Wat is visuele verbeelding? - Chapter 11

Mensen beschrijven hun gedachten op verschillende manieren. De één zegt dat zijn of haar gedachten in woorden staan geformuleerd, terwijl de ander zijn of haar gedachten als iets 'abstracts' ziet. Sommige mensen stellen dat hun gedachten bestaan uit afbeeldingen of foto's. In dit hoofdstuk wordt er ingegaan op de visuele beelden die mensen in hun gedachten hebben.

Wat is het oog van de "mind"?

Het gebruik van visuele beelden in het dagelijkse leven komt vaak voor met als doel om beslissingen te maken of om te helpen bij het herinneren van iets. Er wordt al honderden jaren lang geschreven over de visuele beelden die mensen hebben in hun gedachten. Galton was de eerste die systematisch onderzoek deed hiernaar. Hij was hierbij vooral geïnteresseerd in hoe mensen onderling verschillen met betrekking tot visuele beelden in hun gedachten. Om dit te onderzoeken, vroeg hij mensen om de beelden in hun gedachten te beschrijven en ze te beoordelen op 'levendigheid'. Dit is een voorbeeld van het gebruik van introspectie: mensen moeten bij zichzelf 'naar binnen kijken' en vervolgens rapporteren wat zij vinden. Veel van de participanten in het onderzoek van Galton zeiden dat de afbeeldingen in hun hersenen net zo duidelijk waren als foto's. 

Wat opvallend was in dit onderzoek, is dat participanten onderling erg veel verschilden. Sommigen zeiden dat zij de afbeeldingen heel duidelijk zagen, en anderen stelden dat zij veel minder of zelfs helemaal niks zagen. Dit is moeilijk om te onderzoeken, omdat het vertalen van een innerlijke ervaring naar woorden voor iedereen anders kan zijn. Iedereen heeft zijn eigen interpretaties. De data uit Galton's studie zou dus ook puur kunnen laten zien dat mensen verschillen in hoe zij praten over hun visuele verbeelding, in plaats van dat het échte verschillen tussen de visuele verbeelding van mensen weergeeft. Hiervoor is het dus nodig om andere onderzoeksmethoden te gebruiken, die objectief is.

Wat zijn chronometrische studies?

Onderzoekers naar verbeelding gebruiken dus niet meer dezelfde onderzoeksmethode als Galton. In plaats daarvan laten zij participanten dingen doen met hun afbeeldingen, zoals iets beoordelen. De onderzoekers kijken dan naar hoe snel de participanten de beoordelingen maken, wat gebruikt kan worden om hypotheses te testen. Veel van de studies naar visuele verbeelding worden op deze manier verricht, wat ook wel chronometrische (tijdmeting) studies worden genoemd.

Mentale afbeeldingen als 'foto's'

Het is gebleken dat mensen bij het beschrijven van een object, de meest opvallende kenmerken benoemen. Echter, wanneer zij een object tekenen, dan wordt er meer gekeken naar de grootte en positie van het object en wordt dit getekend. Bij visuele verbeelding blijkt dat mensen dezelfde regels hanteren als bij het tekenen van iets, in plaats van de regels die worden gebruikt bij het beschrijven van iets. 

Uit afbeeldingscanningsprocedures waarbij wordt gekeken naar de oogbewegingen van mensen tijdens het kijken naar mentale afbeeldingen, blijkt dat mensen afbeeldingen met een constant tempo doorzoeken. Wanneer de afbeelding twee keer zo groot wordt, kost het zoeken namelijk ook twee keer zo veel tijd. Ditzelfde geldt voor wanneer mensen gevraagd wordt om in of uit te zoomen bij een bepaalde taak. De responstijden zijn dus proportioneel aan de hoeveelheid inzoomen die vereist is, wat er op wijst dat ‘reizen’ of doorzoeken in mentale plaatjes lijkt op reizen in de echte wereld. Deze resultaten vertellen ons iets over de natuur van mentale plaatjes; afbeeldingen zijn 'natuurlijk', wat wil zeggen dat de afbeeldingen de échte wereld weerspiegelen.

Mentale rotatie

Andere resultaten wijzen op een soortgelijke conclusie met betrekking tot de transformatie van afbeeldingen. In een mentale rotatietaak proberen participanten de afbeeldingen eerst op dezelfde lijn te krijgen en vervolgens oordelen ze over de gelijkenis van de afbeeldingen. Dit past bij hoe mensen in het échte leven bewegen. Zo blijkt dat mensen geen moeite hebben met rotatie in diepte, wat er op wijst dat mensen driedimensionale vormen kunnen representeren.

Een eisend karakter

We hebben gezien dat je meer tijd nodig hebt wanneer je verder ‘reist’ in mentale rotatie en afbeeldingen scannen. We hebben dit geïnterpreteerd als de manier waarop afbeeldingen een natuurlijke lay-out representeren. Er is echter ook een andere manier waarop deze data verklaard kan worden. Misschien controleren participanten hun timing wel bewust om een ‘normaal’ responspatroon te creëren. Dit kan veroorzaakt worden door eisende karakteristieken van een situatie; dit zijn de ideeën die mensen hebben over hoe mensen zich zouden moeten gedragen tijdens een experiment.

Wat is de interactie tussen verbeelding en perceptie?

Het blijkt dat verbeelding en perceptie overlappen. Uit onderzoek van Segal en Fusella bleek dat als mensen bezig zijn met het verbeelden van een afbeelding, zij minder goed in staat zijn om een afbeelding waar te nemen (perceptie). Wanneer zij bezig zijn om een 'geluid' te verbeelden, dan kost het hen moeite om tegelijkertijd te luisteren naar geluid. Dit betekent ook dat verbeelden en waarneming of perceptie elkaar kunnen primen.

Hoe zit het met visuele verbeelding in het brein?

De structuren die benodigd zijn voor zicht zijn dezelfde soort structuren die belangrijk zijn voor verbeelding. Zo blijkt dat de occipitale cortex betrokken is bij dingen die te maken hebben met zicht én ook bij verbeelding. Ook de hersengebieden die actief worden bij beweging, worden actief wanneer participanten zich beweging voor moeten stellen. Daarnaast zijn dezelfde soort hersengebieden actief wanneer mensen gezichten zien en wanneer zij zich gezichten inbeelden. Op basis van deze informatie zijn onderzoekers zelfs in staat geweest om op basis van hersenactiviteit, te vertellen waar de participanten aan dachten!

Ook met behulp van transcraniële magnetische stimulatie zijn onderzoekers meer te weten gekomen over visuele verbeelding. Transcraniële magnetische stimulatie houdt in dat er een sterk magnetisch veld op een specifieke locatie in de hersenen wordt gecreëerd, waardoor dit hersengebied tijdelijk uitgeschakeld wordt. Dit zorgt voor problemen met zicht, maar ook voor problemen met verbeelding. Zo blijkt gebied V1 belangrijk te zijn voor beide dingen (zicht en verbeelding). Daarnaast blijkt dat patiënten met hersenschade die daardoor niet meer goed detail kunnen waarnemen, zich ook minder goed detail in kunnen beelden. 

Blinden en visuele verbeelding

Uit onderzoek met blinde mensen blijkt dat zij dezelfde resultaten vertonen als 'gezonde' mensen met betrekking tot visuele verbeelding. Echter kan dit bij hen verklaard worden door de ruimtelijke lay-out en relaties. Het is aan te nemen dat blinden gebruik maken van ruimtelijke informatie, in plaats van visuele informatie. Dit betekent dus dat er een verschil kan worden gemaakt tussen visuele verbeelding en ruimtelijke verbeelding. 

Wat zijn individuele verschillen met betrekking tot verbeelding?

Wanneer gebruiken we visuele afbeeldingen en wanneer ruimtelijke afbeeldingen? Dit hangt af van de taak. Afhankelijk van de taak, gebruiken mensen visuele en ruimtelijke afbeeldingen. Als de taak is aan kleuren te denken, dan moet men inbeelden hoe iets er uit ziet. Het is dan niet voldoende om aan de vorm of ruimtelijke positie van een object te denken. Wanneer de taak is om in gedachten te navigeren, dan is het niet realistisch om te verwachten de hele kaart hiervan in gedachten te kunnen verbeelden. Voor deze taak zou ruimtelijke verwerking dus beter zijn. 

Bij andere taken maakt het niet veel uit welke vorm van verbeelding iemand gebruikt. Ook iemand zijn vaardigheden spelen een invloed bij welk type verbeelding men het best kan toepassen. Sommige mensen zijn goede verbeelders, terwijl ze een slecht ruimtelijk inzicht hebben. Het tegenovergestelde kan ook voorkomen. 

Mensen met een levendige verbeeldingen geven aan dat zij hun afbeeldingen echt als foto's zien, terwijl anderen aangeven dat zij helemaal niks zien in hun verbeelding. Ongeveer tien procent van alle mensen in de populatie geeft aan dat zij niks zien. Dit fenomeen is al langer bekend, maar pas in 2015 is er een naam voor bedacht: 'afantasie'. De mate van levendigheid die mensen benoemen, komen overeen met hersenscans waarin de activiteit van de visuele cortex wordt gemeten.

Waarom is visuele verbeelding belangrijk?

Nu de term 'afantasie' is benoemd, is het ook handig om te kijken wat dit precies betekent voor deze mensen. Wat is het verschil tussen mensen die wel visuele verbeelding hebben en mensen die geen visuele verbeelding hebben? Uit onderzoek blijkt dat dit verschil best groot kan zijn en dat er ook verschil is tussen visuele en ruimtelijke verbeelders. Zo zijn visuele verbeelders vaker succesvol in de kunsten, terwijl ruimtelijke verbeelders vaker succesvol zijn in de wetenschap of in de bouwkunde. Uit onderzoek blijkt ook dat wetenschappers die onderzoek doen naar visuele verbeelding, hun hypothesen vaak opstellen vanuit hun eigen ervaringen. 

Daarnaast blijkt dat visuele verbeelding ook invloed heeft op het autobiografische geheugen van mensen. Zo 'niet-verbeelders', minder in staat om hun herinneringen te herleven. Ook blijkt uit onderzoek dat ernstige amnesie (geheugenverlies) kan ontstaan als gevolg van schade aan hersengebieden die belangrijk zijn voor het visuele geheugen. Wel stellen de auteurs van het boek dat er meer onderzoek nodig is om de consequenties van het zijn van een verbeelder of niet-verbeelder vast te stellen.

Fotografisch (eidetisch) geheugen

Leken (niet-geleerden) gebruiken de term 'fotografisch geheugen', terwijl dit eigenlijk niet klopt. Vaak zijn dit mensen die goede strategieën hebben ontwikkeld met betrekking tot geheugen en leren. Dit gaat dus niet over het geheugen zelf, maar over goed toegepaste geheugenstrategieën, zoals ezelsbruggetjes (een mnemoniek). Echter zijn er wel mensen die beschikken over een fotografisch geheugen. Deze mensen hebben een extreem gedetailleerd beeld in hun hoofd van hetgeen dat zij hebben gezien. Onderzoekers noemen dit meestal een eidetisch geheugen. Het zijn vaak individuen met autisme die beschikken over dit eidetisch geheugen. Zij kunnen vaak heel kort naar een scène (plaatje, afbeelding) kijken en kunnen vervolgens deze scène heel nauwkeurig tekenen. Het is dus net alsof zij een foto hebben genomen van de scène. Een voorbeeld van een persoon met een eidetisch geheugen is een vrouw (zonder autisme). Zij kon een gedicht in een voor haar onbekende taal, geheel onthouden en hardop lezen, zelfs jaren nadat zij dit gezicht had gezien. Een ander voorbeeld is dat van een jongen, die voor dertig seconden een afbeelding kreeg te zien. Na het zien van de afbeelding, kreeg hij onverwachte vragen, zoals: "hoeveel strepen had de kat?" of "hoeveel blaadjes had de bloem?". De jongen beantwoordde deze vragen accuraat. Er is niet heel veel bekend over dit type geheugen, wel weten onderzoekers dat het een zeldzaam type geheugen is dat niet iedereen bezit.

Zijn afbeeldingen hetzelfde als foto's?

In dit hoofdstuk is vaak naar 'mentale afbeeldingen' verwezen als 'mentale foto's'. Ook is er genoemd dat mentale afbeeldingen driedimensionaal kunnen zijn. Daarnaast is er onderscheid gemaakt tussen visuele en spatiële afbeeldingen. Uit onderzoek blijkt dat de beelden die mensen hebben in hun hoofd, onambigieus zijn en vaak niet open staan voor re-interpretatie. Deze beelden zijn dus georganiseerd en deze organisatie bepaalt mensen hun gedachten. 

Hoe werkt het lange-termijn visuele geheugen?

Zoals in Hoofdstuk 10 was genoemd, zijn woorden als een soort knooppunten opgeslagen in een netwerk. Hetzelfde kan gezegd worden over het visuele geheugen, maar dit blijkt niet te kloppen. In plaats daarvan lijken visuele beelden op een stuk voor stuk-manier in het geheugen te zijn gerepresenteerd. Dus, wanneer een afbeelding opgeslagen moet worden, dan wordt er een knoop geactiveerd die 'afbeeldingsframe' wordt genoemd. Dit frame bevat de algemene informatie over een afbeelding, zoals de vorm. Dit betekent dus ook dat afbeeldingen die groter zijn of meer delen bevatten, langer duren om te creëren. Ook afbeeldingen met meer detail kosten meer tijd om gecreëerd te worden. Ook hebben verbeelders zelf controle over hoe compleet en gedetailleerd hun afbeeldingen zijn, wat zorgt voor verschil in beelden (vaag of heel gedetailleerd). Op basis van 'afbeeldingsbestanden' uit het lange-termijn geheugen, creëert men mentale beelden. Een suggestie is dat deze bestanden 'instructies of een recept' bevatten voor het creëren van een beeld. 

Verbaal coderen of visueel materiaal

Visuele informatie wordt dus niet op een visuele manier opgeslagen in het geheugen. In plaats daarvan is er dus een soort 'recept' dat wordt gebruikt bij het vormen van beelden. Soms is visuele informatie gerepresenteerd door middel van een verbale label, een simpel format. Hieraan gerelateerd is dat uit onderzoek is gebleken dat individuen met een hogere vocabulaire voor kleuren, betere herinneringen voor kleur hebben. Een verklaring hiervoor is dat zij de naam van de kleur onthouden, in plaats van de kleur zelf, wat gemakkelijker is. Ander bewijs hiervoor is dat wanneer participanten twee neutrale ballen zien en te horen krijgen dat het een bril is, zij deze bollen later tekenen als een bril. Participanten die te horen krijgen dat het een 'barbell' is, tekenen het vaker als een barbell. 

Verbeelding helpt het geheugen

Afbeeldingen hebben een belangrijke invloed op het geheugen en over het algemeen verbeteren ze het geheugen. Zo zijn materialen die beelden oproepen, makkelijker te herinneren dan materialen die geen beelden oproepen. Het meest effectief is het tonen van een interactie tussen bepaalde afbeeldingen en ze niet simpelweg naast elkaar afbeelden. Ook kunnen ‘bizarre’ taferelen zorgen voor sterkere herinnering, maar alleen als niet alle afbeeldingen op die manier worden aangeboden. Het voordeel van afbeeldingen wordt waarschijnlijk veroorzaakt door een patroon van duaal coderen. Op basis van deze hypothese kan worden verwacht dat er ten minste twee soorten informatie worden gebruikt in het langetermijngeheugen. Hoewel sommige onderzoekers stelden dat er voor deze soorten ook verschillende geheugensystemen bestonden, zijn anderen van mening dat er een systeem is dat verschillende soorten bevat. Op basis hiervan verwachten we dat verschillende soorten informatie veel overeenkomsten qua kenmerken vertonen en dit blijkt inderdaad het geval te zijn. Zo wordt visuele kennis bijvoorbeeld beïnvloed door schema’s. Een patroon dat hierdoor kan ontstaat wordt ook wel grensverlegging genoemd, waarbij participanten meer van een afbeelding herinneren dan werd afgebeeld. Intraub stelde dat deze grensverlegging ontstaat doordat mensen en eigen perceptie maken van afbeeldingen. Ze begrijpen afbeeldingen door middel van een perceptueel schema. Dit schema plaatst de afbeelding in een grotere context. Mensen slaan dus de ervaring (perceptie) van een afbeelding op in hun geheugen, in plaats van de objectieve afbeelding.