De analysefase: hoe vind je op theorie gebaseerde verklaringen voor het probleem? - Chapter 3

In deze fase moet eerst de uitkomst variabele gedefinieerd worden, dit is de variabele die veranderd moet worden. Daarna worden in de divergente fase zoveel mogelijk verklaringen gevonden. Deze verklaringen worden gekoppeld aan relevante sociale psychologische theorieën. Als laatste, in de convergente fase, worden de verklaringen geëvalueerd op hun relevantie, validiteit, en waarschijnlijkheid van het probleem.

Hoe specifieer je de uitkomst variabele?

Het eerste doel in de analyse fase is het specificeren van de uitkomst variabel om te het doelgedrag voor interventie te verduidelijken. Idealiter wordt de uitkomst variabele geformuleerd in termen van de gewenste staat. De literatuur onderscheidt drie verschillende sociale psychologische variabelen:

1. Gedragingen en intenties van gedrag
2. Attitudes en cognities
3. Emoties en affect

Het is in eerste instantie wenselijk dat er maar één uitkomst variabele is. Dit komt omdat variabelen sterk gerelateerd kunnen zijn aan elkaar waardoor een verandering in één variabele ervoor zorgt voor een verandering in de ander. Wanneer variabelen juist niet gerelateerd zijn, komt dat omdat zij een verschillende ontogenetische historie hebben. Hiervoor hebben zij verschillende verklaringen en interventies nodig.

Wat zijn de benodigdheden voor de uitkomst variabele?

Om een goed doel van invloed te zijn, moet een uitkomst variabele aan de volgende criteria voldoen:

1. Het moet relevant zijn voor het probleem – relevantie
2. Het moet worden beschreven in specifieke en concrete termen – specificiteit
3. Het moet in continue termen beschreven worden – continuïteit

Wat is relevantie?

De uitkomst variabele zou logischerwijs uit de probleemstelling moeten voortkomen. Het zou, in een ideaal scenario, de gewenste staat moeten weerspiegelen.

Wat is specificiteit?

In het PATH-model moet de uitkomst variabele zo concreet mogelijk worden beschreven. Dit is belangrijk omdat een te algemene uitkomst variabele het moeilijk maakt om een effectief interventie programma te ontwikkelen. Je loopt dan het risico dat aspecten van de variabele beïnvloed wordt die niet problematisch zijn.

Wat is continuïteit?

De variabele moet continue zijn zodat het beschreven kan worden in kwantitatieve termen (meer of minder dan…). Ten eerste maakt die het makkelijker om verklaringen te genereren voor het probleem en het beschrijving van het causale model. Ten tweede maakt een kwantitatieve variabele het ook makkelijker om een interventieprogramma te evalueren. De staat voor en de staat na de interventie zijn makkelijk te vergelijken.

De divergente fase: hoe genereer je verklaringen?

De tweede stap in de analyse fase is het vinden van zo veel mogelijk verklaringen en het identificeren van relevante oorzaken van het probleem. Hierbij zijn er een paar dingen om rekening mee te houden. Ten eerste maakt de validiteit van de verklaringen op dit moment niet heel veel uit. Het is belangrijker om ervoor te zorgen dat alle aspecten van het probleem worden verklaard. Ten tweede zou de sociale psycholoog zich moeten richten op verklaringen voor mogelijke verschillen in de uitkomst variabele.

Er zijn verschillende methoden om verklaringen te vinden:

1. Vrije associatie
2. Het verzamelen van verklaringen door empirische technieken zoals vragenlijsten, interviews, en observaties
3. Er kan gezocht worden in de sociale psychologische literatuur

Wat is vrije associatie?

Bij vrije associatie is het belangrijk dat er in eerste instantie zo veel mogelijk verklaringen worden bedacht. Vervolgens wordt er gekeken naar de validiteit en worden de meest gunstig verklaringen gekozen. Bovendien kan het vinden van een verklaring bij vrije associatie leiden tot het vinden van een andere verklaring die logischerwijs uit de eerste volgt.

Er worden verschillende soorten associaties onderscheiden: probleem associatie, concept associatie, en perspectief nemen.

1. Probleem associatie: dit is de meest simpele vorm van associatie. De psycholoog maakt zoveel mogelijk verklaringen voor het probleem door zichzelf de vraag te stellen: waarom is het een probleem? Het kan echter zijn dat het zich alleen op deze manier op het probleem richt, waardoor andere mogelijke verklaringen niet worden besproken. Daarom is het goed om verklaringen te zoeken met een conceptuele en meer abstracte benadering.
2. Concept associatie: een andere manier om verklaringen te vinden is door verder te kijken dan het probleem en fenomenen bedenken die conceptueel gelijk zijn aan het probleem. Door het gebruiken van concepten, kan de psycholoog het probleem vertalen naar een meer abstract en wetenschappelijk probleem.
3. Perspectief nemen: van uit perspectief kijken ziet het probleem door de ogen van de mensen die bij het probleem betrokken zijn. Eerst moeten de individuen die betrokken zij geïdentificeerd worden en daarna moet de psycholoog zichzelf in zijn of haar schoenen plaatsen.

Wat zijn interviews en observaties?

Interviews en observaties zijn ook nuttig tijdens de analyse fase. Echter zijn ze in deze fase specifieker, omdat ze voortkomen uit de gekozen uitkomst variabele(n).

Een specifieke interview methode om verklaringen te vinden is het ‘waarom interview’. Dit kan een echt interview zijn met betrokken partijen, maar het kan ook een oefening zijn voor de psycholoog om voor zichzelf verschillende verklaringen te bedenken. Deze interviews zijn gedetailleerder dan de interviews die in de probleem fase zijn besproken. Bij deze gesprekken moet ervoor worden gezorgd dat de vragen niet altijd op dezelfde manier worden gesteld.

Het verklarende model kan in een figuur worden weergegeven:

• Affirmative action policies
• Expectation that female managers are not competent
• Lack of authority among female managers
• Lack of support for female managers from top management
• Lack of interest among women in management positions

Dit houdt in dat je teruggaat op de causale keten, bottom-up, van de uitkomst variabele naar een mogelijk obstakel. Dit model is nog niet compleet en kan nog veel ‘waarom vragen’ oproepen. Het is goed om volledig te zijn en niet te focussen om één set van verklaringen. Het concentreren om de meest relevante verklaringen gebeurt pas in de convergente fase.

In de analysefase wordt een meer systematische observatie gehanteerd dan in de probleemfase. Er kan onderscheid worden gemaakt tussen observatie van anderen en zelfobservatie (introspectie). In het geval van een observatie, observeert de sociale psycholoog een proces in een groep of organisatie. De SYMLOG, een instrument voor groepsobservatie, kan worden gebruikt. De SYMLOG-instrument bestaat uit 26 kenmerken die aan elk groepslid worden gegeven. Bijvoorbeeld: active, dominant, talks a lot. De psycholoog moet de persoon per item scoren op een driepuntsschaal: 1 = zelden, 2 = soms, 3 = vaak. Deze scores worden dan gecombineerd voor elk groepslid op drie dimensies: dominant-onderdanig, vriendelijk-onvriendelijk, en instrumenteel gecontroleerd-emotioneel expressief. Met deze data wordt een grafische representatie van de groep gegeven.

Bij introspectieve methoden kan aan groepsleden worden gevraagd om zichzelf te beoordelen en te beoordelen hoe ze op andere reageren.

Wat zijn sociale psychologische theorieën?

Een derde methode voor het vinden van verklaringen is aan de hand van sociale psychologische literatuur. Sociale psychologische theorieën, meestal gebaseerd om een groot aantal onderzoeken, specificeren de mogelijke oorzaken van sociaal gedrag, zoals agressie, altruïsme, leiderschap, status, conformiteit, en vooroordelen. De twee methoden voor het genereren van verklaringen, associatie en perspectief nemen, geven vaak een idee van welke theorieën relevant zijn en welke niet. Onthoud dat in de analysefase deze theorieën vooral gebruikt worden als heuristiek om een causaal verklarend model te maken. In de volgen de fase van het PATH-model, de testfase, worden de theorieën grondiger bekeken.

Er zijn drie verschillende strategieën om verklaringen uit sociale psychologische literatuur te vinden:

1. De thematische (topical) strategie: deze benadering zoek uit wat er geschreven is in de literatuur over een bepaald onderwerp. In veel gevallen zijn er studies binnen de psychologische literatuur die direct gerelateerd zijn aan het probleem.
2. Conceptuele strategie: deze benadering herformuleert het probleem op een meer conceptueel niveau om verbanden te vinden met relevante sociale psychologische fenomenen en theorieën.
3. Algemene theorie strategie: de thematische en conceptuele strategieën zijn inductief in dat ze bottom-up zijn, van probleem naar verklaring. De algemene theorie strategie is deductief. Het beweegt top-down, van een algemene theorie dat op het eerste gezicht niet heel relevant lijkt te zijn voor het probleem. Echter hebben zijn een groot bereik aan implicaties over een breed domein van problemen. Zo is het bijvoorbeeld goed om deze strategie te gebruiken voor een relatief nieuw probleem.

De convergente fase: hoe reduceer je het aantal verklaringen?

In de convergente fase wordt het aantal verklaringen verminderd, zodat alleen de meest plausibele verklaringen overblijven. Er zijn drie verschillende stappen in deze fase.

1. Eerst, het aantal verklaringen verminderen door de irrelevante en overbodige verklaringen kwijt te raken.
2. Tijdens de tweede stap, wordt de theoretische validiteit gecontroleerd van elke verklaring.
3. Als derde stap, worden de resterende verklaringen gecontroleerd om te zien of ze verantwoordelijk zijn voor het probleem.

In deze fase moet eerst de uitkomst variabele gedefinieerd worden, dit is de variabele die veranderd moet worden. Daarna worden in de divergente fase zoveel mogelijk verklaringen gevonden. Deze verklaringen worden gekoppeld aan relevante sociale psychologische theorieën. Als laatste, in de convergente fase, worden de verklaringen geëvalueerd op hun relevantie, validiteit, en waarschijnlijkheid van het probleem.