Hoe ziet het diagnostisch scenario eruit in de cyclus? - Chapter 6

Uit de klachtenanalyse komt een overzicht van klachten en hulpvragen. Hierdoor wordt duidelijk hoe het onderzoekstraject er globaal uit zal zien. Voordat dit uitgevoerd kan worden moet de diagnosticus een onderzoeksplan opstellen. Dit noemen we een diagnostisch scenario (ook wel stappenplan). Hierin staan ook de (voorlopige) doelen van het onderzoek. Het diagnostisch scenario is dus een tussenstap in de diagnostische cyclus en komt na de klachtenanalyse. Waarom stelt de diagnosticus een scenario of onderzoeksplan op? Dit heeft drie redenen:

• De cliënt wordt geïnformeerd over het vervolgonderzoek.
• Aanbrengen van een onderzoekskader, waardoor de diagnosticus zichzelf dwingt zichzelf tot explicitering van het proces.
• De volledigheid wordt gewaarborgd.

Het is belangrijk om de cliënt vooraf te informeren over het onderzoek. Die cliënt is namelijk mede verantwoordelijk voor het onderzoek. De cliënt krijgt hier voor het eerst onder ogen wat het onderzoek zal inhouden en wat er van hem verwacht wordt. Enkele begrippen die van belang zijn bij het diagnostische scenario zijn diagnostische hulpvraag en deelhulpvragen, vraagstelling en type vraagstelling, diagnostisch onderzoek en type onderzoek en diagnostisch scenario.

Wat zijn diagnostische vragen en deelhulpvragen?

Onder diagnostische hulpvragen verstaan we de vragen waarop het diagnostisch onderzoek een passend antwoord kan geven. Niet alle hulpvragen komen in aanmerking voor een diagnostisch onderzoek, dus niet elke hulpvraag is een diagnostische hulpvraag; de diagnostische hulpvragen worden uit de hulpvragen gefilterd. Een diagnostische hulpvraag kan bestaan uit deelhulpvragen.

Vraagstelling en type vraagstelling

De vraagstelling is een door de diagnosticus verkort geformuleerde diagnostische hulpvraag. We hebben vier verschillende typen vraagstellingen. Dit zijn verhelderende, onderkennende, verklarende en indicerende vraagstellingen.

Wat is diagnostische onderzoek en welke typen onderzoek zijn er?

Onder diagnostisch onderzoek verstaan we alle handelingen die een diagnosticus verricht om de vraagstelling te beantwoorden. De verschillende typen onderzoek komen overeen met de verschillende typen vraagstellingen.

Het is bij een diagnostisch scenario van belang dat de diagnostische hulpvragen alle informatie bevatten die voor het opstellen van het scenario van belang zijn. Als hieraan is voldaan, moet de diagnosticus de diagnostische hulpvragen omzetten in vraagstellingen en het daarbij aansluitende type onderzoek en de diagnosticus moet de onderzoeken ordenen in een diagnostisch scenario.

Het diagnostisch scenario bestaat uit twee hoofdstappen:

1. Van de hulpvragen wordt gekeken welke een diagnostische hulpvraag is. Er wordt een vraagstelling gevormd en een daarbij horend onderzoekstype.
2. Het ordenen van de onderzoekstypen in een scenario.

Het spreekt voor zich dat de diagnosticus de cliënt informeert over het voorgenomen diagnostisch scenario.

Hoe analyseer je hulpvragen (stap 1)?

Als een hulpvraag van de cliënt leidt tot een diagnostisch onderzoek dan zal de diagnosticus dit zien als een diagnostische hulpvraag en deze omzetten in één of meerdere vraagstellingen. Het is van belang dat de diagnostische hulpvraag zo goed mogelijk aansluit bij de beleving van de cliënt. Daarom begint de uiteindelijke diagnostische hulpvraag ook altijd met: ‘Ik zou graag hebben dat..’ (de ik is de cliënt/opdrachtgever). Bij het analyseren van de hulpvragen worden er drie stappen doorlopen:

1. Diagnostische hulpvragen controleren op deelhulpvragen
2. Diagnostische hulpvragen verkort herschrijven
3. Identificeren van het type vraagstelling en het type diagnostisch onderzoek

De relatie tussen de diagnostische hulpvraag, type vraagstelling en type onderzoek is als volgt: 

• Wat is er met mij/dit kind aan de hand: onderkennende vraag, dus type onderzoek onderkennend (ODK).
• Waarom is dit met mij/dit kind aan de hand: verklarende vraag, dus type onderzoek is verklaring (VKR).
• Hoe kan ik/dit kind het best geholpen worden: indicerende vraag, dus type onderzoek is indicatie (IDC).

Stap 1. Hoe controleer je diagnostische hulpvragen op deelhulpvragen?

Een diagnostische hulpvraag kan eigenlijk bestaan uit twee vragen. Dus de diagnostische hulpvraag is op te splitsen in twee deelhulpvragen. Deze moeten door de diagnosticus allemaal worden beantwoord.

Stap 2. Hoe herschrijf je diagnostische hulpvragen verkort?

De bedoeling van het verkort schrijven van de hulpvragen is dat ze overeenkomen met de tabel die hierboven staat beschreven. Je kunt dingen uit de hulpvragen weglaten die niet van cruciaal belang zijn en je kunt eventuele herhaling vermijden. (Dus het voorvoegsel ‘ik zou graag hebben dat..’ kan weggelaten worden)

Stap 3. Hoe identificeer je het type vraagstelling en het type diagnostisch onderzoek?

De verkorte diagnostische hulpvragen worden nu vergeleken met de typen vraagstellingen. Om dit te vergemakkelijken moet je telkens na gaan wat nodig is om de diagnostische hulpvraag te beantwoorden.

Hoe orden je de onderzoekstypen in een scenario (stap 2)?

Op basis van de vorige stap heeft de diagnosticus een overzicht van de verschillende typen onderzoek die uitgevoerd moeten worden. Er kunnen zich verschillende scenario’s voordoen. Deze worden weergeven op een scenariokaart. We maken onderscheid tussen vier verschillende typen scenario’s:

• Het 0-scenario: Na het verhelderend onderzoek komt de diagnosticus samen met de cliënt tot de conclusie dat verder onderzoek niet nodig is.
• Het 1-scenario: Na het verhelderend onderzoek vindt nog één type onderzoek plaats. Bijvoorbeeld verheldering-onderkenning.
• Het 2-scenario: Na het verhelderend onderzoek volgen nog 2 typen onderzoek. Bijvoorbeeld verheldering-onderkenning-indicatie.
• Het 3-scenario: Na het verhelderend onderzoek volgen nog 3 typen onderzoek. Dit is het meest volledige scenario.

Na deze twee stappen moeten we de cliënt informeren over het diagnostisch scenario. Dit gebeurt nadat het diagnostisch scenario is opgesteld. De diagnosticus moet de cliënt duidelijk maken waarom het nodig is dat deze stappen worden gedaan om te komen tot een antwoord op de vraagstelling. Een voorbeeld van hoe het proces verloopt van hulpvraag tot diagnostisch scenario:

1. Hulpvraag: De medewerkers vragen zich af wat er met Ada aan de hand is.
2. Diagnostische hulpvraag: Wat is er met Ada aan de hand?
3. Type vraagstelling: Onderkennend (DHv1: ODK)
4. Type diagnostisch onderzoek: Onderkenning
5. Diagnostisch scenario: VHD → ODK

Wat zijn enkele belangrijke aandachtspunten?

Een belangrijk aandachtspunt in het diagnostisch scenario is de inzichtelijkheid van de hulpvragen. De hulpvragen moet de intenties van de cliënt weergeven en ook in de bewoording van de cliënt zijn.