HC5 Opvoeding en maatschappij. Een cultuurvergelijkend perspectief

Risicovermijding in de postmoderne opvoeding: over-protectie? VS. Risico acceptatie in de opvoeding in niet-Westerse samenleving, gebrek aan opvoeding?

Deel 1: Opvoeding in de 21^e eeuw

Hyper intensief ouderschap van middenklasse gezinnen in ‘het Westen’ tegen de achtergrond van maatschappelijke ontwikkelingen.

• Wat bedoelen we met hyper intensief ouderschap? Ouderschap als persoonlijk project zien, geen risico’s durven lopen m.b.t. kind. Prestaties van het kind zien als beloning voor / prestatie van ouders.

Helikopterouders: alles voor het kind willen regelen. Kinderen mogen geen negatieve ervaringen hebben, en geen risico’s nemen.

Hyper intensieve opvoeding komt voort uit modernisering opvoeding (moderne kindertijd) > is dit wel nieuw? Wat is specifiek voor 21^e eeuw ‘parenting’?

• Opvoedingsdeterminisme: ouders denken dat alles wat ze doen invloed heeft op de opvoeding.
• Opvoeding als taak onder toezicht van de professional: ouders praten met professionals, en lezen professionele stukken.
• Opvoeding als een apart sociaal domein, een apart stukje van je leven.

Veranderende opvattingen van bewegingsruimte en supervisie van kinderen tussen 60-er jaren en 2010

• Studie Edward en Gilles: opvattingen over opvoeding zijn inderdaad veranderd. Kinderen worden steeds meer begeleid, steeds minder zelfstandig.
• Is er iets veranderd? De opvattingen: Wat gold als goede opvoeding/bescherming is veranderd.
• Opvoedingspraktijken:
  
  • 1971: 80% van 7-8 jarigen gaat alleen naar school in UK.
  • 1990: 9% van 7-8 jarigen gaat alleen naar school in UK.
• Zijn er consequenties?
  
  • 1960: 70 op de 100.000 kinderen gewond/dood in het verkeer.
  • 2000: 1 op de 100.000 kinderen gewond/dood in het verkeer.

Ontwikkeling bewegingsruimte kinderen & opvattingen ouders

• Kinderen brengen meer tijd door binnenshuis in vergelijking met de 50er/60er jaren.
• Inrichting van de ruimten <_> verwachtingen ouders (meer supervisie en structuur, maar escape via media).
• De bewegingsruimte neemt dus af, maar er is wel een grotere actieradius (bijv. door vliegtuig), maar wel altijd onder supervisie.

Maatschappelijke achtergrond? De risico maatschappij

• Focus op veiligheid en vermijden van risico’s in de maatschappij.
• Welvaart > ontsnappen aan risico, maar nieuwe risico’s!
• Risico niet als keerzijde van ‘gewin’ maar als gevaar
• Risico als een probleem van het individu
• Idem binnen de opvoeding
• ‘Risico in de opvoeding moet worden gemeden.’ (risicovermijding en sturing gaat samen).

Individualistische ouderschapsopvatting

• Individuele opvatting van ouderschap (als personal achievement) i.t.t. opvoeding zien als de taak van een hele generatie of community.
• Ideeën over ouderschap worden wel door grote groepen gedeeld.
• Sterk gevoel van competitie tussen ouders.

Hoe ‘past’ intensief ouderschap bij de 21^e eeuw?

• Intensief ouderschap kan als adaptief worden gezien. Adaptief: intensief ouderschap past bij risicosamenleving.
• Nadelen: kleinere actieradius, minder verantwoordelijkheid, kinderen leren niet van zelf risico’s nemen. Nemen kinderen wel risico’s? > hebben we wel nodig in de maatschappij.
• Nuancering van het effect van intensief ouderschap:
  
  • Minder tijd beschikbaar voor opvoeding binnen gezinnen.
  • Grote verschillen tussen sociale klassen. Intensief ouderschap geldt vooral voor de middenklasse.

Samenvattend deel 1

• Intensief ouderschap als kenmerkend voor de 21^e eeuw.
• Empirische evidentie voor verandering.
• Past o.a. in bredere context van risico denken/moderniteit en individualistisch ouderschap.
• In zekere zin is dit type ouderschap functioneel voor moderne samenlevingen, maar er zijn ook schaduwzijden.
• Bezorgdheid hierover nuanceren.

Deel 2a. (Geen?) opvoeding in traditionele samenlevingen

Hoe past opvoeding bij de samenleving?

Instructie en onderwijzen, en ‘parenting’ komt niet voor in sommige traditionele samenlevingen.

Afbeelding Mazahua: kinderen participeren, krijgen taken, observeren, maar kennen geen expliciete opvoeding. Andere houding, minder kind-gecentreerd. Kind kan alleen leren als het zelf initiatief neemt (moderne samenleving: verantwoordelijkheid van ouders).

In vergelijking met het hypermoderne ouderschap kenmerkt het ouderschap in de Mazahua gemeenschap zich door:

• Verantwoordelijkheid voor het leren en de ontwikkeling van het kind ligt meer bij het kind.
• Kinderen laten participeren in volwassene activiteiten.
• Risicomanagement: niet te veel uitdagingen wegnemen.
• Sterke ideologie van autonomie en initiatief van het kind bij de opvoeding (non-interferentie).

Hoe kun je nu een dergelijke manier van opvoeden/ontbreken van instructie/bescherming begrijpen?

• Sterk agrarische, niet-gespecialiseerde samenleving (schaarste, risico is onderdeel van het leven).
• Geen scheiding tussen de kinderwereld en de volwassene wereld, dus observatie van volwassenen is makkelijker.
• Collectieve identiteiten (geen competitie/iedereen groeit op tot dezelfde identiteit, dus sturing lijkt minder nodig).
• Dit verandert met de modernisering/urbanisering wanneer ouderschap kinderen voorbereidt op het leven buiten de gemeenschap.

Samenvattend deel 2

• Relatieve autonomie kinderen kenmerkend voor (Native American) agrarische samenlevingen.
• Gevolgen zijn vroegere zelfstandigheid (maar ook acceptatie van een bepaald risico niveau).
• Dit is vooral functioneel in bepaalde samenlevingen (ongespecialiseerd, agrarisch).
• Gaat gepaard met bepaalde ideologie/opvatting over zelfstandigheid en autonomie van kinderen en ouders.

Verklaringsmodel voor verschillen in opvoeding en de rol van ethnotheorieën?

• Niche: elementen van opvoeding die verschillen kunnen verklaren.
• 

Deel 3 Je opvoeding meenemen?

De opvoeding van migrantengezinnen in Nederland

Migratie, continuïteit en verandering in de opvoeding. Voorbeeld: opvoeden in de Bijlmer.

• Hoe kunnen we het verloop van de opvoeding na migratie voorspellen?
  • Vragen hierbij:
    • (dis)continuïteit = kan de opvoeding voortgezet worden of niet?
    • Reproductie van oude opvoedingstraditie?
    • Adoptie nieuwe opvoedingstraditie?
• 

Analyse?

• Voorbeeld met Marokkaanse vader.
  • Vader ervaart dat eigen manier van opvoeden niet past in de (wettelijke) context.
  • Vader stelt dat eigen opvoeding wel nodig is om problemen te voorkomen en dat Marokkaanse jongeren beter reageren op ‘hardere’ discipline à la externe controle.

Wat doet migratie met de opvoeding?

• Opvoeding migranten geen kopie van opvoeding thuisland, noch van opvoeding immigratieland.
• ‘Cultural translation’ is een beter concept dan assimilatie: ‘uiteindelijke praktijken hangen af van specifieke confrontaties tussen opvoedingspraktijken’.
• Ontstaan van een dynamiek tussen 2 culturen > nieuwe opvoedingspraktijken.
• Assimilatie: geleidelijk aanpassen aan Westers model > niet logisch: er gebeurt iets in het proces > er ontstaat wat nieuws.
• 
• Zowel cultuur A als B verandert door aanraking met elkaar. Residu: dat wat niet in de andere cultuur te vertalen is.

Samenvattend deel 3

• Traditionele opvoeding verandert door migratie.
• Nieuwe vormen van opvoeding ontstaan door interactie met andere opvoedingstradities.
• Stadiamodellen die ervanuit gaan dat traditionele opvoeding uiteindelijk verandert in moderne opvoeding kunnen dit niet verklaren.
• De westerse opvoeding kan ook iets leren van zgn. traditionele opvoeding.

Concluderend

• Opvoedingspraktijken ontstaan in relatie tot/in interactie met maatschappelijke praktijken, maar zijn niet altijd functioneel.
• Etnotheorieën (ideeën over ‘parenting’) kunnen relatief los van maatschappelijke contexten opereren.
• Echter, etnotheorieën functioneren wel alleen binnen bepaalde maatschappelijke contexten (je kunt je opvoeding niet zomaar meenemen na migratie).
• Als pedagoog altijd kritisch kijken naar relatie tussen functionaliteit etnotheorieën en maatschappelijke opvoedingscontexten.