Begrippenlijst Psychology

Deze samenvatting is gebaseerd op collegejaar 2012-2013. Gedoneerd aan JoHo aan waarschijnlijk volgt deze psychologie begippenlijst de hoofdstuk indeling van Psychology van Gray.

Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
Hoofdstuk 7
Hoofdstuk 8
Hoofdstuk 9
Hoofdstuk 10
Hoofdstuk 11
Hoofdstuk 12

Hoofdstuk 1

psychology psychologie	Wetenschap van de geest en het gedrag.
behavior gedrag	Handelingen/gedragingen van een persoon of van een dier die men kan waarnemen.
mind geest	Subjectieve ervaringen van een persoon zoals sensaties, waarnemingen, gedachten, dromen, beweegredenen en emotionele gevoelens.
science wetenschap	Pogingen om antwoorden op bepaalde vragen te verkrijgen door de systematische verzameling en logische analyses van data welke objectief wordt geobserveerd.
dualism dualisme	Zienswijze dat elk mens bestaat uit twee afzonderlijke maar samengevoegde delen: een materieel lichaam en een immateriële ziel.
reflexes reflexen	Onvrijwillige reacties op bepaalde stimuli.
materialism materialisme	Zienswijze dat de geest een betekenisloos concept is en dat er niets meer bestaat dan materie en energie.
reflexology reflexologie	Zienswijze dat al het menselijk gedrag ontstaat door middel van reflexen. Zogenaamde vrijwillige handelingen zijn eigenlijk complexe reflexen waarbij de hogere hersendelen betrokken zijn.
localization of function lokalisatie van functie	Specifieke delen van het brein dienen specifieke functies bij de productie van de mentale ervaring en gedrag.
empiricism empirisme	Zienswijze dat menselijke kennis en gedachten voortkomen vanuit de waarneming zoals zien en horen.
law of association by contiguity wet van associatie van nabijheid	Als een persoon twee gebeurtenissen in de omgeving (op hetzelfde moment of kort na elkaar) ervaart, worden die gebeurtenissen met elkaar geassocieerd in het brein, zodat later het denken aan de ene gebeurtenis automatisch leidt tot het denken aan de ander.
nativism nativisme	Tegenovergestelde van empirisme, dat sommige kennis en regels aangeboren zijn en niet door middel van ervaring verkregen hoeven te worden.
a priori knowledge a priori kennis	Kennis die al in het brein aanwezig is en dus niet hoeft te worden geleerd.
a posteriori knowledge a posteriori kennis	Kennis die wordt vergaart door middel van ervaring in de omgeving. Eerst is hiervoor a priori kennis nodig.
level of analysis niveau van analyse	Niveau of type van oorzakelijke processen wat bestudeerd wordt.
sexual jealousy seksuele jaloezie	Groep emoties en gedragingen die ontstaan wanneer een persoon denkt dat zijn of haar relatie met een (potentiële) seksuele partner bedreigd wordt door de betrokkenheid van de partner met een andere persoon.
behavioral neuroscientists gedragsneurowetenschappers	Wetenschappers die bestuderen hoe het zenuwstelsel een bepaald gedrag produceert.
behavioral geneticists gedragsgenetici	Wetenschappers die psychologische verschillen tussen mensen proberen te verklaren aan de hand van verschillen in hun genen.
evolutionary psychologists evolutionaire psychologen	Wetenschappers die bestuderen hoe of waarom bepaalde kenmerken van mensen tot stand kwamen in de evolutie.
evolutionary functions evolutionaire functies	Voordelen van overleving of reproductie.
learning psychologists leerpsychologen	Onderzoekers die gedragingen verklaren in termen van ervaringen uit het verleden.
cognition cognitie	Informatie (zoals gedachten, overtuigingen en herinneringen) die is opgeslagen en op een bepaald moment geactiveerd wordt door de hersenen.
social psychologists sociaal psychologen	Onderzoekers die in kaart brengen hoe mentale ervaringen en gedrag beïnvloedt wordt door anderen of door onze gedachten over anderen.
cultural psychologists cultuurpsychologen	Onderzoekers die mentale ervaringen verklaren door te kijken naar de cultuur waarin de persoon zich heeft ontwikkeld.
developmental psychologists ontwikkelingspsychologen	Onderzoekers die leeftijdsverschillen in kaart brengen met betrekking tot de manier waarop mensen denken, zich voelen en gedragen.

Hoofdstuk 2

fact (observation)

feit (observatie)

Objectieve bewering, meestal gebaseerd op directe observatie, waarover observatoren het eens zijn.

theory

theorie

Idee of conceptueel model welke is ontworpen om bestaande feiten te verklaren en voorspellingen te doen over nieuwe feiten die ontdekt zouden kunnen worden.

hypothesis

hypothese

Voorspellingen die gedaan kunnen worden over nieuwe feiten aan de hand van een theorie. Dit is wat specifieker dan een theorie en door middel van een hypothese kan men ook echt iets toetsen.

variable

variabele

Alles wat kan variëren (bijvoorbeeld testscores).

independent variable

onafhankelijke variabele

Variabele waarvan gedacht wordt dat het een effect teweegbrengt op een andere variabele.

dependent variable

afhankelijke variabele

Variabele waarvan gedacht wordt dat hij beïnvloed zal worden. Dit is de uitkomstvariabele.

experiment

experiment

Procedure waarbij een onderzoeker één of meer onafhankelijke variabelen systematisch manipuleert en kijkt naar veranderingen in één of meer afhankelijke variabelen. Hij houdt alle andere variabelen hierbij constant.

subjects

deelnemers

Mensen of dieren die worden onderzocht in een experiment of een onderzoek.

within-groups experiment

binnen-groepen experiment

Onderzoeksdesign waarbij de verschillende condities van de onafhankelijke variabele worden toegepast bij elke deelnemer.

between-groups experiment

tussen-groepen experiment

Onderzoeksdesign waarbij de verschillende condities worden toegepast bij verschillende groepen deelnemers.

correlational study

correlationeel onderzoek

Type onderzoek waarin de onderzoeker geen variabele manipuleert maar twee of meer variabelen meet om relaties tussen ze te vinden.

descriptive study

descriptieve studie

Type onderzoek waarbij het gedrag van een persoon of een groep personen wordt beschreven zonder de relaties tussen verschillende specifieke variabelen te onderzoeken.

laboratory study

laboratoriumstudie

Type onderzoek waarbij de deelnemers naar een locatie worden gebracht die is ontworpen om de verzameling van gegevens te optimaliseren of om voor omgevingsfactoren te controleren.

field study

veldstudie

Elk onderzoek wat uitgevoerd wordt in een andere setting dan in een laboratorium.

self-report methods

zelfrapportagemethoden

Procedures waarbij de deelnemers van een onderzoek hun eigen gedrag of gevoelens moeten beschrijven of beoordelen.

observational methods

observationele methoden

Alle procedures waarbij onderzoekers gedrag observeren en registreren.

naturalistic observation

naturalistische observatie

Subcategorie van de observationele methoden. De onderzoeker grijpt hierbij niet in op het gedrag van de deelnemer en bestudeerd zo het natuurlijke gedrag.

tests

tests

Tweede subcategorie van de observationele methoden. Hierbij presenteert de onderzoeker opzettelijk stimuli of problemen waarop de deelnemer reageert (bijvoorbeeld tests voor probleem oplossen).

descriptive statistics

beschrijvende statistiek

Statistiek die een samenvatting weergeeft van de gehele dataset.

inferential statistics

inferentiële statistiek

Statistiek waarmee onderzoekers beslissen hoe zeker zij ervan kunnen zijn dat de gevonden resultaten niet door toeval zijn veroorzaakt.

mean

gemiddelde

Rekenkundig gemiddelde, bepaald door alle scores op te tellen en deze som te delen door het aantal scores.

median

mediaan

Middelste getal van een reeks scores, bepaald door de scores van laag naar hoog te rangschikken en de score te zoeken die hetzelfde aantal scores boven als onder zich heeft.

variability

variabiliteit

Mate waarin de getallen in de dataset verschillen van elkaar en van het gemiddelde.

standard deviation

standaarddeviatie

Uitdrukking van de variabiliteit. Hoe verder de individuele scores van het gemiddelde afliggen, des te groter is de standaarddeviatie.

correlation coefficient

correlatie coëfficiënt

Statistiek waarmee de sterkte en de richting van de relatie tussen bepaalde variabelen uitgedrukt wordt.

positive correlation

positieve correlatie

Toename op één variabele valt samen met de neiging van een andere variabele om toe te nemen.

negative correlation

negatieve correlatie

Toename op één variabele valt samen met de neiging van een andere variabele om af te nemen.

level of significance, p

significantieniveau, p

Mogelijkheid dat een verschil zo groot als, of groter dan, het geobserveerde zal voorkomen door enkel toeval als er in de grotere populatie geen verschil zou zijn tussen de twee gemiddelden.

statistically significant

statistisch significant

Wanneer de p-waarde minder dan .05 is. De kans is in dit geval klein (minder dan 5%) dat de resultaten alleen door kans gevonden zouden kunnen zijn.

error

ruis

Willekeurige variabiliteit die gevonden wordt

in de resultaten.

bias

bias

Niet-willekeurige effecten veroorzaakt door

een bepaalde factor of bepaalde factoren buiten de onderzoekshypothese

biased sample

biased sample

Onderzoek waarin de deelnemers systematisch verschillend blijken te zijn van de deelnemers in een andere groep, of verschillend zijn van de grotere populatie dan waar de onderzoeker in geïnteresseerd is.

reliable

betrouwbaar

Wanneer de meting bij elke keer meten dezelfde resultaten oplevert onder bepaalde condities, is deze meting betrouwbaar.

valid

valide

Als de meting daadwerkelijk meet wat het beoogt te meten.

observer-expectancy effects

observer-expectancy effects

Wanneer de verwachtingen van de onderzoekers beïnvloeden hoe zij zich gedragen tijdens het verzamelen van de data en hierdoor biases ontstaan.

autism

autisme

Ontwikkelingsstoornis welke gekenmerkt wordt door een tekort in de mogelijkheid om emotionele banden te vormen en te communiceren met anderen.

blind research

blind onderzoek

Onderzoek waarbij de observator niet geïnformeerd is over bepaalde delen van de studie om verwachtingen over de uitkomsten te minimaliseren. Hierdoor wordt geprobeerd observer-expectancy effecten te voorkomen.

subject-expectancy effects

subject-expectancy effects

Wanneer de verwachtingen van de deelnemers, in plaats van de behandeling zelf, de geobserveerde verschillen verklaren.

double-blind experiment

dubbel blind onderzoek

Onderzoek waarbij zowel de observator als de deelnemers niet weten wat het doel is van het onderzoek.

placebo

placebo

Middel wat lijkt op een medicijn maar van zichzelf geen werking heeft.

placebo effects

placebo effecten

Subject-expectancy effects, veroorzaakt door de overtuiging van de deelnemers dat de behandeling hen zal helpen.

Hoofdstuk 3

protein molecules proteïnemoleculen	Genen beïnvloeden de ontwikkeling van het lichaam door hun invloed op de productie van deze moleculen.
structural proteins structurele proteïnen	Groep proteïnen die de structuur vormen van elke cel die in het lichaam voorkomt.
enzymes enzymen	Stoffen in het lichaam die elke chemische reactie controleren. Zorgen onder andere voor de afbraak van andere stoffen.
deoxyribonucleic acid (DNA) deoxyribonucleic acid (DNA)	Substantie waarvan genen deel uitmaken in een lange streng moleculen.
ribonucleic acid (RNA) ribonucleic acid (RNA)	Substantie die dient als een voorbeeld voor het produceren van proteïnemoleculen.
gene gen	Deel van een DNA molecule die de code bevat voor het maken van een bepaald type proteïne molecule.
environment omgeving	Elk aspect van een individu en alles wat om het individu heen aanwezig is, behalve de genen zelf.
genotype genotype	Set van genen die een individu bezit.
fenotype fenotype	Observeerbare eigenschappen van het lichaam en gedragstrekken.
chromosomes chromosomen	Structuren in een cel waarin het genetisch materiaal ligt opgeslagen.
mitosis mitose	Proces waarbij cellen zich delen om cellen anders dan ei- of spermacellen te produceren.
meiosis meiose	Proces waarbij cellen zich delen om ei- of spermacellen te produceren
identical (monozygotic) twins eeneiige (monozygotische) tweeling	Tweeling waarvan de personen genetisch identiek aan elkaar zijn.
fraternal (dizygotic) twins twee-eiige (dizygotische) tweeling	Tweeling waarvan de personen de helft van hun genen gemeen hebben.
locus locus	Plaats waar genen zich op een paar chromosomen bevinden.
homozygous homozygoot	Wanneer twee genen op dezelfde locus identiek zijn.
heterozygous heterozygoot	Wanneer twee genen op dezelfde locus niet identiek zijn.
alleles allelen	Verschillende genen die op dezelfde locus zitten en hierdoor mogelijk een paar met elkaar kunnen vormen.
dominant gene dominant gen	Gen waarvan de effecten zichtbaar zijn, zowel in de homozygote als de heterozygote toestand.
recessive gene recessief gen	Gen waarvan de effecten alleen te zien zijn in de homozygote toestand.
transcription factors transcriptiefactoren	Proteïnen die interacteren met de regulerende gebieden van andere genen en zo de mate waarin die genen hun proteïnemoleculen produceren, controleren.
categorical characteristics categoriale kenmerken	Kenmerken waardoor een groep sterk onderscheiden kan worden van een andere groep.
continuous characteristics continue kenmerken	Kenmerken die niet onder twee of meer verschillende groepen vallen maar overal binnen geobserveerde scores kunnen liggen.
normal distribution normale distributie	Overzicht van hoe scores verdeeld zijn, waarin de meeste scores rond het midden vallen en de frequentie richting de twee uiteinden afneemt.
polygenic characteristics polygenetische kenmerken	Kenmerken die steeds anders zijn en meestal beïnvloed worden door veel genen.
selective breeding/ artificial selection selectief fokken/ artificiële selectie	Laten paren van dieren die hoog scoren op een gewenste eigenschap in de hoop dat die eigenschap wordt doorgegeven aan nageslacht.
natural selection natuurlijke selectie	Selective breeding zoals het voorkomt in de natuur.
mutations mutaties	Toevallige fouten tijdens de replicatie van DNA, waardoor het replica niet identiek aan het origineel is.
functionalism functionalisme	Poging om gedrag te verklaren aan de hand van wat het gedrag bijdraagt voor het overleven van een individu.
ultimate explanations ultimate verklaringen	Beweringen over de rol die een bepaald soort gedrag speelt in de overleving en reproductie van een dier.
proximate explanations proximate verklaringen	Verklaringen die zich richten op het mechanisme van een bepaald gedrag of een bepaalde eigenschap in plaats van op de functie die dit gedrag of deze eigenschap vervult.
vestigial characteristics rudimentaire kenmerken	Kenmerken die de behoeften van onze voorouders dienden maar die vandaag de dag niet langer functioneel zijn.
genetic drift genetic drift	Variatie die door kans is ontstaan en niet door selectie.
species-typical behavior soorten-specifiek gedrag	Kenmerkende gedragingen voor een bepaalde soort.
homology homologie	Gelijkenis die tussen twee soorten aanwezig is vanwege gemeenschappelijke voorouders.
analogy analogie	Gelijkenis tussen twee soorten die vanuit convergente evolutie is ontstaan.
convergent evolution convergente evolutie	Wanneer verschillende soorten vanwege dezelfde leefomgeving of leefstijl onafhankelijk van elkaar een bepaald kenmerk ontwikkelen.
polygyny polygynie	Wanneer één man paart met meer dan één vrouw.
polyandry polyandrie	Wanneer één vrouw paart met meer dan één man.
monogamy monogamie	Wanneer één man paart met één vrouw.
polygynandry polygynandrie	Wanneer meerdere mannetjes met meerdere vrouwtjes paren.
parental investment ouderlijke investering	De tijd, energie en het risico op overleven die betrokken is bij het produceren, voeden en zorgen voor nakomelingen.
aggression agressie	Vechten of dreigende vechtpartijen tussen groepen van dezelfde soort.
helping helpen	Elk gedrag dat de overlevingskans of mogelijkheid tot reproductie van een andere individu verhoogt.
cooperation samenwerking	Wanneer een individu een ander helpt terwijl het ook zichzelf helpt.
altruism altruïsme	Wanneer een individu een ander helpt terwijl het zijn eigen overlevingskansen of mogelijkheid tot reproductie verlaagd.
kin selection theory kin selectie theorie	Theorie die stelt dat gedrag wat altruïstisch lijkt voortkomt uit natuurlijke selectie omdat het bij voorkeur naaste familie helpt, welke genetisch het meest gelijk zijn aan de helpende en dus de overleving van de soort bevordert.
nepotism nepotisme	Het helpen van familie bij mensen.
reciprocity theory reciprociteit theorie	Deze theorie stelt dat gedragingen die altruïstisch lijken eigenlijk vormen zijn van samenwerking op de lange termijn.
naturalistic fallacy naturalistische valkuil	Valkuil dat ‘natuurlijk’ vaak wordt gezien als ‘goed’ of ‘moreel’.
deterministic fallacy deterministische valkuil	Aanname dat genetische invloeden op ons gedrag de controle uitoefenen en daar niets tegen te doen is.

Hoofdstuk 4

learning leren	Elk proces waardoor ervaring op een bepaald moment het gedrag van een individu kan veranderen op een later moment.
reflex reflex	Simpele, relatief automatische, opeenvolging van een stimuli en een reactie gemedieerd door het zenuwstelsel.
stimulus stimulus	Bepaalde, goed afgebakende, gebeurtenis in de omgeving.
response respons	Reactie op een stimulus. Deze wordt meestal geobserveerd in onderzoek.
habituation habituatie	Afname in de sterkte van een reflexieve respons wanneer de stimulus meerdere keren achtereenvolgens wordt aangeboden.
conditioned reflex geconditioneerde reflex	In het experiment van Pavlov vertoonde de hond een geconditioneerde reflex wanneer hij de bel alleen hoorde en al begon te kwijlen.
conditioned stimulus geconditioneerde stimulus	Stimulus die zorgt voor een geconditioneerde reflex (bij de hond van Pavlov is dit de bel).
conditioned response geconditioneerde respons	Geleerde reactie op de stimulus (bij de hond van Pavlov is dit het kwijlen).
unconditioned reflex ongeconditioneerde reflex	Oorspronkelijke, ongeleerde reflex.
unconditioned stimulus ongeconditioneerde stimulus	Stimulus van de ongeconditioneerde reflex (bij de hond van Pavlov is dit het eten wat in de mond van de hond werd geplaatst).
unconditioned response ongeconditioneerde respons	Reactie op de ongeconditioneerde stimulus (het kwijl van de hond).
classical conditioning klassiek conditioneren	Procedure van Pavlov waarbij een neutrale stimulus gekoppeld wordt aan een bepaalde reactie.
extinction extinctie	Wanneer een geconditioneerde respons minder en uiteindelijk niet meer voorkomt in afwezigheid van een reinforcer. De honden van Pavlov gingen steeds minder kwijlen en uiteindelijk helemaal niet meer kwijlen wanneer er geen voedsel meer werd aangeboden na de bel.
spontaneous recovery spontaan herstel	Wanneer de geconditioneerde reflex plotseling weer aanwezig is.
generalization generalisatie	Dezelfde reactie op andere stimuli die erg gelijk aan de oorspronkelijke stimulus zijn.
discrimination training discriminatie training	Procedure om generalisatie te verminderen door de ene reactie te belonen en de ander uit te doven.
behaviorism behaviorisme	Stroming die beweert dat de wetenschap termen moet vermijden die verwijzen naar mentale eenheden zoals gedachten, emoties en motieven, omdat zulke eenheden niet direct geobserveerd kunnen worden.
operant responses operante responsen	Gedrag dat wordt uitgevoerd om een bepaalde effect (een beloning) te verkrijgen.
operant conditioning operante conditionering	Leerproces waardoor het effect, of de consequentie, van een bepaalde gedraging invloed heeft op het vóórkomen van dat gedrag in de toekomst. Wanneer een gedrag beloond wordt, zal dat gedrag in de toekomst vaker voorkomen.
law of effect law of effect	Reacties die tot een bevredigend effect leiden in een bepaalde situatie zullen sneller weer voorkomen in die situatie. Reacties die een onbehaaglijk effect teweegbrengen zullen minder voorkomen in die situatie.
reinforcer reinforcer	Verandering van stimulus die ontstaat na een respons en die het waarschijnlijk maakt dat die respons in de toekomst vaker zal voorkomen.
shaping shaping	Gedrag dat steeds dichter in de buurt komt van het gewenste gedrag wordt beloond totdat het gewenste gedrag in zijn geheel voorkomt en opnieuw beloond kan worden.
extinction extinctie	Afwezigheid van een beloning van een reactie en de hierop volgende daling in de frequentie dat het gedrag voorkomt.
partial reinforcement gedeeltelijke reinforcement	Wanneer bepaalde gedrag maar soms gevolgd wordt door een reinforcer.
fixed-ratio schedule vast ratioschema	Reinforcer komt enkel na een bepaalde hoeveelheid reacties.
variable-ratio schedule variabel ratioschema	Aantal reacties voordat de reinforcer komt varieert onvoorspelbaar.
fixed-interval schedule vast intervalschema	Reinforcer komt enkel na een bepaalde hoeveelheid tijd.
variable-interval schedule variabel intervalschema	Reinforcer komt enkel na een bepaalde hoeveelheid tijd. Deze hoeveelheid varieert telkens.
reinforcement reinforcement	Elk proces wat de kans dat een bepaalde reactie weer zal voorkomen, verhoogt.
positive reinforcement positieve reinforcement	Wanneer het vóórkomen van een stimulus na een reactie het waarschijnlijker maakt dat de reactie weer zal voorkomen.
positive reinforcer positieve reinforcer	Stimulus in het geval van positieve reinforcement.
negative reinforcement negatieve reinforcement	Wanneer de verwijdering van een stimulus na een reactie het waarschijnlijker maakt dat de reactie weer zal voorkomen.
negative reinforcer negatieve reinforcer	Stimulus in het geval van negatieve reinforcement.
punishment straf	Tegenovergestelde van een beloning. Elk proces wat de kans dat een bepaalde reactie weer zal voorkomen, verlaagt.
positive punishment positieve straf	Optreden van een stimulus verminderd de kans dat een reactie weer zal voorkomen.
negative punishment negatieve straf	Weghalen van een stimulus verminderd de kans dat een reactie weer zal voorkomen.
discriminative stimulus discriminatieve stimulus	Stimulus die de beschikbaarheid van een reinforcer aangeeft. De discriminatieve stimulus is aanwezig wanneer een bepaalde reactie beloond zal worden en anders is de stimulus afwezig.
negative contrast effect negative contrast effect	Wanneer (in dit geval) ratten die eerst een sterke reinforcer krijgen en daarna een zwakke reinforcer een scherpe daling in hun reactiesnelheid laten zien.
positief contrast effect positief contrast effect	Wanneer (in dit geval) ratten die eerst een zwakke reinforcer krijgen en daarna een sterke reinforcer een scherpe verhoging van hun reactiesnelheid laten zien.
overjustification effect overmatig rechtvaardigheidseffect	Wanneer de beloning een onnodige rechtvaardiging is geworden van het gedrag.
latent learning latent leren	Leren wat niet direct te zien is in het gedrag van dieren.
observational learning observationeel leren	Leren door naar anderen te kijken.
stimulus enhancement stimulus enhancement	Het object waarmee een persoon geobserveerd wordt, wordt aantrekkelijker voor de observator.
goal enhancement goal enhancement	Drang om dezelfde beloningen te krijgen als de persoon die geobserveerd wordt.
food-aversion learning voedselaversie leren	Mechanisme waardoor de mens leert wat eetbaar is en wat niet. Wanneer iemand misselijk wordt na het eten van een bepaald soort voedsel zal diegene dat voedsel in de toekomst waarschijnlijk vermijden, zelfs als het voedsel niets te maken heeft met de misselijkheid.
imprinting inprenting	Proces waardoor een dier leert herkennen.
critical period kritische periode	Beperkte periode waarin imprinting kan voorkomen.

Hoofdstuk 5

neurons neuronen	Zenuwcellen van het lichaam.
central nervous system centraal zenuwstelsel	Hersenen en ruggenmerg.
peripheral nervous system perifere zenuwstelsel	Extensies van het centraal zenuwstelsel, de zenuwen.
nerve zenuw	Groep neuronen bestaande uit de axonen van veel neuronen binnen het perifere zenuwstelsel.
sensory neurons sensorische neuronen	Neuronen die informatie brengen van de zintuiglijke organen (ogen, neus, enz.) via de zenuwen naar het centrale zenuwstelsel.
motor neurons motorneuronen	Neuronen die boodschappen dragen vanuit het centrale zenuwstelsel via de zenuwen naar de spieren en klieren.
interneurons interneuronen	Neuronen die geheel in het centrale zenuwstelsel voorkomen en boodschappen dragen van één groep neuronen naar een andere groep.
cell body cellichaam	Grootste deel van het neuron. Bevat de nucleus van de cel.
dendrites dendrieten	Dunne, buisvormige extensies die zich wijd vertakken en dienen om input te ontvangen voor het neuron.
axon axon	Dunne, buisvormige extensie vanuit het cellichaam welke dient om boodschappen over te brengen naar andere neuronen of, in het geval van motorneuronen, naar spiercellen.
axon terminal axon terminal	Kleine zwelling aan het eind van elk axon.
myelin sheath myelineschede	Omhulsel wat om axonen van sommige neuronen zit.
action potentials actiepotentialen	Alles-of-niets impulsen waardoor neuronen hun invloed uitoefenen op andere neuronen en spiercellen.
cell membrane celmembraan	Poreuze “huid” om elke neuron die bepaalde chemicaliën toestaat om de cel in en uit te stromen, terwijl het andere blokkeert.
intracellulair fluid intracellulaire vloeistof	Vloeistof die zich aan de binnenkant van de cel bevindt.
extracellulair fluid extracellulaire vloeistof	Vloeistof die zich aan de buitenkant van de cel bevindt.
resting potential rustpotentiaal	Lading die over het membraan van een inactieve neuron zit.
depolarization phase depolarisatie-fase	Wanneer een gelijke elektrische spanning binnen en buiten het membraan ontstaat.
repolarization phase repolarisatie-fase	Wanneer het rustpotentiaal weer hersteld wordt.
synapse synaps	Aansluiting tussen elke axon terminal van de zendende neuron en het cellichaam of de dendriet van de ontvangende neuron.
neurotransmitter (transmitter) neurotransmitter (transmitter)	Chemische substantie die de ontvangende neuron verandert op een manier die de productie van actiepotentialen beïnvloed.
excitatory synapse excitatoire synaps	Type synaps waarbij de neurotransmitter natriumkanalen opent.
inhibitory synapse inhibitoire synaps	Type synaps waarbij de neurotransmitter óf chloride- óf kaliumkanalen opent.
sodium-potassium pump natrium-kalium pomp	Chemisch mechanisme in elk deel van het membraan wat natrium uit de cel vervoert en kalium in de cel brengt.
amino acids aminozuren	Bouwstenen die de basis vormen voor proteïne moleculen.
glutamate glutamaat	Neurotransmitter die betrokken is bij het grootste deel van de excitatoire snelle synapsen van het brein.
gamma-aminobutyric acid (GABA) gamma-aminobutyric acid (GABA)	Neurotransmitter die betrokken is bij het grootste deel van de inhibitoire snelle synapsen van het brein.
neuromodulators neuromodulatoren	Transmitters die de cel langdurig veranderen.
neuropeptides neuropeptiden	Grote moleculen bestaande uit een reeks amino acids.
endorphins endorfinen	Deelverzameling neuropeptiden welke de ervaring van pijn kunnen verminderen door hun modulerende effect op pijnneuronen in het ruggenmerg en het brein.
nucleus nucleus	Cluster cellichamen in het centrale zenuwstelsel. Ook wel grijze stof genoemd.
tract tract	Bundel axonen die samen van de ene nucleus naar de ander gaan. Ook wel witte stof genoemd.
transcranial magnetic stimulation (TMS) transcraniale magnetische stimulatie (TMS)	Procedure om functies in de hersenen te lokaliseren door middel van een magnetisch veld waardoor neuronen op een bepaalde plek tijdelijk niet kunnen vuren.
electroencephalogram (EEG) electroencephalogram (EEG)	Registratie van hersenactiviteit gemeten door elektrodes op de schedel.
event-related potential (ERP) event-related potential (ERP)	Snelle verandering in het EEG signaal volgend op een stimulus.
neuroimages neuroimages	Driedimensionale beelden welke de relatieve hoeveelheid aan bloed wat door elk deel van de hersenen stroomt, weergeven.
positron emission tomography (PET) positron emission tomography (PET)	Eerst ontwikkelde neuroimaging techniek. Een radioactieve vloeistof wordt hierbij in het bloed geïnjecteerd.
functional magnetic resonance imaging (fMRI) functional magnetic resonance imaging (fMRI)	Neuro-imaging techniek waarbij een magnetisch veld rond het hoofd van een persoon wordt gecreëerd.
lesions laesies	Beschadigde gebieden in het lichaam.
sensory-perceptual hierarchy sensorische perceptuele hiërarchie	Eén van de twee hiërarchieën binnen het zenuwstelsel, betrokken bij dataverwerking.
motor-control hierarchy motorische controle hiërarchie	Andere deel van de twee hiërarchieën binnen het zenuwstelsel, betrokken bij de controle van beweging.
cranial nerves craniale zenuwen	Zenuwen die projecteren vanaf de hersenen.
spinal nerves spinal zenuwen	Zenuwen die projecteren vanaf het ruggenmerg.
somatosensation somatosensatie	Alle sensorische informatie van het lichaam.
skeletal muscles skeletspieren	Spieren die bevestigd zijn aan de botten en beweging produceren wanneer ze worden samengetrokken.
visceral muscles inwendige spieren	Spieren die niet bevestigd zijn aan de botten en die het skelet niet in beweging brengen wanneer ze worden samengetrokken.
glands klieren	Structuren die uitscheidingen produceren zoals speekselklieren en zweetklieren.
skeletal portion of the peripheral motor system skeletgedeelte van het perifere motorsysteem	Neuronen die werken op de skeletspieren.
autonomic portion of the peripheral motor system autonome gedeelte van het perifere motorsysteem	Neuronen die werken op de inwendige spieren en de klieren.
sympathetic division sympathische divisie	Onderdeel van het autonome gedeelte. Reageert op stressvolle stimulatie en maakt het lichaam gereed voor een fight or flight reactie.
parasympathetic division parasympathische divisie	Ander onderdeel van het autonome gedeelte. Zorgt dat de groei bevorderd wordt en ook voor functies die energie besparen.
ascending tracts ascending tracts	Onderdelen van het ruggenmerg welke somatosensorische informatie, binnengebracht door de spinal zenuwen, naar de hersenen brengen.
descending tracts descending tracts	Onderdelen van het ruggenmerg welke motorische commando’s vanaf het brein naar de spieren sturen.
spinal animals spinal animals	Dieren waarbij het ruggenmerg operatief is gescheiden van het brein.
flex-reflex flex-reflex	Reflex die bij spinal animals nog intact is; de spieren van een ledemaat trekken het ledemaat naar het lichaam toe.
pattern generators patroon generators	Netwerken van neuronen in het ruggenmerg die elkaar stimuleren en hierdoor uitbarstingen van actiepotentialen teweegbrengen die komen en gaan in een gelijkmatig, zich herhalend ritme.
subcortical structures subcorticale structuren	Lagere, meer primitieve delen van het brein.
brainstem hersenstam	Ligt het dichtst bij het ruggenmerg als een soort verdikking van het ruggenmerg. Hier komen de meeste craniale zenuwen binnen.
spinal cord ruggenmerg	Plek waar de spinale zenuwen binnenkomen.
postural reflexes posturale reflexen	Reflexen die een dier helpen balans te houden tijdens het staan of bewegen.
vital reflexes vitale reflexen	Reflexen die de ademhaling en de hartslag reguleren.
brainstem animal brainstem animal	Proefdier waarbij het centrale zenuwstelsel in het geheel is doorgesneden net boven de hersenstam om de effecten hiervan te onderzoeken.
thalamus thalamus	Hersengedeelte direct boven de hersenstam. Verbind de verschillende hersendelen met elkaar.
cerebellum cerebellum	Hersengedeelte aan de achterkant van de hersenstam. Gebruikt sensorische informatie om bewegingen te leiden op een feed-forward manier: het gebruikt zintuiglijke informatie om de juiste kracht en timing te bepalen van een beweging die moet worden uitgevoerd.
basal ganglia basale ganglia	Hersengedeelte aan weerszijden van de thalamus. Tevens gespecialiseerd om sensorische informatie te gebruiken voor het leiden van bewegingen, op een feedback manier: sensorische input vanuit een aanwezige beweging voert terug op de basale ganglia en wordt gebruikt om de beweging aan te passen.
limbic system limbisch systeem	Grensgebied in de hersenen welke de evolutionair oudere delen van de hersenen van het nieuwste deel (cerebrale cortex) scheidt.
amygdala amygdala	Structuur voor de regulatie van basisbehoeften en emoties.
hippocampus hippocampus	Evenals de amygdala is dit een structuur voor de regulatie van basisbehoeften en emoties. Hiernaast is het ook een essentieel gebied voor het bepalen van de spatiële locatie en voor het encoderen van bepaalde herinneringen.
hypothalamus hypothalamus	Reguleert de interne omgeving van het lichaam.
cerebral cortex cerebrale cortex	Evolutionair gezien het nieuwste deel van de hersenen, verdeeld in een linker en een rechter hemisfeer, welke elk verder zijn verdeeld in een occipitaalkwab, een temporale kwab, een pariëtale kwab en een frontale kwab.
primary sensory areas primaire sensorische gebieden	Gebieden in de hersenen die signalen ontvangen van sensorische zenuwen en tracts door middel van nuclei in de thalamus.
primary motor area primair motorisch gebied	Gebied in de hersenen die axonen stuurt naar motorneuronen in de hersenstam en in het ruggenmerg.
association areas associatiegebieden	Resterende gebieden van de cortex naast de primaire sensorische gebieden en het primair motorisch gebied, welke input ontvangen van de sensorische gebieden in de lagere gedeelten van het brein en betrokken zijn bij de complexe processen zoals waarneming, denken en beslissen.
principle of topographic organization principe van topografische organisatie	Sensorische en motorgebieden liggen daar waar ze de beste verbindingen hebben met de neuronen die ze nodig hebben.
premotor area premotorisch gebied	Gebied in de hersenen wat betrokken is bij het kiezen van de specifieke beweging of serie bewegingen op een bepaald moment.
corpus callosum corpus callosum	Bundel axonen dat de twee hemisferen van de hersenen met elkaar verbindt.
contralateral contralateraal	De linker hemisfeer controleert de rechter lichaamshelft van de hersenen en omgekeerd.
cross-cuing cross-cuing	Proces waarbij elke hemisfeer leert indirect met de andere hemisfeer te communiceren door te observeren en te reageren op het gedrag dat de andere hemisfeer produceert.
aphasia afasie	Verlies van het taalvermogen door toedoen van hersenbeschadiging.
Broca’s area Broca’s gebied	Hersengebied in de linkerfrontaalkwab, net voor het primair motorisch gebied, betrokken bij taal.
Broca’s aphasia (non-fluent aphasia) Broca’s afasie (niet-vloeiende afasie)	Afasie waarbij de woorden niet vloeiend worden geproduceerd.
Wernicke’s area Wernicke’s gebied	Ander gebied in de hersenen betrokken bij taal.
Wernicke’s aphasia (fluent aphasia) Wernicke’s afasie (vloeiende afasie)	Afasie waarbij de persoon de betekenissen van woorden moeilijk begrijpt maar waarbij de zinnen grammaticaal kloppen.
enriched environment verrijkte omgeving	Gebruikt in proeven met ratten. Dit zijn grote kooien met meerdere ratten waar zij veel objecten hebben om te ontdekken.
deprived environment deprived omgeving	Kleine kooien waar de rat alleen is en geen objecten tot zijn beschikking heeft naast eten en water.
long-term potentiation (LTP) long-term potentiation (LTP)	Proces waarbij herhaalde activatie van synapsen resulteert in het sterker worden van deze synapsen.
hormones hormonen	Chemische boodschappers in het bloed.
target tissues target tissues	Weefsels waar hormonen zich op richten.
endocrine glands edocrine klieren	Klieren die verantwoordelijk zijn voor het produceren van hormonen.
norepinephrine norepinefrine	Functioneert als hormoon wanneer het in het bloed wordt afgegeven door klieren van de bijnierschors maar als een neurotransmitter wanneer het wordt afgegeven door sympathische motorneuronen op inwendige spieren en klieren.
neurohormones neurohormonen	Hormonen die worden aangemaakt en afgescheiden door neuronen in reactie op actiepotentialen, komen in de bloedstroom terecht.
pituitary hypofyse	Gebied in de hersenen wat hormonen produceert die de hormoonproductie van andere klieren stimuleert.
posterior lobe posteriore kwab	Achterste gedeelte van de hypofyse.
neurosecretory cells neurosecretoire cellen	Cellen die zich bevinden in de posteriore kwab en afscheidende factoren produceren die in de anteriore hypofyse zorgen voor het aanmaken en afscheiden van hypofysehormonen.
blood-brain barrier bloed-hersen barrière	Nauwe wand van haarvaten omgeven met gliacellen. Beschermt de hersenen voor schadelijke stoffen.
curare curare	Drug die werkt op synapsen tussen motorneuronen en skeletspiercellen en verlamming produceert.
L-dopa L-dopa	Drug die gebruikt wordt in de behandeling van Parkinson. Kan door de bloed-hersen barrière heen en in de hersenen wordt het omgezet in dopamine.
psychoactive drugs psychoactieve drugs	Drugs die werken op het hoogste niveau van de hiërarchie van gedragscontrole.

Hoofdstuk 6

motivation motivatie	Factoren, zowel binnen het organisme als daarbuiten, die ervoor zorgen dat een individu zich op een bepaalde manier op een bepaald moment gedraagt.
motivational state/drive motivationele staat/drift	Interne conditie waardoor een individu gericht wordt tot een specifieke categorie doelen en die over de tijd kan veranderen.
homeostasis homeostase	Constantheid van interne condities die het lichaam probeert te behouden.
regulatory drive regulatieve drift	Drift die de homeostase van het lichaam behoudt om overleving te bevorderen, zoals honger en dorst.
non-regulatory drive niet-regulatieve drift	Drift, zoals seks, voor andere doelen dan homeostase.
safety drive veiligheidsdrift	Driften die een dier motiveren om iets te vermijden, aan iets te ontsnappen of gevaren af te wenden. Voorbeelden zijn angst en woede.
reproductive drives reproductieve driften	Driften die de reproductie van een soort bevorderen, zoals seks en (seksuele) jaloezie.
social drives sociale driften	Driften waarbij men contact legt met anderen om te overleven.
educative drives educatieve driften	Driften om te spelen en te ontdekken, zoals nieuwsgierigheid.
reward beloning	Iets dat we willen en leuk vinden en wat als een reinforcer dient bij het leren.
liking liking	Subjectieve gevoel van plezier of bevrediging, dat ontstaat wanneer iemand een beloning krijgt.
wanting wanting	Verlangen om een beloning te verkrijgen.
reinforcement reinforcement	Effecten die beloningen hebben ter bevordering van leren.
medial forebrain bundle bundel van de mediale voorhersenen	Onderdeel van het beloningssysteem van de hersenen.
nucleus accumbens nucleus accumbens	Essentieel deel van de hersenen voor de gedragsmatige effecten van beloningen.
dopamine dopamine	Neurotransmitter die motiveert om te werken voor een beloning.
endorphin endorfine	Chemicaliën die vergelijkbare effecten hebben als morfine en andere opiaten.
central-state theory of drives central-state theory of drives	Theorie die stelt dat verschillende driften overeenkomen met neurale activiteit in verschillende groepen neuronen in de hersenen.
central drive system centraal driftensysteem	Groep neuronen waarin activiteit een drift teweeg brengt.
arcuate nucleus arcuate nucleus	Hersengebied in het laagste gedeelte van de hypothalamus dat eetlust en gewicht reguleert.
PYY PYY	Eetlustonderdrukkend hormoon.
leptin leptine	Hormoon wat de eetlust onderdrukt.
sensory-specific satiety sensorisch-specifieke verzadiging	Mensen en proefdieren die een type voedsel eten tot zij verzadigd zijn krijgen een hernieuwde eetlust wanneer hen een nieuw soort voedsel met een andere smaak wordt voorgezet.
body mass index (BMI) body mass index (BMI)	Meting die gebruikt wordt om zwaarlijvigheid te bepalen.
basal metabolism basaal metabolisme	Snelheid waarmee calorieën verbranden wanneer het individu in een ruststaat is.
differentiating effects differentiërende effecten	Effecten die ontstaan vóór of, bij sommige soorten, direct na de geboorte en ervoor zorgen dat de hersenen zich naar de mannelijke of vrouwelijke kant ontwikkelen.
activating effects activerende effecten	Effecten die rond de puberteit of daarna ontstaan en de seksuele drift activeren.
puberty puberteit	Ontwikkelingsstadium waarin het lichaam gereed gemaakt wordt voor reproductie.
testosterone testosteron	Hormoon geproduceerd door de testes dat veranderingen zoals baardgroei en het mannelijke patroon van spierontwikkeling stimuleert.
estrogen oestrogeen	Hormoon geproduceerd door de eierstokken dat veranderingen zoals borstgroei stimuleert.
dehydroepiandrosterone (DHEA) dehydroepiandrosterone (DHEA)	Androgeen wat het primaire sekshormoon is bij mensen.
medial preoptic area mediaal preoptisch gebied	Gebied in de hersenen cruciaal voor de seksdrang bij ratten.
menstrual cycle menstruele cyclus	Cyclus van fysiologische veranderingen bij mensen.
estrous cycle estrous cycle	Cyclus van fysiologische veranderingen bij dieren.
fraternal birth-order effect fraternale geboortevolgorde-effect	Hoe meer oudere broers een man heeft, hoe groter de kans dat hij homoseksueel is.
alpha-waves alpha-golven	Grote, regelmatige golven die op het EEG te zien zijn wanneer een persoon in een relaxte, maar wakkere staat verkeert.
beta-waves beta-golven	Snelle, onregelmatige golven die op het EEG te zien zijn wanneer een persoon in een wakkere, alerte staat verkeert.
delta-waves delta-golven	Langzame, onregelmatige golven die ontstaan wanneer een persoon in een steeds diepere slaap raakt.
stage 1 sleep fase 1 slaap	Korte fase die ontstaat wanneer de persoon in slaap valt.
stage 2 through stage 4 sleep (non-REM sleep) fase 2 slaap tot en met fase 4 slaap (non-REM slaap)	Fasen waarin de persoon in steeds diepere slaap raakt.
rapid-eye-movement sleep (REM-sleep) rapid-eye-movement slaap (REM-slaap)	Slaapfase waarin de meeste dromen voorkomen. Het geeft het begin van een nieuwe slaapcyclus aan.
theory of preservation and protection theorie van onderhoud en protectie	Theorie over de functie van slaap die stelt dat slaap is ontwikkeld vanuit de evolutie, om energie te besparen en individuen te beschermen gedurende dat gedeelte van de dag dat het weinig zin heeft en mogelijk gevaar oplevert om in beweging te zijn.
body-restoration theory lichaamshersteltheorie	Theorie die stelt dat slaap dient ter herstel van het lichaam.
nonsomniacs nonsomniacs	Mensen die veel minder slapen dan de meeste mensen en zich desondanks niet moe voelen overdag.
insomniac insomniac	Mensen die een normale behoefte hebben om te slapen maar die om een bepaalde reden (bijvoorbeeld piekeren) grote moeite hebben om ’s nachts te slapen. Een insomniac voelt zich hierdoor moe overdag.
circadian rhythm circadiaans ritme	Herhaaldelijke biologische verandering die continueert in een 24-uurs cyclus in de afwezigheid van externe cues.
suprachiasmatic nucleus suprachiasmatische nucleus	Klok die het circadiaans ritme van slaap controleert bij alle zoogdieren, gelegen in een specifieke nucleus van de hypothalamus.
ventrolateral preoptic nucleus ventrolaterale preoptische nucleus	Nucleus in de hypothalamus, vlak voor de suprachiasmatische nucleus, die is betrokken bij het genereren van slaperigheid en alertheid.
emotion emotie	Subjectief gevoel dat mentaal gericht is naar een bepaald object.
self-conscious emotions zelfbewuste emoties	Emoties waarbij het zelf of het eigen gedrag het object is, zoals trots, schaamte of schuld.
affect affect	Gevoel dat geassocieerd is met emotie, onafhankelijk van het object.
mood stemming	Algemeen emotioneel gevoel.
peripheral changes perifere veranderingen	Alle veranderingen in het lichaam apart van de hersenen zelf.
amygdala amygdala	Deel van het limbisch systeem in de hersenen die snel en onbewust de significantie van een stimulus beoordeelt en die bijbehorende lichamelijke reacties in gang kan zetten.
psychic blindness psychische blindheid	Blindheid die bij een proef met apen ontstond waarbij de amygdala was verwijderd. De apen konden de objecten zien maar waren onverschillig jegens de significantie ervan en reageerden bijvoorbeeld niet meer angstig op objecten waar zij normaal gesproken wel bang voor waren.
subcortical route subcorticale route	Snelle, onnauwkeurige route van de ogen naar de amygdala.
cortical route corticale route	Langzame en meer nauwkeurige route van de ogen naar de amygdala.
prefrontal cortex prefrontale cortex	Voorste gedeelte van de frontaalkwab van de cerebrale cortex welke essentieel is voor de bewuste ervaringen van emoties en de mogelijkheid op emoties te reageren.

Hoofdstuk 7

sensation sensatie	Basisprocessen waardoor zenuworganen en het zenuwstelsel reageren op stimuli in de omgeving en op elementaire fysiologische ervaringen die resulteren uit die processen.
perception perceptie	Meer complexe organisatie van zintuiglijke informatie in het brein en de betekenisvolle interpretaties die hieruit voortkomen.
physical stimulus fysieke stimulus	Energie vanuit de fysieke wereld die zijn invloed uitoefent op de zintuiglijke organen.
physiological response fysiologische reactie	Patroon van chemische en elektrische activiteit die ontstaat in zintuiglijke organen, zenuwen en het brein als resultaat van een stimulus.
sensory experience sensorische ervaring	Subjectieve, fysiologische sensatie of waarneming ervaren door het individu waarvan de zintuiglijke organen gestimuleerd worden.
sensory receptors sensorische receptoren	Gespecialiseerde structuren die reageren op fysieke stimuli door elektrische veranderingen te produceren die neurale impulsen in zintuiglijke neuronen kunnen starten.
sensory neurons sensorische neuronen	Gespecialiseerde neuronen die informatie overdragen van sensorische receptoren naar het centrale zenuwstelsel.
transduction transductie	Proces waardoor een receptorcel een elektrische verandering produceert in reactie op fysieke stimulatie.
receptor potential receptorpotentiaal	Geladen deeltjes stromen door het membraan, zowel van buiten de cel naar binnen als andersom, en veranderen de elektrische lading van het membraan.
sensory coding sensorische codering	Relevante informatie over de fysieke stimuli waarop de zintuigen reageren wordt behouden.
quantitative variation kwantitatieve variatie	Gebied waarop energie kan variëren, betrekking hebbende op de intensiteit van energie.
qualitative variation kwalitatieve variatie	Gebied waarop energie kan variëren, betrekking hebbende op het soort energie.
sensory adaptation sensorische aanpassing	Verandering in gevoeligheid die optreedt wanneer een zintuiglijk systeem wordt gestimuleerd of niet wordt gestimuleerd voor een bepaalde periode.
chemical senses chemische zintuigen	Zintuigen die reageren op chemische moleculen.
olfactory epithelium olfactory epithelium	Zintuiglijk weefsel voor geur.
olfactory receptor sites olfactory receptorgebieden	Grote proteïnemoleculen die in het celmembraan zijn geweven en aan moleculen kunnen binden van specifieke geurstoffen.
cribriform plane cribiforme plaat	Dun, poreus bot waardoor de axonen van de olfactory zintuiglijke neuronen doorheen kunnen om naar de olfactory bulb van het brein te gaan.
glomeruli glomeruli	Structuren bestaande uit synapsen.
orbitofrontal cortex orbitofrontale cortex	Hersengebied aan de onderkant van de frontaalkwab.
major histocompatibility complex (MHC) major histocompatibility complex (MHC)	Individuele verschillen in geur die voorkeuren voor partners bepalen, bepaald door 50 zeer variabele genen.
pheromone feromoon	Chemische substantie dat wordt vrijgelaten door een dier en dat werkt op andere leden van de soort om een bepaalde fysiologische of gedragsmatige reactie te stimuleren.
vomeronasal organ vomeronasaal orgaan	Orgaan wat receptorcellen bevat die gespecialiseerd zijn in het reageren op feromonen.
taste receptor cells smaakreceptorcellen	Receptoren voor smaak.
taste buds smaakpapillen	Sferische structuren waarin smaakreceptorcellen liggen.
umami umami	Primaire smaak, wat staat voor smakelijk.
free nerve endings vrije zenuwuiteinden	Gevoelige uiteinden van pijnneuronen.
C-fibers C-vezels	Langzaam werkende neuronen. Deze neuronen zijn erg dun en bevatten geen myeline. De tweede, langer durende pijn wordt door deze vezels gemedieerd.
A-delta fibers A-delta vezels	Sneller werkende neuronen. Deze neuronen zijn iets dikker en bevatten myeline. De eerste, scherpe pijn wordt gemedieerd door deze vezels.
gate-control theory of pain gate-control theorie van pijn	Theorie die stelt dat de ervaring van pijn afhangt van de mate waarin de input van de pijnneuronen door een neurale ‘poort’ kan gaan om hogere pijncentra in de hersenen te bereiken.
periaqueductal gray (PAG) periaqueductal gray (PAG)	Groot neuraal centrum voor de inhibitie van pijn in de middenhersenen.
endorphins endorfinen	Chemicaliën die werken als morfine.
stress-induced analgesia stress-geïnduceerde analgesie	Verminderde pijngevoeligheid die samengaat met hoog stressvolle situaties.
placebo effect placebo effect	Als iemand gelooft dat een pil de pijn wegneemt, dan zal de pijn ook afnemen, zelfs als de pil geen werkzame stoffen bevat.
sonar sonar	Geluidsgolven die worden teruggekaatst.
amplitude amplitude	Intensiteit van het geluid.
pitch pitch	Frequentie van de geluidsgolven.
hertz hertz	Term waarin de frequentie van een geluid wordt weergegeven. Het is het aantal geluidsgolven per seconde.
outer ear buitenoor	Bestaat uit de oorschelp en het auditief kanaal.
auditory canal auditief kanaal	Opening naar het hoofd wat eindigt bij het trommelvlies.
middle ear middenoor	Holte gevuld met lucht, gescheiden van het buitenoor door het trommelvlies. Hoofdstructuren zijn de gehoorbeentjes die bestaan uit de hamer, het aambeeld en de stijgbeugel.
cochlea cochlea	Gelegen in het binnenoor is dit de plaats waar transductie plaatsvindt. De cochlea bestaat uit een buitenkanaal en een binnenkanaal.
outer duct buitenkanaal	Deel van de cochlea gevuld met vloeistof.
inner duct binnenkanaal	Ander deel van cochlea gevuld met vloeistof. Op de bodem van het binnenkanaal bevindt zich het basilaire membraan.
basilar membrane basilaire membraan	Bodem van het binnenkanaal van de cochlea, waarop haarcellen zijn gelegen. De haarcellen zijn de receptorcellen voor horen.
conduction deafness conductieve doofheid	Vorm van doofheid waarbij de ossicles te stijf zijn om vibraties door te geven.
sensorineural deafness sensorineurale doofheid	Vorm van doofheid waarbij er schade is aan de chochlea.
cochlear implant cochlear implantaat	Gehoorapparaat om sensorineurale doofheid tegen te gaan.
tonotopically tonotopisch	Manier waarop neuronen in de primaire auditieve cortex georganiseerd zijn. Elke neuron reageert maximaal op geluiden van een bepaalde frequentie en de neuronen zijn zo verdeeld dat de neuronen die op hoge frequenties reageren aan de ene kant liggen en de neuronen die op lage frequenties reageren aan de andere kant liggen.
phonemes fonemen	Individuele klinker- en medeklinkergeluiden waaruit woorden bestaan.
phonemic restoration fonemische restauratie	Illusie waarbij mensen fonemen horen die er niet zijn.
psychophysics psychofysica	Studie van de relaties tussen fysieke kenmerken van stimuli en de sensorische ervaringen die erdoor geproduceerd worden.
absolute threshold absolute drempelwaarde	Zwakst mogelijk waarneembare stimulus.
difference threshold (just-noticeable difference) verschildrempelwaarde (net-waarneembare verschil)	Minimale verschil in intensiteit tussen twee stimuli die nodig is voor de persoon om een verschil tussen de twee stimuli op te merken.
Weber’s law Webers wet	Wet die aanneemt dat het net-waarneembare verschil voor intensiteit van een stimulus een constant deel is van de intensiteit van de originele stimulus. jnd=kM.
Fechner’s law Fechners wet	Wet die aanneemt dat de intensiteit van de sensorische ervaring van een stimulus direct proportioneel is aan de logaritme van de fysieke intensiteit van de stimulus. S=c log M.
Stevens’s power law Stevens’s power wet	Wet die aanneemt dat de intensiteit van een sensatie direct proportioneel is aan de intensiteit van de fysieke stimulus vermeerderd met een constante kracht. S= cM^2.

Hoofdstuk 8

photoreceptors fotoreceptoren	Gespecialiseerde cellen die licht detecteren.
retina retina	Membraan waarin de fotoreceptoren zich bevinden.
cornea cornea	Doorzichtig weefsel waarmee de oogbal is bedekt. Het helpt het licht te focussen wat erdoorheen valt.
iris iris	Zorgt voor de kleur van het oog.
pupil pupil	Gat in het midden van de iris.
lens lens	Zorgt ook voor focus.
cones kegeltjes	Cellen verantwoordelijk voor het zien van kleuren.
rods staafjes	Cellen verantwoordelijk voor zien bij schemering.
fovea fovea	Gebied gespecialiseerd in het onderscheiden van kleine details waarin de meeste kegeltjes zijn gelegen.
photochemical fotochemicalie	Chemische stof die reageert op licht.
rhodopsin rhodopsin	Fotochemicalie van de staafjes.
optic nerve optische zenuw	Zenuw die van de achterkant van het oog naar de hersenen gaat.
blind spot blinde vlek	Plek waar geen receptorcellen zitten, gelegen op de plaats van de retina waar de axonen van de neuronen van de optische zenuw samenkomen om de optische zenuw te vormen.
dark adaptation aanpassing aan het donker	Langzame toename van gevoeligheid die ontstaat nadat de lichten zijn uitgegaan.
light adaptation aanpassing aan licht	Snellere vermindering van gevoeligheid die ontstaat nadat er een felle lamp aangaat.
bipolar cells bipolaire cellen	Korte neuronen bestaande uit synapsen van kegeltjes en staafjes.
ganglion cells ganglioncellen	Lange neuronen.
photons fotonen	Individuele pakketten van licht.
pigments pigmenten	Chemicaliën die enkele golflengtes absorberen waardoor ze niet gereflecteerd kunnen worden.
subtractive color mixing aftrekkend kleuren mengen	Mengen van pigmenten.
additive color mixing optellend kleuren mengen	Gekleurde lichten worden gemengd in plaats van pigmenten.
three-primaries law drie primairenwet	Drie verschillende golflengtes van licht kunnen gebruikt worden om elke mogelijke kleur te creëren.
law of complementarity wet van aanvulling	Paren golfengten kunnen wanneer ze opgeteld worden eruit zien als wit.
thricromatic theory trichromatische theorie	Kleurvisie ontstaat vanuit de gecombineerde activiteit van drie verschillende typen receptors, met elke sensitief voor een bepaalde set golflengten.
opponent-process theory opponente procestheorie	Theorie die stelt dat aanvullende golflengtes tegenovergestelde effecten hebben. Neuronen kunnen geprikkeld worden door golflengtes van het ene deel van het spectrum en geïnhibeerd worden door golflengtes van het andere deel van het spectrum.
lateral inhibition laterale inhibitie	Sommige neuronen in de visuele gebieden van het brein hebben inhibitoire verbindingen met de neuronen die ernaast liggen. De activiteit in elke neuron daalt wanneer de ernaast liggende neuronen actief zijn.
primary visual area primair visueel gebied	Gebied in de cerebrale cortex verantwoordelijk voor zicht.
feature detectors kenmerkdetectoren	Neuronen van de primair visuele cortex en nabijgelegen gebieden die alle stukjes visuele informatie in de gaten houden die beschikbaar is.
feature-integration theory kenmerk-integratieheorie	Theorie die stelt dat elke stimulus die we waarnemen bestaat uit een aantal primitieve sensorische kenmerken. Het perceptuele systeem moet al deze kenmerken integreren tot een geheel via twee stappen: kenmerkdetectie waarbij parallel processing betrokken is en kenmerkintegratie, waarbij serial processing betrokken is.
parellel processing parallelle verwerking	Ons visuele systeem pikt alle primitieve kenmerken van alle objecten tegelijkertijd op.
serial processing seriële verwerking	Verwerking die sequentieel gebeurd, op één spatiële locatie per keer.
Gestalt psychology Gestalt psychologie	We nemen automatisch hele, georganiseerde patronen en objecten waar. Het geheel is meer dan de som der delen.
proximity proximiteit	Elementen die dichtbij elkaar liggen zien we als onderdeel van hetzelfde object.
similarity overeenkomstigheid	Elementen van stimuli die op elkaar lijken zien we snel als delen van hetzelfde object.
closure closure	Neiging om een vorm als volledig gesloten te zien, ook al is de vorm niet volledig gesloten.
good continuation goede continuatie	Bij kruisende lijnen groeperen we de lijnen zo dat de lijnen continu lijken met een minimale verandering van richting.
good form goede vorm	Het perceptuele systeem produceert het liefst elegante percepties, dus symmetrische, simpele, regelmatige en onverstoorde figuren.
reversible figure omkeerbaar figuur	Figuur waarin je op het ene moment een ander figuur kan zien dan op het andere moment.
unconscious inference onbewuste interferentie	Het visuele systeem gebruikt zintuiglijke input van een beeld om interferenties te trekken uit wat er aanwezig is.
top-down control top-down controle	Controle die komt vanuit hoog in het brein.
bottom-up control bottom-up controle	Controle die komt vanuit de zintuiglijke input.
visual agnosia visuele agnosie	Iemand kan zien maar niet begrijpt wat hij/zij ziet.
visual form agnosia visuele vormagnosie	Iemand kan zien dat iets aanwezig is en sommige elementen herkennen (zoals kleur en helderheid), maar kan de vorm ervan niet waarnemen.
visual object agnosia visuele objectagnosie	Iemand kan de vorm van objecten herkennen en met enige moeite de vormen van objecten tekenen maar het object zelf niet identificeren.
recognition-by-components theory componententheorie van objectherkenning	Het visuele systeem ordent eerst de basiscomponenten om zo een object te kunnen herkennen.
geons geonen	Componenten waaruit een object bestaat.
eye convergence oogconvergentie	Naar binnen draaien van de ogen wanneer je naar iets kijkt wat dichtbij is.
binocular disparity binoculair verschil	Licht verschillende beelden die de ogen hebben van hetzelfde object of beeld.
motion parallax motion parallax	Veranderende beeld dat iemand heeft van een beeld of object wanneer het hoofd heen en weer bewogen wordt.
pictorial cues for depth pictoriale aanwijzingen voor diepte	Moneculaire aanwijzingen voor diepte welke een idee van diepte in zowel plaatjes als in de echte wereld kunnen geven.
occlusion occlusie	Objecten die dichterbij zijn worden meer uit het beeld weggesneden dan objecten die verder weg zijn.
relative image size for familiar objects relatieve beeldgrootte van bekende objecten	We zien objecten in perspectief omdat we weten hoe de onderlinge verhoudingen zijn.
linear perspective lineair perspectief	Parallelle lijnen lopen verder uiteen naarmate ze verder weg liggen.
texture gradient textuurgradiënt	Geleidelijke afname in de grootte en de tussenruimten van de textuurelementen duiden op diepte.
differential lighting of surfaces differentiële belichting van oppervlaktes	Verschillende oppervlaktes reflecteren licht anders afhankelijk van hun positie ten opzichte van de lichtbron.
position relative to the horizon positie relatief aan de horizon	Objecten die dichter bij de horizon liggen, worden waargenomen als verder weg dan objecten die verder van de horizon af liggen.
size constancy grootte constantheid	Vermogen om een object als dezelfde grootte te zien zelfs als de grootte van het object in het beeld verandert omdat het object dichterbij komt of verder weg gaat.
depth-processing theory diepte verwerkingstheorie	Theorie die stelt dat illusie het resultaat is van een vroege fase van perceptuele verwerking die beoordeelt dat de ene lijn verder weg is dan de andere door hun context.
moon illusion maanillusie	Illusie dat de maan groter lijkt als hij aan de horizon staat dan als hij boven ons staat.

Hoofdstuk 9

consciousness bewustzijn	Ervaren van de eigen mentale gebeurtenissen op zo’n manier dat iemand die gebeurtenissen aan anderen kan rapporteren.
memory geheugen	Alle informatie in de hersenen van een persoon alsook de capaciteit van de hersenen om die informatie op te slaan en terug te halen.
modal model of the mind modal model of the mind	Model voor hoe het geheugen is opgebouwd.
memory stores geheugenopslag	Bestaande uit het sensorisch geheugen, werkgeheugen en langetermijngeheugen.
control processes controleprocessen	Processen die de verwerking van informatie besturen binnen de verschillende opslagen, bestaande uit aandacht, overhoring, encodering en retrieval.
sensory memory sensorisch geheugen	Alle informatie die het zintuig binnenkomt wordt hier opgeslagen.
working memory (short-term memory) werkgeheugen (korte termijngeheugen)	Plek waar bewuste gedachteverwerking plaatsvindt.
long-term memory lange termijngeheugen	Hierin wordt alle kennis opgeslagen.
attention aandacht	Proces dat de instroom van informatie regelt vanuit het sensorisch geheugen naar het werkgeheugen.
encoding encodering	Proces die beweging controleert van het werkgeheugen naar het langetermijngeheugen.
retrieval (remembering, recalling) terughalen (herinneren, recalling)	Proces die de stroom informatie controleert van het langetermijngeheugen naar het werkgeheugen.
preattentive processing preattentieve verwerking	Sensorische input wordt vergeleken met informatie die al in het werkgeheugen of in het lange termijngeheugen ligt opgeslagen.
cocktail-party phenomenon cocktail-party fenomeen	Vermogen om te luisteren en te begrijpen wat een persoon zegt zonder afgeleid te raken door andere geluiden in de buurt die even sterk of sterker zijn.
echoic memory echoïsch geheugen	Ander woord voor het sensorisch geheugen.
echo echo	Kort geheugenpad voor een specifiek geluid.
iconisch geheugen iconic memory	Ander woord voor visueel sensorisch geheugen.
priming priming	Activatie door sensorische input van informatie die al opgeslagen is in het lange termijngeheugen.
Stroop interference effect Stroop interferentie effect	Interferentie die tijdens de Stroop-taak ontstaat waarbij men het lezen van het woord moet onderdrukken om zo de kleur waarin het woord gedrukt staat te kunnen benoemen.
phonological loop fonologische lus	Component van het geheugen welke zorgt voor het vasthouden van verbale informatie.
visuospatial sketchpad visueel-spatiële schetspad	Component van het geheugen welke zorgt voor het vasthouden van visuele en spatiële informatie.
central executive centrale executieve systeem	Component van het geheugen welke zorgt voor het coördineren van de activiteiten van de hersenen en het brengen van nieuwe informatie naar het werkgeheugen vanuit de sensorische en lange termijn opslag.
span of short-term memory korte termijngeheugen-span	Aantal uitspreekbare items die een persoon in gedachten kan houden en na een korte tijd kan rapporteren.
maintenance rehearsal behoudherhaling	Proces waarbij een persoon informatie in het werkgeheugen houdt voor een bepaalde periode.
encoding rehearsal encoding herhaling	Proces waarbij een persoon informatie in het lange termijngeheugen opslaat.
elaboration/elaborative rehearsal uitweiding	Proces waardoor het opslaan in het lange termijngeheugen wordt bevordert. Dingen worden beter onthouden wanneer er langer over wordt nagedacht.
chunking chunking	Samennemen van enkele items en er op deze manier één item van maken. Bijvoorbeeld telefoonnummers in paren van twee.
temporal-lobe amnesia temporale kwab amnesie	Amnesie door beschadigingen van de temporale kwab in de hersenen. Patiënt H.M. kan wel gebeurtenissen van ver voor de operatie herinneren maar nieuwe informatie niet meer opslaan.
anterograde amnesia anterograde amnesie	Verlies van de capaciteit om lange termijn herinneringen te vormen van gebeurtenissen die na de hersenbeschadiging vóórkomen.
retrograde amnesia retrograde amnesie	Geheugenverlies van gebeurtenissen van voor de hersenbeschadiging.
consolidation consolidatie	Labiele herinneringen worden omgevormd tot solide herinneringen.
associations associaties	Connecties in het brein tussen lange termijnherinneringen.
retrieval cue retrieval cue	Stimulus of gedachte die een bepaalde herinnering beter toegankelijk maakt.
association by contiguity associatie door contiguïteit	Sommige concepten worden met elkaar geassocieerd omdat ze samen zijn voorgekomen tijdens een eerdere ervaring van een persoon.
association by similarity associatie door gelijkheid	Items die één of meer eigenschappen gemeenschappelijk hebben zijn aan elkaar verbonden in het geheugen, ongeacht of ze samen zijn voorgekomen of niet.
spreading activation spreidingsactivatie	Activatie van één concept initieert een verspreide activiteit naar de concepten die dichtbij liggen zodat ze tijdelijk beter te herinneren zijn dan voor de verspreide activiteit.
schema schema	Iemands gegeneraliseerde representatie of concept van een bepaalde groep objecten of gebeurtenissen.
source confusion bronverwarring	Wanneer we ons een gebeurtenis kunnen herinneren, maar ons niet meer kunnen herinneren of het echt gebeurd is of wie het ons verteld heeft.
explicit memory (declarative memory) expliciet geheugen (declaratief geheugen)	Geheugen waarvan men zich bewust is.
implicit memory (nondeclarative memory) impliciet geheugen (niet-declaratief geheugen)	Geheugen waarvan men zich niet bewust is.
episodic memory episodisch geheugen	Expliciet geheugen van de ervaringen in het verleden van een persoon.
semantic memory semantisch geheugen	Expliciet geheugen dat niet gebonden is aan een bepaalde gebeurtenis in het verleden. Bijvoorbeeld kennis van betekenissen van woorden.
procedural memory procedureel geheugen	Geheugen waarin motorische vaardigheden, gewoontes en tactieken liggen opgeslagen.

Hoofdstuk 10

reasoning

redeneren

Processen waarbij we onze herinneringen op een adaptieve manier gebruiken.

intelligence

intelligentie

Onze capaciteit om te redeneren.

anology

analogie

Gelijkenis in gedrag, functie of relatie maar geen gelijkenis in de identiteit of verschijning zelf.

inductive reasoning (induction)

inductief redeneren (inductie)

Poging om een nieuw principe af te leiden vanuit observaties of feiten die als aanwijzingen gelden.

availability bias

toegankelijkheidsbias

Neiging van personen om zich te richten op informatie die makkelijk beschikbaar is.

confirmation bias

confirmatie bias

Neiging van personen om sneller informatie aan te nemen die hun hypotheses bevestigd, dan informatie die hun hypotheses onderuit haalt.

predictable-world bias

voorspelbare wereld bias

Neiging van personen om orde en regelmaat in de wereld te zien, zelfs als deze er niet is.

maximizing

maximaliseren

Telkens op de uitkomst gokken waarvan de kans het hoogst is dat deze uitkomst daadwerkelijk voorkomt.

matching

matchen

Telkens de inzet op een bepaalde uitkomst variëren op een manier waarop men zou verwachten dat een uitkomst voorkomt.

deductive reasoning (deduction)

deductief redeneren (deductie)

Poging om gevolgtrekkingen te maken die waar moeten zijn als aan bepaalde voorwaarden is voldaan.

series problem

serieprobleem

Probleem waarbij je items moet groeperen in series op basis van een groep vergelijkingsuitspraken en op deze manier tot een conclusie moet komen.

syllogism

syllogisme

Stelt een grote aanname en een kleine aanname die je moet combineren om te beoordelen of een bepaalde stelling klopt of niet.

Euler circles

Euler cirkels

Diagrammen van de aannames van een syllogisme, waardoor het syllogisme gemakkelijker is op te lossen.

insight problems

inzichtproblemen

Problemen die speciaal ontworpen zijn als moeilijk op te lossen, totdat men er op een andere manier naar kijkt.

mental set

mental set

Diepgewortelde gewoonte van waarnemen of denken.

functional fixedness

functionele vastheid

Mental set waarbij een object alleen gezien wordt in de functie die het normaal heeft.

broaden-and-build-theory

verbreden-en-bouwen-theorie

Theorie die stelt dat positieve emoties ervoor zorgen dat ze iemands perceptie en gedachten verbreden en creativiteit verhogen.

verbal thought

verbale gedachten

Gedachten waarbij symbolen gebruikt worden maar oorspronkelijk geleerd zijn als woorden.

linguistic relativity

linguïstische relativiteit

Mensen die verschillende talen spreken denken op verschillende manieren omdat taal de manier waarop we de wereld zien, onthouden en overdenken, beïnvloed

egocentric frame of reference

egocentrische raamwerk

Referentie waarin personen zichzelf als het middelpunt zien.

absolute frame of reference

absoluut raamwerk

Raamwerk dat niet afhankelijk is van het gezichtspunt; het maakt gebruik van de hoofdrichtingen noord, oost, zuid en west.

intelligence

intelligentie

Capaciteit die onderliggend is aan de individuele verschillen in redeneren, het oplossen van problemen en het vergaren van kennis.

intelligence quotient (IQ)

intelligentie quotiënt (IQ)

Score waarmee de prestatie van een persoon op een intelligentietest wordt aangegeven.

general intelligence (g)

algemene intelligentie

Gemeenschappelijke factor die de correlatie verklaard tussen prestatie op de ene intelligentietest en prestatie op de andere intelligentietest.

fluid intelligence

vloeiende intelligentie

Vaardigheid om relaties tussen stimuli waar te nemen onafhankelijk van eerdere oefening of instructie over die relaties.

crystallized intelligence

gekristalliseerde intelligentie

Mentale vaardigheid die direct voorkomt uit voorgaande ervaring.

inspection time

inspectietijd

Minimale tijd die deelnemers nodig hebben om naar een tweetal stimuli te kijken of te luisteren om het verschil tussen de twee stimuli op te merken.

nature-nurture debate

natuur-omgevings debat

Debat dat gaat over de vraag of psychologische verschillen tussen mensen het gevolg zijn van aanleg (nature) of van omgeving (nurture).

heritability

erfelijkheid

Mate waarin variatie op een bepaalde trek binnen een bepaalde populatie individuen afstamt van genetische verschillen tussen die individuen in vergelijking met variaties door mogelijke omgevingsverschillen.

heritability coefficient

erfelijkheidscoëfficiënt

Getal om de mate van erfelijkheid uit te drukken.

voluntary minorities

vrijwillige minderheden

Minderheden die vrijwillig zijn geëmigreerd in de hoop op een beter leven in een ander land.

involuntary (castelike)minorities

gedwongen minderheden

Groepen die minderheden zijn geworden door slavernij, kolonisatie, enz.

Hoofdstuk 11

developmental psychology ontwikkelingspsychologie	Studie van de veranderingen die voorkomen in de mogelijkheden en disposities van mensen wanneer zij ouder worden.
infancy 18-24 maanden oud	Leeftijdsperiode waarin de grootste veranderingen in ontwikkeling plaatsvinden.
habituation habituatie	Afname in aandacht wanneer telkens dezelfde stimulus gepresenteerd wordt.
joint visual attention gedeelde visuele aandacht	Wanneer een baby kijkt naar hetzelfde als waar de volwassene naar kijkt.
social referencing	Wanneer kinderen kijken naar de uitdrukking van hun verzorger om te kijken of er mogelijk gevaar dreigt.
violation-of-expectancy experiment schending van verwachtingen experiment	Experiment dat wordt gebruikt om te kijken of baby’s langer kijken naar onverwachte gebeurtenissen dan naar verwachte gebeurtenissen.
object permanence objectpermanentie	Principe dat objecten blijven bestaan, ook al zijn ze uit het zicht.
schemes schema’s	Mentale blauwdrukken voor acties.
assimilation assimilatie	Proces waarbij nieuwe ervaringen geïntegreerd worden in al bestaande schema’s.
accomodation accommodatie	Proces waarbij bestaande schema’s worden aangepast zodat een nieuw object of nieuwe gebeurtenis erin past.
operations operaties	Omkeerbare acties. De effecten kunnen ongedaan gemaakt kunnen worden door andere acties.
sensorimotor stage sensorimotorische fase	Fase die loopt van de geboorte naar 2-jarige leeftijd. Gedachten en actie zijn voor het kind hetzelfde.
preoperational stage preoperationele fase	Fase die loopt van 2-jarige tot 7-jarige leeftijd. Het kind is in staat objecten te symboliseren en oefent hiermee tijdens spel.
concrete-operational stage concreet operationele fase	Fase die loopt van 7-jarige tot 12-jarige leeftijd. Het kind is in staat na te denken over de gevolgen van omkering en begrijpt zo de basis van fysieke principes.
formal-operational stage formeel operationele fase	Fase die begint tijdens de adolescentie en loopt tot in de volwassenheid. Het kind ontwikkeld schema’s.
zone of proximal development zone van proximale ontwikkeling	Verschil tussen wat het kind alleen kan en wat het kind kan wanneer het samenwerkt met iemand die competenter is.
morphemes morfemen	Kleinste, betekenisvolle, stukjes van een taal.
content morphemes inhoudmorfemen	Morfemen die de betekenis van een zin dragen.
grammatical morphemes grammaticale morfemen	Morfemen die de grammaticale structuur van de zin bieden.
phonemes fonemen	Klinker en medeklinker geluiden die onderdeel uitmaken van morfemen.
grammar grammatica	Regels van een bepaalde taal.
phonology fonologie	Regels die specificeren hoe fonemen gerangschikt kunnen worden om morfemen te produceren.
morphology morfologie	Regels die specificeren hoe morfemen gecombineerd kunnen worden om woorden te vormen.
syntax syntax	Regels die specificeren hoe woorden gerangschikt kunnen worden om frasen en zinnen te vormen.
cooing kirren	Categorie geluiden vanaf 2-jarige leeftijd welke bestaat uit herhaalde klinkergeluiden.
babbling brabbelen	Categorie geluiden vanaf 6-jarige leeftijd welke bestaat uit herhaaldelijke medeklinker- en klinkergeluiden.
overextend overgeneraliseren	Het kind gebruikt een zelfstandig naamwoord voor meer onderwerpen dan volwassenen doen.
underextend ondergeneraliseren	Het kind gebruikt een zelfstandig naamwoord voor minder onderwerpen dan volwassenen doen.
language-acquisition device (LAD) taalverwervingsapparaat	Aangeboren basis voor universele grammatica en een serie aangeboren mechanismen die het kind in staat stelt de specifieke regels van hun eigen taal te leren.
pidgin language pidgin taal	Primitieve, grammaticaloze verzameling van woorden.
creole language creooltaal	Taal met een volledige set grammaticaregels, ontstaan vanuit pidgin taal.
language-acquisition support system (LASS) taalverwervingsondersteuningssysteem	Taalsysteem die wordt geboden door de sociale omgeving.

Hoofdstuk 12

social development sociale ontwikkeling	Veranderende aard van onze relaties met anderen gedurende een leven.
trust vertrouwen	Gevoel dat je op (bepaalde) andere mensen kunt rekenen voor zorg en hulp.
attachment hechting	Emotionele banden tussen het kind en de verzorgers.
strange-situation test vreemde situatie test	Test waarmee wordt onderzocht van welke vorm van hechting tussen moeder en kind sprake is.
securely attached veilig gehecht	Gehechtheidsstijl waarbij het kind de onbekende kamer en nieuw speelgoed zelfverzekerd gaat onderzoeken wanneer de moeder aanwezig is maar van streek raakt en minder onderzoekt wanneer de moeder weg gaat (met of zonder de aanwezigheid van een persoon die ze niet kennen). Het kind toont blijheid wanneer de moeder terugkeert.
avoidant attached vermijdend gehecht	Gehechtheidsstijl waarbij het kind de moeder vermijdt en zich koeltjes naar haar gedraagt.
anxious attachment angstig gehecht	Gehechtheidsstijl waarbij het kind de moeder niet vermijdt maar blijft huilen ongeacht haar pogingen om het kind te troosten.
autonomy autonomie	Zelfcontrole.
initiative initiatief	Bereidwilligheid om acties te ondernemen.
industry industrie	Vermogen om taken af te maken.
empathy empathie	Vermogen om de emoties die een andere persoon voelt waar te nemen.
egocentric empathy egocentrische empathie	Vorm van empathie aanwezig tot de leeftijd van 15 maanden. Het kind dat van streek is zoekt geruststelling voor zichzelf in plaats van geruststelling te bieden aan de andere persoon die van streek is.
empathy-based guilt op empathie gebaseerde schuld	Constructieve vorm van schuld welke ontstaat vanuit de mogelijkheid tot empathie gelinkt aan het groeiende besef van het kind over de relaties tussen de eigen acties en de gevoelens van een ander.
anxiety-based guilt op angst gebaseerde schuld	Schadelijke vorm van schuld
discipline discipline	Methoden waardoor verzorgers proberen het verkeerde gedrag van hun kinderen te stoppen of te corrigeren.
induction inductie	Vorm van verbaal redeneren waarin de ouders het kind laten nadenken over de schadelijke consequenties van de gedragingen van het kind, vanuit het oogpunt van de persoon die gekwetst is.
power assertion machtshandhaving	Gebruik van fysieke kracht, straf of beloningen om het gedrag van een kind onder controle te houden.
love withdrawal terugtrekken van liefde	Wanneer ouders afkeuring van het kind zelf tonen in plaats van afkeuring van een actie van het kind.
sex sekse	Duidelijke biologische basis voor het categoriseren van mensen als mannelijk en vrouwelijk.
gender gender	Hele set verschillen die worden toegekend aan mannen en vrouwen. Dit kan per cultuur variëren.
gender identity genderidentiteit	Besef wat kinderen op de leeftijd van 4 à 5 jaar krijgen van dat ze zelf altijd tot één bepaalde gender zullen blijven horen.
adolescence adolescentie	Overgangsperiode van kindertijd naar volwassenheid.
puberty puberteit	Fysieke veranderingen die zorgen voor de mogelijkheid om voort te planten.
identity crisis identiteitscrisis	Periode van de adolescentie die gekenmerkt wordt door het hebben van een gewenst doel waarin de identiteit van de kindertijd wordt opgegeven en een nieuwe identiteit wordt vastgesteld.
clique clique	Hechte groep bestaande uit drie tot negen personen, welke elkaar als beste vrienden zien en veel tijd met elkaar doorbrengen.
crowd crowd	Grotere groep die bestaat uit verschillende cliques die bij elkaar komen voor feestjes en andere geplande gelegenheden, meestal in het weekend.
myth of invulnerability mythe van onkwetsbaarheid	Valse overtuiging die adolescenten hebben dat hen niets kan overkomen.
theory of parental investment theorie van ouderlijke investering	Theorie die stelt dat de sekse waarop het meeste een beroep wordt gedaan voor het baren en opvoeden van het kind de meer selectieve sekse is in het bepalen van wanneer en met wie te paren. De sekse die minder moet inleveren zal meer agressief zijn bij het zoeken van een mogelijkheid tot paring met meerdere partners.
occupational self-direction beroepszelfdirectie	Eigenschap van een baan waarin de werknemer veel keuzes en beslissingen maakt op een werkdag.
disengagement theory terugtrekkingstheorie	Theorie over ouderdom die stelt dat oudere mensen zich geleidelijk en vrijwillig terugtrekken van actieve betrokkenheid bij de wereld om hen heen.
activity theory activiteitstheorie	Theorie over ouderdom die stelt dat oudere mensen er de voorkeur aan geven om actief te blijven.
socioemotional selectivity theory socio-emotionele selectiviteitstheorie	Theorie over ouderdom die stelt dat wanneer mensen ouder worden ze meer gaan genieten van het hier en nu en minder gaan geven om activiteiten die dienen om je op te toekomst voor te bereiden.

Access:

Public

Join: WorldSupporter!

Join with a free account for more service, or become a member for full access to exclusives and extra support of WorldSupporter >>

Check: concept of JoHo WorldSupporter

Concept of JoHo WorldSupporter

JoHo WorldSupporter mission and vision:

JoHo wants to enable people and organizations to develop and work better together, and thereby contribute to a tolerant and sustainable world. Through physical and online platforms, it supports personal development and promote international cooperation is encouraged.

JoHo concept:

As a JoHo donor, member or insured, you provide support to the JoHo objectives. JoHo then supports you with tools, coaching and benefits in the areas of personal development and international activities.
JoHo's core services include: study support, competence development, coaching and insurance mediation when departure abroad.