretiketteren is het veranderen van een negatief zelfbeeld. Een voorbeeld: Jantje vindt zichzelf een slome duikelaar. De hulpverlener zegt tegen Jantje dat het slome gedrag misschien bij een evenwichtige persoonlijkheid hoort. Het slome gedrag wordt dus met een goede eigenschap in verband gebracht. Het aanbrengen van positieve etiketten is een goede zaak als de cliënt zelf een verklaring voor zijn gedrag heeft die onjuist of ongewenst is. Men kan ook een positief etiket aanbrengen als de cliënt geen verklaringen heeft. Andere functies van positief heretiketteren zijn het verkrijgen van een adequatere visie op de oplossing van problemen en het feit dat de hulpverlener de omgevingsinvloeden op het cliëntgedrag kan aanvullen. Ook wordt er ingegaan op de hulpverlener die zijn persoon bij het proces betrekt. De hulpverlener doet dit door zijn eigen ervaringen bij de gesprekken te betrekken. De gesprekken worden hierdoor iets minder formeel en de hulpverlener krijgt een voorbeeldfunctie. 

Directheid is ook een vorm van confrontatie. In een metagesprek wordt openlijk besproken, wat er zich in de gesprekken tussen hulpverlener en cliënt afspeelt. Het is de bedoeling dat de hulpverlener de cliënt attent maakt op een opvallend aspect van zijn persoonlijkheid. De hulpverlener gebruikt directheid bij het vóórkomen van zijn eigen ongenoegens over de voortgang van het gesprek. Bovendien moet hij het idee hebben dat praten hierover een positieve invloed zal hebben op de ontwikkeling van het gesprek. Ook hanteert de hulpverlener directheid als de cliënt zijn gevoelens en gedachten over zijn verhouding tot de hulpverlener moeilijk kan uiten. Tenslotte is het belangrijk te weten dat directheid pas gebruikt kan worden, als de cliënt de hulpverlener volkomen vertrouwt.