Welke theorieën bestaan er over opvoeding binnen niet-traditionele gezinnen? - Chapter 11

Een traditioneel gezin is een twee-ouder gezin met een moeder en vader van meestal rond de 30 of 40 jaar oud die hun biologische kinderen opvoeden. Echter zijn er nu veel verschillende non-traditionele gezinnen die niet bestaan uit twee heteroseksuele biologische ouders van kinderen.

Wat is een alleenstaande ouder?

Een alleenstaande ouder is een ouder die een kind/meerdere kinderen alleen opvoedt zonder partner. Dit kan komen door scheiding, omdat de ouder nooit is getrouwd, doordat de partner is overleden of doordat een vrouw ervoor kiest een kind te krijgen zonder een partner ('solo mothers'). De groep alleenstaande moeders is zeer divers, maar een probleem wat zij allemaal hebben is dat ze veel tijd kwijt zijn aan de kinderen en daardoor veel stress ervaren. De stress kan ook komen door financiële problemen of doordat er geen tijd voor zelfzorg is. Sociale steun en vooral hoe blij iemand is met deze steun kan compenseren voor deze stress. Daarnaast zegt het cumulatieve risicomodel dat hoe meer verschillende risicofactoren een moeder en kind ervaren (bijvoorbeeld armoede, problemen in de buurt), hoe groter de kans dat de kinderen deze problemen internaliseren. Ook de groep alleenstaande vaders wordt steeds groter. Vaak komt dit doordat ze scheiden of doordat de moeder van het kind overlijdt.

Over het algemeen doen kinderen uit eenoudergezinnen het slechter dan kinderen met twee ouders. Ze stoppen vaker met school en zijn later vaker werkloos, hebben relatieproblemen, krijgen therapie of gebruiken drugs. Of de kinderen uit eenoudergezinnen echt slechter af zijn hangt ook af van de kwaliteit van de opvoeding en andere variabelen.

Hoe zit het met gescheiden ouders?

Vaak scheiden ouders omdat er veel conflict tussen hen is. Dit conflict kan een negatief effect hebben op kinderen. Daarnaast zijn gescheiden ouders vaak inconsistent in het straffen van hun kind en tonen ze minder affectie en warmte. Hierdoor kunnen kinderen last krijgen van psychisch en academische problemen, maar ook drugsgebruik komt voor.

Deze negatieve effecten kunnen gemodereerd en gemedieerd worden door demografische eigenschappen, hoe goed het kind aangepast was voor de scheiding en hoe oud het kind is ten tijde van de scheiding. De negatieve effecten kunnen daarnaast nog beïnvloed worden door de kwaliteit van co-ouderschap. Hierbij beschermen een goede band, communicatie en samenwerking tussen de ouders het kind tegen negativiteit.

Hoe zit het met gemengde- en stief-families?

Kinderen met een stief-familie hebben vaak last van meer problemen dan kinderen in traditionele gezinnen. Wel kan dit beperkt worden door de kwaliteit van de opvoeding na de scheiding en warmte en empathie vanuit het 'nieuwe' gezin.

Wat zijn een aantal non-traditionele oudereigenschappen?

Wat weten we over tienermoeders?

De kans op tienerzwangerschap wordt verhoogd door opgroeien in een slechte buurt, problemen op school, andere tienermoeders in de familie en het niet gebruiken van anticonceptie. Een typisch beeld van een tienermoeder is een jonge vrouw die zonder partner in een sociaaleconomisch achtergestelde situatie zit. Ze kunnen wel goede ouders zijn, warm en responsief zijn naar hun kind toe en op de juiste manier disciplineren. Echter praten ze minder vaak met het kind en bieden ze minder cognitieve stimulatie. Daarnaast botst het opvoeden van een kind vaak met hun eigen opgroeien en zijn tieners niet bereid om de 24/7 zorg voor een kind op zich te nemen.

Of de kinderen van tienermoeders goed terecht komen hangt af van een aantal dingen, namelijk de intelligentie van de moeder en haar zelfbeeld, maar ook de hoeveelheid tegenspoed die ze heeft. Als de moeder een mentale stoornis heeft, heeft dit vaak negatieve gevolgen van het kind. Kinderen van tienermoeders hebben vaker problemen op school, en problemen in psychosociaal en cognitief functioneren.

Wat weten we over gezinnen met homoseksuele of lesbische ouders?

Er zijn weinig verschillen in de opvoedingsstijl, overtuigingen of attitudes van homoseksuele koppels in vergelijking tot heteroseksuele koppels. De kinderen van homoseksuele koppels groeien vaak relatief normaal op, maar wel worden ze vaker gepest vanwege hun non-traditionele gezin. De problemen van kinderen ontstaan dus niet vanwege het opgroeien in een non-traditionele setting, maar door de stigmatisering van de buitenwereld.

Wat weten we over ART families?

ART staat voor ‘assisted reproductive technology’. Hierdoor kunnen homoseksuele koppels, mensen met vruchtbaarheidsproblemen of mensen zonder partners ook ouders worden. ART families kunnen beïnvloed worden door technologie op twee manieren. Ten eerste is het duur om deze vruchtbaarheidsbehandeling te laten doen. Ten tweede kunnen ouders beïnvloed worden door kinder-effecten als ze geboren worden met een handicap of gedragsprobleem. Verder lijken kinderen uit ART families wel normaal op te groeien.

Wat als grootouders ouders zijn?

Grootouders kunnen een soort 'surrogaat ouders' zijn. Een grootouder die de rol van ouder op zich neemt heet ook wel een kinship caregiver of alloparent. Aan de ene kant kunnen ze meer tijd aan de kinderen besteden en hen meer wijsheid bieden dan 'traditionele' ouders en hebben ze meer kennis over het opvoeden van kinderen. Aan de andere kant hebben ze minder energie, meer problemen met discipline en is er sprake van een generatiekloof. De opvoedingsstijl van grootouders hangt af van hun leeftijd: oudere grootouders (65+) nemen vaak meer een formele ouderschapsrol aan dan jongere grootouders, die vaak speelser en informeler zijn met hun kleinkinderen.

Wat weten we over adoptie-ouders?

De meeste adoptie-ouders adopteren omdat ze zelf geen kinderen kunnen krijgen. Een verschil tussen biologische- en adoptie-ouders is dat er gecontroleerd wordt of de adoptie-ouders wel geschikt zijn om een kind op te voeden. Dit zorgt er vaak voor dat adoptie-ouders uiteindelijk beter voorbereid op- en positiever zijn over het opvoeden van hun geadopteerde kind.

Een ander uniek probleem waar adoptie-ouders mee om moeten gaan is dat de kinderen soms genetisch bepaalde psychologische problemen hebben of verwaarlozing hebben meegemaakt. Ook zijn deze kinderen vaak niet veilig gehecht en ontstaan er dus hechtingsproblemen. Een voorbeeld hiervan is reactive attachment disorder (RAD): wanneer een kind ongepast interpersoonlijk gedrag laat zien. Dit kan in de vorm van teruggetrokken gedrag zijn, of zich juist uiten in indiscriminante hechting aan elke willekeurige volwassene. Daarnaast ontstaan er vaak moeilijkheden met betrekking tot de identiteit van het kind, omdat ze nieuwsgierig worden naar hun biologische ouders. Ouders kunnen dit het beste oplossen door open adoptie: open met het kind praten en informatie delen over hun biologische ouders. Deze adoptie-ouders laten het kind als ze dat willen later vaak ook contact zoeken met de biologische ouders.

Welke non-traditionele ouderschapsrollen of banen zijn er?

Wat weten we over huisvaders?

Vaak zien mensen bij het traditionele gezin een huismoeder voor zich die thuisblijft met de kinderen terwijl de vader aan het werk gaat. Echter is het vandaag de dag steeds vaker zo dat gezinnen een huisvader hebben: een vader die getrouwd is, kinderen jonger dan vijftien heeft en minimaal een jaar niet werkt om op deze kinderen te passen terwijl de moeder werkt. De meeste huisvaders ervaren hier geen negatieve gevolgen van.

Hoe zien 'commuter' gezinnen eruit?

Commuter gezinnen zijn gezinnen waar één ouder de primaire verzorger van de kinderen is omdat de andere ouder gedurende de werkweek op een andere locatie woont. Ze komen vaak in weekenden of vakanties naar huis. Deze gezinnen ontstaan meestal door economische overwegingen. Hoe de ouders zich voelen over deze taakverdeling bepaalt in grote mate hoe goed het gezin zich aanpast aan de situatie: als ouders er positief over zijn ervaren kinderen er geen negatieve gevolgen van.

Wat weten we over militaire gezinnen?

Wat voor effect dit heeft op kinderen hangt af van gezinseigenschappen (familiestructuur, hoe lang de ouders getrouwd zijn), of een ouder actief in dienst is of op 'reserve' staat, in welke militaire tak ze in werken (leger, luchtmacht, marine), hun rang en hoe vaak ze van huis zijn omdat ze uitgezonden worden.

Een ouder in het leger zijn brengt een aantal stressoren met zich mee zoals vaak moeten verhuizen, veel conflict in het gezin, verstoringen in gezinsroutine en ouderlijke rolverdeling en mogelijk trauma. Hierdoor kan iemand de rol van ouder mogelijk minder goed uitvoeren, waardoor kinderen sneller emotionele problemen ontwikkelen. Echter, als ouders op een goede manier omgaan met alle veranderingen kunnen kinderen op een normale manier opgroeien.