Samenvattingen: de beste wetenschappelijke artikelen voor familiepedagogiek en opvoeding samengevat

In dit artikel worden twee varianten van de dynamische systeemtheorie, de dynamische groeimodellen en de dynamische handelingsmodellen, besproken. Voordat hier verder op ingegaan wordt, worden eerst enkele basisprincipes en uitgangspunten van de dynamische systeemtheorie besproken.

Kwalitatieve en kwantitatieve proceskenmerken

De dynamische systeemtheorie gaat in op het verklaren van processen (fasen) in de ontwikkeling. De kenmerken van deze processen kunnen kwalitatief of kwantitatief zijn. Bij kwalitatieve proceskenmerken gaat het om patronen van de processen. Kwantitatieve proceskenmerken zijn kenmerken die gaan over de tijd en intensiteit van het voorkomen van het proces. Deze twee vormen proceskenmerken kunnen ook samen voorkomen. Een voorbeeld hiervan is de emotie angst. Stel dat een kind bang is voor spinnen, een kwalitatief proceskenmerk hiervan is de angst voor de spinnen door de jaren heen (wanneer het kind ouder wordt, is het kind niet bij iedere spin die hij ziet bang). Een kwantitatief proceskenmerk hiervan is dat wanneer het kind jonger is, de angst voor spinnen hoger is (intensiteit van de angst varieert).

Dynamisch en systeem

Een systeem is een verzameling van op elkaar inwerkende componenten. Een voorbeeld van een systeem is een gezin. Waar het bij de dynamische systeemtheorie om draait is dat het systeem verandert en in ontwikkeling is. Bij het gezin kan bijvoorbeeld het gezinsinteractiepatroon veranderen. De losse componenten (vader, moeder en hun kind) veranderen los van elkaar en ook ten opzichte van elkaar. Wanneer een kind in de puberteit zit, kan het zo zijn dat er vaker ruzie ontstaat tussen hem en zijn ouders. Een paar jaar later, in de adolescentie, wordt de band tussen ouders en kind juist weer beter. Het effect van de invloed is dus niet altijd gelijk en kan veranderen (kwalitatief proceskenmerk).

Iterativiteit

Iterativiteit betekent letterlijk herhaling. Binnen de dynamische systeemtheorie betekent iterativiteit dat de vorige stap effect heeft op de volgende stap. Een heel simpel voorbeeld hiervan is het vermenigvuldigen van een ei. Wanneer je één ei vermenigvuldigt, krijg je er twee. Die twee eieren vermenigvuldigen met twee, levert vier eieren op. De vorige stap heeft dus effect op de volgende stap.

Zelforganisatie en catastrofen

De iteraties binnen een proces hebben effect op hoe systeem zich verder ontwikkeld. Een vorige stap heeft effect op de vorm van de volgende stap en beïnvloedt op die manier ook de organisatie van het systeem. De samenwerking tussen de verschillende losse componenten van het systeem, is een voorbeeld van de zelforganisatie van het systeem. Zoals al eerder gesteld is deze samenwerking tussen de losse componenten veranderlijk (interactie tussen ouders en kind), wat betekent dat zelforganisatie niet eenmalig voorkomt. Zelforganisatie leidt tot een nieuwe structuur binnen het systeem. Deze nieuwe structuur wordt ook wel attractor genoemd. Attractoren komen onaangekondigd en kunnen zo plotseling de structuur van het systeem veranderen. Het moment waarop een nieuwe structuur van het systeem ontstaat, wordt een catastrofe genoemd. Om een catastrofe toch enigszins aan te kunnen zien komen, zijn catastrofevlaggen ontwikkeld. Deze vlaggen signaleren een mogelijk nieuwe structuur (catastrofe) van het systeem. Perturbatie is zo’n catastrofevlag en treedt op ter verstoring van het proces. Dit type verstoring werkt vergemakkelijkend. Wanneer een kind dat moeite heeft met spellen bijvoorbeeld extra hulp krijgt van een IB’er en daardoor bepaalde letters wel van elkaar kan onderscheiden, vindt er een verandering in het systeem (het kind kan ineens wel de letters b en d onderscheiden) plaats door de aanwezigheid van perturbatie (de hulp van de IB’er). Een andere voorbeeld van een catastrofevlag is hysteresis. Van hysteresis is sprake als de verandering in het systeem een vertraagde werking heeft op het systeem.

Het construeren van een model

De dynamische systeemtheorie is terug te brengen naar wiskundige formules en principes. Het dynamisch systeemmodel is dan ook deductief van aard. Bij het opzetten van dit model moeten de volgende stappen doorlopen worden:

1. Bepalen welke variabelen in het model worden meegenomen.

2. De relatie en interactie tussen de variabelen vaststellen.

3. Beschrijven welke verandering de variabelen (hypothetisch gezien) zullen doorlopen. In deze stap wordt de theorie beschreven.

4. Toetsen van de theorie aan de hand van empirisch onderzoek.

Dynamische groeimodellen

De dynamische groeimodellen vinden hun oorsprong in het logistieke groeimodel. Het logistieke groeimodel heeft een aantal kenmerken:

1. Het kijkt naar kwantitatieve proceskenmerken van leer- en ontwikkelingsprocessen.

2. Het gaat uit van het idee dat groei wordt bepaald door de al aanwezige kennis. Hoe meer je weet, hoe gemakkelijker je kan leren.

3. Leren en ontwikkelen is afhankelijk van het aantal hulpmiddelen, zoals uitleg van een leraar.

4. Leerprocessen hebben een conservatief karakter: kinderen houden vast aan dat wat ze al weten.

De dynamische groeimodellen richten zich op de verklaring van langetermijnprocessen in de ontwikkeling. Deze modellen hebben een meer kwantitatieve benadering.

Dynamische handelingsmodellen

Dynamische handelingsmodellen houden zich bezig met de verklaring van concrete handelingsprocessen. Het gaat hier om de vraag hoe en waardoor kinderen/volwassenen zich ontwikkelen. De dynamischer handelingsmodellen richten op de verklaring van kortetermijnprocessen in de ontwikkeling. Ook ligt de focus op veranderingen naar aanleiding van ervaringen (Piaget) en de tijdsschaal waarop de verandering plaats vindt. Deze modellen hebben een meer kwalitatieve benadering.

Zowel de dynamische groei- als handelingsmodellen gaan uit van het principe dat ontwikkeling zowel continu als discontinu verlopen. Daarnaast stellen beide modellen dat ontwikkeling beïnvloed wordt door een interactie tussen genetische factoren (nature) en omgevingsfactoren (nurture).

Al op zeer jonge leeftijd beginnen kinderen met het vormen van groepjes. Kinderen ontwikkelen een bepaalde voorkeur: met sommige kinderen kunnen ze wel goed opschieten en met anderen niet. Er worden vriendschappen gesloten. Deze vriendschappen hebben een grote invloed op de schoolprestaties van het kind. Onderzoek heeft aangetoond dat de motivatie en inzet van een kind op school een sterk verband heeft met de mate waarin het kind sociaal geaccepteerd wordt en vriendschappen heeft met leeftijdsgenootjes. In dit artikel worden de sociale relaties en verhoudingen in de klas uitgebreid besproken.

Sociale status in de klas

Aan de hand van schalen waarin kinderen moesten aangeven welke klasgenoot ze het meest leuk en welke klasgenoot ze het minst leuk vonden, zijn een aantal kenmerken van populaire en afgewezen kinderen opgesteld. Populaire kinderen zijn vriendelijk, sociaal ingesteld en kinderen met wie anderen graag samenwerken. De afgewezen kinderen worden vaak als agressief, angstig of teruggetrokken gezien. Uit onderzoek is echter gebleken dat ook populaire kinderen agressief gedrag vertonen. Al op jonge leeftijd proberen sommige kinderen door een combinatie van prosociaal en agressief gedrag te vertonen een hoge sociale status te verkrijgen. Deze kinderen worden bistrategic controllers genoemd. Hoewel de afgewezen kinderen risico lopen op het vertonen van probleemgedragingen in de klas en slechte schoolprestaties, is populariteit in de klas ook een risicofactor voor zulke problemen. Zo is er een sterk verband tussen populariteit en lagere cijfers op school, het drinken van alcohol, roken, en (agressief) probleemgedrag ontdekt. Wanneer het gedrag van populaire kinderen agressief en dominant is, heeft dit effect op de hele sfeer in de klas. Het sociale netwerk van de klas wordt dan gedomineerd door agressie en strijden om wie het populairst is. Dit heeft negatief effect op de sfeer in de klas en de schoolprestaties van de kinderen in de klas.

Sociale netwerken van kinderen

Onderdeel zijn van een sociaal netwerk heeft positieve gevolgen op het cognitief en psychologisch functioneren van mensen. Ook ons gedrag en manier van reageren op dingen wordt bepaald door het sociaal netwerk. Kinderen in de klas hebben ook een eigen sociaal netwerk. Hierin kunnen kinderen verschillende (soms overlappende) dingen doen:

• Sociale ondersteuning bieden, waarbij een kind aangemoedigd wordt door zijn klasgenootjes zich veilig voelt in de klas. Een sterke band met klasgenootjes is nodig voor het kunnen ontwikkelen van intrinsieke motivatie.

• Socialisatie, waarbij een kind bepaalde normen en waarden leert door de omgang met andere kinderen. Klasgenootjes modelleren bepaald gedrag wat direct of indirect invloed heeft op het kind. Wanneer klasgenootjes bepaald gedrag van een kind afkeuren, is er een grote kans dat het kind dit gedrag niet meer zal vertonen. Ook de manier waarop kinderen naar de schoolprestaties van een kind kijken (zoals iemand een uitslover of juist intelligent vinden) heeft effect op het gedrag van het kind. Wanneer hij als uitslover wordt gezien, kan dit negatieve effecten hebben op de schoolprestaties.

• Sociale vergelijkingen maken, waarbij kinderen hun eigen schoolprestaties vergelijken met die van klasgenoten. Dit kan zowel een positieve als een negatieve invloed hebben op de motivatie en schoolprestaties van de leerling .

Binnen de sociale netwerken van kinderen zijn niet alleen maar vriendschappen en positieve interacties tussen de kinderen. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 35% van de kinderen en pubers een antipathische relatie heeft. Een antipathische relatie bestaat uit negatieve opvattingen, vijandig gedrag en een sterke afkeer naar de ander. Antipathie (afkeer) kan zorgen voor zowel externaliserende als internaliserende gedragsproblemen.

Meten van sociale netwerken

Sociale netwerken in de klas kunnen aan de hand van dynamische systeem modellen worden gemeten. Een van deze instrumenten is de Q-connectivity methode. Deze methode meet het aantal interacties dat twee kinderen met elkaar hebben. Onderzoekers, die deze methode gebruikten, hebben ontdekt dat veel agressieve kinderen slechts een klein aantal interacties met anderen hadden (weinig Q’s). Belangrijk bij het meten van sociale netwerken van kinderen is dat deze netwerken ook buiten de klas worden gemeten. De auteurs van het artikel raden aan om sociale netwerken van kinderen ook in de buurt of op een sportvereniging te meten.

Invloedsfactoren op sociale netwerken

Er zijn een aantal algemene factoren te onderscheiden, die effect hebben op de vorm van en interactie binnen de sociale netwerken van kinderen. Zo is de invloed van de manier waarop leerlingen zich verbonden voelen met de identiteit van de school sterk verbonden met hun schoolprestaties. Ook het zelfbeeld dat kinderen hebben heeft effect op het sociale netwerk. Het schoolklimaat, zoals de normen en waarden binnen de klas, is ook van invloed. De manier waarop kinderen competitief, coöperatief of individualistisch werken aan hun opdrachten in de klas is ook van invloed op de sociale netwerken van kinderen. Tot slot moet men rekening houden met de etniciteit binnen de klas. Onderzocht is dat leerlingen zich veiliger voelen, minder eenzaam zijn en een hogere zelfwaarde hebben op meer etnisch diverse scholen. De invloed van etniciteit op sociale netwerken is een nog vrij nieuwe onderzoeksgebied. De effecten van etniciteit op de sociale ontwikkeling van kinderen moet nog onderzocht worden.

De rol van de leraar op sociale netwerken

Een factor van invloed die veel onderzocht is, is de rol van leraar. Belangrijk om hierbij voor ogen te houden is het feit dat de leraar niet onderdeel is van het sociale peer-netwerk van de leerling, maar wel onderdeel uitmaakt van het grotere sociale netwerk van de leerling. Onderzoek heeft aangetoond dat zowel de voorkeur (1) als de kennis (2) van de leraar invloed hebben op hoe de sociale dynamiek van de klas eruit ziet. De voorkeur van de leraar zorgt ervoor dat leerlingen bepaald gedrag gaan vertonen. Wanneer zij een goede relatie hebben met hun leraar, zijn ze minder geneigd probleemgedragingen te vertonen. Wanneer zij echter een slechte relatie hebben met hun leraar, zijn ze eerder geneigd probleemgedragingen te vertonen. Bij kinderen die een slechte relatie hebben met hun leraar speelt vaak ook hun agressieve karakter een rol. Wanneer een kind agressief is, lokt hij vaker conflicten met de leraar uit. De conflicten met de leraar leiden weer tot meer agressie en zo dalen de schoolprestaties. Er is hier sprake van een neerwaartse spiraal. De kennis van de leraar kan ook invloed hebben op hoe de klas als dynamisch systeem functioneert. Het gaat hier om kennis die de leraar heeft over zijn eigen functioneren als leraar, de klasorganisatie en zijn emotionele vaardigheden. Deze hebben invloed op de kwaliteit van de relaties en interacties binnen een klas.

Leraren kunnen door hun grote invloed op de sociale relaties en interacties in de klas, deze ook sturen. Om de sociale structuur binnen een klas te veranderen, kunnen leraren het volgende doen:

• Het minimaliseren van agressie en woede in de klas.

• Het optimaliseren van samenwerking tussen leerlingen.

• Het geven van extra aandacht en ondersteuning aan kinderen, die niet populair zijn. Hiermee maakt hij deze leerlingen populairder onder de andere leerlingen.

Sociale netwerken in de puberteit

In de puberteit veranderen kinderen enorm en dit heeft grote gevolgen voor hun sociale netwerken. Ook de verandering van een kleine basisschool naar een grote middelbare school heeft invloed op de sociale relaties met klasgenoten. Op de middelbare scholen komt sociale manipulatie, pesten en agressie vaker voor. Een opvallende trend in de sociale netwerken van pubers is de negatieve invloed van relaties/oordelen van klasgenoten op de schoolprestaties van de puber. Er zijn twee perspectieven om te kijken naar de sociale netwerken in de puberteit:

1. Maturity gap perspective

Dit perspectief stelt dat er een gat is tussen de toenemende autonomie en zelfredzaamheid van de pubers en de verantwoordelijkheden die ze krijgen van volwassenen. Antisociaal en opstandig gedrag naar volwassenen toe is dan ook een reactie op deze tegenstrijdigheid. Dit gedrag levert de pubers populariteit en status op onder leeftijdsgenoten. De populariteit en status zorgen voor negatieve effecten op de schoolprestaties.

2. Stage-environment fit perspective

Dit perspectief gaat uit van een mismatch tussen de behoeften van de jongeren en de kansen die hen op school worden geboden. In de puberteit willen kinderen meer autonomie en zelf kunnen bepalen over belangrijke zaken. In de klas is er juist sprake van meer controle en meer structuur. De motivatie, toewijding en schoolprestaties van leerlingen daalt hierdoor enorm.

Het verschil tussen beide perspectieven is dat de focus bij de maturity gap perspective vooral ligt op de negatieve invloed van leeftijdsgenoten, dat het opstandige gedrag aanmoedigt. De stage-environment fit perspective zoekt de oorzaak van de slechte schoolprestaties in de lage verbondenheid, die pubers voelen met de school. Wanneer de school zich beter aanpast op de behoeften van de jongeren, kan opstandig gedrag voorkomen worden.

Al op jonge leeftijd krijgen kinderen op school les over techniek en wetenschap. Naast dat dit goed is voor de werkgelegenheid in de technische sector (kinderen worden al op jonge leeftijd enthousiast gemaakt voor zulke beroepen), is dit ook goed voor het wetenschappelijk denken van kinderen. Bij het leren van deze manier van denken, gebruiken leraren scaffolding. Scaffolding is het proces waarbij de leraar de elementen van de opdracht, die net iets te moeilijk zijn voor het kind, makkelijker maakt, zodat het kind de opdracht wel uit kan voeren. Hierbij is het belangrijk dat de leraar van tevoren weet wat het beginniveau van de leerling is. Bij scaffolding heeft de omgeving (leraar en taak) een grote invloed op hoe het kind de taak uitvoert. Wanneer het kind namelijk uitleg/hulp krijgt van de leraar, kan het de taak beter maken dan wanneer het geen hulp zou krijgen. Het niveau van het kind verandert door de scaffolding. Maar ook de taak verandert. Er is dus sprake van een driehoeksverhouding tussen taak, kind en leraar, die afhankelijk zijn van elkaar. In dit artikel bespreken de auteurs hoe de interactie van de scaffolding tussen de leraar, het kind en de taak de prestatie van het kind beïnvloedt. Hiervoor gebruiken ze de dynamische vaardighedentheorie. Deze theorie gaat ook uit van de driehoeksverhouding tussen de taak, het kind en de leraar. Een kleine verandering in de context (bijvoorbeeld meer aandacht van de leraar) kan zorgen voor een hogere prestatie van het kind. De dynamische vaardighedentheorie gaat er vanuit dat ontwikkeling een dynamisch proces is. Een kind kan op verschillende domeinen op verschillende niveaus zitten, zoals een hoge score op vormen herkennen en een lage score op technisch inzicht.

De context

Binnen de context waarin scaffolding plaats vindt worden twee aparte invloedsfactoren van elkaar onderscheiden: de materiële context (de taak) en de sociale context (de leraar). De invloeden van deze twee factoren worden achtereenvolgens besproken.

De materiële context

Onder materiële context wordt de taak en zijn mogelijkheden (1) en de vorm en structuur van de taak (2) verstaan.

1. De mogelijkheden van de taak: de mogelijkheden vanuit de omgeving, ook wel affordances genoemd, bepalen hoe het kind presteert op de taak. Wanneer een kind een horizontale oppervlakte op kniehoogte ziet, zal het dit associëren met een zitplek. Een affordance moet onderzocht worden. Want het kind ziet de oppervlakte en vraagt zichzelf af of het wel stevig genoeg is om op te zitten. Zowel de persoon zelf als de omgeving (de taak) hebben invloed op de affordance.

2. De vorm en structuur van de taak: hoe de taak eruit ziet en op wat voor manier de vraagstelling is, heeft invloed op de prestatie van het kind.

De sociale context

De sociale context van scaffolding wordt bepaald door de interactie tussen de leraar en het kind. De Om er achter te komen wat voor invloed de interactie heeft, moeten interactiepatronen binnen sociale scaffolding bestudeerd worden. Sociale scaffolding betekent dat de leraar precies genoeg begeleiding biedt aan het kind om de taak goed uit te kunnen voeren. Deze hulp wordt langzamerhand steeds meer afgebouwd. Er is dus sprake van contingentie (de leraar past zijn uitleg aan aan het kind), reductie (de uitleg wordt steeds minder) en transactie van verantwoordelijkheid (het kind kan steeds meer zelfstandig). Om interactiepatronen zichtbaar te maken, moet de rolverdeling en de manier waarop gecommuniceerd wordt met elkaar geobserveerd worden.

Het onderzoek

De auteurs van het artikel wilden de rol van de (sociale en materiële) context op het niveau van wetenschappelijk beredeneren van jonge kinderen onderzoeken. Het wetenschappelijk denkniveau van de kinderen is gedefinieerd als het begrip van concepten, de voorspellingen van kinderen en het vermogen tot beredeneren. Het onderzoek is opgedeeld in drie studies:

1. Studie gericht op hoe kinderen een verschillend niveau hebben op de verschillende taken (materiële context).

2. Studie gericht op de sociale scaffolding en sociale context, waarbij vier protocollen worden getoetst.

3. Studie gericht op het verbale gedrag van de volwassene tijdens de uitleg van de taak (sociale context).

In de studies werden kinderen naar de natuurkundige principes van vier verschillende taken gevraagd. Steeds wanneer een kind een taak kreeg voorgelegd, moest het een voorspelling met uitleg geven. Een van de taken was de watertanktaak. Hierbij krijgt het kind een object aangereikt en moet hiervan zeggen of het in het water blijft drijven zinkt. Na een voorspelling te hebben gedaan, voert de volwassene de taak uit en vraagt hierbij aan het kind wat er gebeurt. Mocht het kind het fout hebben, moet de volwassene een aantal aanwijzende vragen stellen. Hierbij volgt de volwassene een van de vier onderstaande protocollen:

• Het testprotocol, waarbij de volwassene een strikte procedure aan vragen volgt.

• Het aangepaste protocol, waarbij de volwassene vrij is in de formuleringen van de suggestieve vragen tijdens de taak.

• Het lesplanprotocol, waarbij de volwassene vooral naar voorspellingen en verklaringen moet vragen.

• Het vrije protocol, waarbij de volwassene vrij is in de manier van vraagstellingen aanbieden (gesloten of open vragen).

Door het volgen van een van bovenstaande protocollen, wordt het kind tot zijn maximale niveau van beredeneren begeleid.

Resultaten

De resultaten van alle drie onderzoeken worden apart van elkaar besproken.

• Studie 1: de resultaten laten zien dat de kinderen verschillende niveaus hebben op de verschillende taken. De watertanktaak had de meeste juiste voorspellingen met de meest complexe verklaringen. De affordance van deze taak, de bekendheid van het principe zinken/drijven voor kinderen, kan ervoor hebben gezorgd dat de kinderen de taak beter uitvoerden. De affordance heeft dus invloed op de taak. Ook is de taak (met 14 objecten) repetitief van karakter, waardoor het leereffect op heeft kunnen treden.

• Studie 2: de invloed van de verschillende protocollen (die de volwassene volgde tijdens de taak) heeft invloed op de prestatie van het kind. In tegenstelling tot de verwachtingen van de onderzoeker, blijkt het testprotocol (met strikte regels en veel structuur) de meeste juiste voorspellingen bij het kind te ontlokken. Ook de complexiteit van de verklaringen bleek het best te zijn onder dit protocol.

• Studie 3: het verbale gedrag van de volwassenen verschilt van elkaar. Er zijn vooral verschillen gevonden in de aanmoedigingen, informatie en instructie die volwassenen geven aan het kind. In tegenstelling tot wat gedacht werd, werd in het testprotocol de meeste aanmoedigingen aan het kind gegeven. Het geven van informatie was het hoogst in het lesplanprotocol. Het aangepaste protocol had de hoogste score op het geven van instructie. De invloed van het verbale gedrag van de volwassene bleek alleen effect te hebben op de prestatie van het kind, als het ging om het geven van aanmoedigingen aan het kind.

Conclusie

In dit onderzoek is onderzocht wat de rol is van de materiële en sociale context van het kind bij het prestatieniveau van het kind. Allereerst is gebleken dat kinderen op verschillende taken binnen hetzelfde domein verschillend scoren. Ten tweede is aangetoond dat kinderen beter scoren in testsituaties, waarin veel structuur is en weinig aanpassing van de volwassene is. Tegen de verwachtingen van de onderzoekers in, blijkt dat aanpassing aan het niveau van het kind (een van de kenmerken van sociale scaffolding) niet leidt tot betere resultaten van het kind. Kinderen presteren juist beter in vooraf gestructureerde settingen. Het minst op het kind aangepaste protocol (het testprotocol) leidde tot de best prestaties bij het kind. Dit protocol bestond juist uit veel aanmoedigingen en herhalingen van de vraagstelling.

Aanbevelingen voor vervolgonderzoek zijn het observeren van het non-verbale gedrag van de volwassene en het uitbreiden van leeftijdscategorie van de participanten. Aan dit onderzoek hebben namelijk alleen kleuters, in de leeftijd 4 tot en met 6 jaar, meegedaan. Om te kijken of de resultaten ook te generaliseren zijn naar oudere kinderen, moet vervolgonderzoek zich richten op oudere participanten.

Concluderend stellen de auteurs van het artikel vast dat de drie participanten (taak, kind en volwassene) met elkaar de context voor de prestatie op de taak bepalen.

Tegenwoordig komen volgens steeds meer kinderen met beperkingen regulier onderwijs. Door naar een reguliere school te gaan, hopen de ouders dat de kinderen meer sociale kansen hebben en bevriend worden met hun ‘normale’ klasgenootjes. Echter, uit een Noors onderzoek is gebleken dat een kwart van de kinderen moeite heeft met het maken van vrienden in een reguliere klas en een risico lopen geïsoleerd te worden. Dit heeft directe gevolgen voor de sociale ontwikkeling, die hierdoor gepaard gaat met het ontwikkelen van een negatief zelfbeeld en zelfs internaliserende/externaliserende gedragsproblemen. In dit artikel wordt een onderzoek besproken naar de sociale participatie van kinderen met beperkingen in het reguliere basisonderwijs in Nederland. Sociale participatie is een vage term, die door veel voorgaande onderzoekers niet goed gedefinieerd is. Daarom hebben de auteurs van dit artikel sociale participatie gedefinieerd op basis van vier kernbegrippen. Onder het begrip sociale participatie wordt de acceptatie van klasgenootjes, vriendschappen en interacties met anderen en het zelfbeeld/sociale zelfperceptie van de leerling verstaan.

Het onderzoek

De onderzoekers hebben een onderzoeksopzet gehanteerd, die bestond uit twee rondes. In elke ronde werden twee kernbegrippen getoetst. Op 53 basisscholen in Nederlands zijn de respondenten uit de groepen 1 t/m 3 geworven. Uit iedere groep is een leerling met een beperking en twee ‘normale’ leerlingen random geselecteerd. De leerlingen met beperkingen in het onderzoek hadden zeer diverse beperkingen, zoals spraak/taal/emotionele/gedragsproblemen. Het enige criterium voor deze respondenten was dat ze in het reguliere basisonderwijs participeerden. De meeste van de ondervraagde leerlingen met een beperking hadden echter een milde beperking. De reden hiervoor is dat leerlingen met een ernstigere beperking vaker naar het speciaal onderwijs gaan. In totaal hebben er 75 klassen meegedaan aan het onderzoek.

Instrumenten

Omdat de doelgroep bestond uit vrij jonge kinderen (leeftijd 5-7 jaar) was het lastig voor de onderzoekers een juist instrument te vinden. Voor ieder kernbegrip is een apart instrument gebruikt:

• Sociale zelfperceptie gemeten aan de hand van the Self-Perception Profile for Children

• Acceptatie van klasgenootjes gemeten aan de hand van de Likert-schalen

• Vriendschappen met anderen gemeten aan de hand van de nominatiemethode

• Interacties met anderen gemeten aan de hand van observaties in de klas

Resultaten

Uit de resultaten van de analyse van de vragenlijst over sociale zelfperceptie blijkt dat er geen verschillen zijn tussen de kinderen met een beperking en hun ‘normale’ klasgenootjes. De leerlingen scoorden even hoog op sociale zelfperceptie als hun ‘normale’ klasgenootjes. De acceptatie van medeleerlingen is echter ongelijk. Leerlingen met een beperking worden minder geaccepteerd in de klas dan hun ‘normale’ klasgenootjes. Ook hebben kinderen met een beperking minder vriendschappen, zo blijkt uit de resultaten. Daarnaast laat de nominatiemethode zien dat kinderen met een beperking vaker geïsoleerd zijn in de klas en minder vaak een participerende rol hebben in hun vriendschappen. Uit de observaties is gebleken dat kinderen met een beperking minder vaak het initiatief nemen tot een interactie met hun klasgenoten. Echter blijkt ook uit de resultaten dat kinderen met een beperking ook minder vaak door hun klasgenoten worden aangesproken. Het lijkt dus een wederzijds effect op elkaar te hebben. Wel hebben kinderen met een beperking veel interacties met hun leraar. In veel gevallen zelfs meer dan hun ‘normale’ klasgenootjes.

Conclusie

Op drie van de vier kernbegrippen van sociale participatie scoren kinderen met een beperking beduidend lager dan hun klasgenoten. De sociale acceptatie, vriendschappen en interacties met hun klasgenootjes scoorden allemaal laag. Hoewel de interactie met de leraar vaak hoog bleek te zijn bij kinderen met een beperking, heeft dit volgens de auteurs geen positieve uitwerking. Door interacties met de leraar wordt de leerling met beperking de kans ontnomen op interacties te hebben met zijn klasgenootjes. Over de opvallende uitkomst van de vragenlijst over sociale zelfperceptie zeggen de auteurs het volgende: de leeftijd van de kinderen zou ervoor kunnen hebben gezorgd dat ze hun zelfbeeld niet goed hebben kunnen inschatten. Een van de hypotheses van het onderzoek was namelijk dat het zelfbeeld van kinderen met een beperking lager zou zijn dan die van hun ‘normale’ klasgenootjes. Uit de resultaten blijkt dit echter niet het geval te zijn.

Al met al concluderen de auteurs dat de uitkomsten van het onderzoek zorgelijk zijn. Toch is er ook plaats voor enige nuance. In Nederland is inclusief onderwijs nog maar net begonnen en dus is het logisch dat veel reguliere leerlingen niet gewend zijn aan het hebben van klasgenootjes met een beperking. Daarnaast is ook niet duidelijk hoe kinderen met een beperking in het speciaal basisonderwijs zouden functioneren. Tot slot doen de auteurs aanbeveling voor vervolgonderzoek. In het huidige onderzoek is geen onderscheid gemaakt tussen de beperkingen van de leerlingen. Voor volgend onderzoek is het belangrijk dat de leerlingen met beperkingen in verschillende groepen worden ingedeeld, zodat onderzocht kan worden of er binnen de groep kinderen met beperkingen verschillen zitten in sociale participatie.

Drenth definieert de term (intelligentie)test als volgt: ‘Een systematische meetprocedure, die bestaat uit zorgvuldig uitgezochte opdrachten. Deze opdrachten worden op een gestandaardiseerde manier aan een individu voorgelegd. De oplossingen van het individu worden op een objectieve manier verwerkt. Hierdoor kan het voor de onderzoeker mogelijk zijn een uitspraak te doen over het vermogen of over toekomstige prestaties van de geteste’.

De wetenschap is nog steeds niet tot een eenduidige definitie gekomen voor het begrip intelligentie. Leken vertalen intelligentie meestal als ‘cognitie’, ‘slimheid’ of ‘verstand’. Maar over het algemeen wordt intelligentie gezien als het vermogen zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden of nieuwe taken. Als men het heeft over het testen van intelligentie gaat het voornamelijk om het presteren op schoolse taken of het behandelen van problemen die een vastgesteld doel of een bepaalde structuur hebben.

Binet en Simon ontwikkelden een intelligentietest, ook wel de Binet-Simon intelligentietest genoemd. Binet vond dat intelligentie een soort mix was van mentale kwaliteiten. Hij bedoelde hiermee zaken als: aandacht, begrijpen, geheugen en abstract redeneren. Hij vond dat deze cognitieve aspecten niet los van elkaar gezien konden worden. Daarom ontwikkelde hij een test waarmee deze aspecten als geheel gemeten zouden kunnen worden. De test heeft verschillende items. Welke items het kind nog net goed maakt geeft de mentale leeftijd van het kind aan. Door deze test kan gekeken worden of het kind voor of achter ligt op zijn leeftijdsgenootjes en kan een redelijke voorspelling gemaakt worden van de onderwijsvoortgang van het kind.

Tegenwoordig is er al een Stanford-Binet V. Deze test lijkt niet veel meer op de oorspronkelijke test. Er wordt geen MA (mental age) meer berekend. Er kunnen nu behalve een algemene intelligentiescore ook deelscores worden berekend. Tegenwoordig wordt er gebruik gemaakt van een deviatie IQ, hiermee kan bekeken worden in hoeverre de intelligentiescore van een leerling afwijkt van de score van zijn of haar leeftijdsgenootjes.

Zo rond 1950 begon David Wechsler individuele intelligentietests te ontwikkelen. Bijvoorbeeld: de WAIS (Wechsler Adult Intelligence Scale) deze is ontworpen voor adolescenten en volwassenen, de WPPSI (Wechsler Preschool and Primary Scale of Intelligence) voor kinderen van vier tot zeseneenhalf jaar en de WISC (Wechsler Intelligence Scale for Children), deze test is geschikt voor kinderen van zes tot zestien jaar. De tests van Wechsler zijn ontwikkeld vanuit het idee dat intelligentie het vermogen is om doelgericht te handelen, rationeel te kunnen denken en het doelgericht met de omgeving om te kunnen gaan.

Spearman beschreef algemene intelligentie als ‘g’ oftewel ‘general intelligence’.

Verderop in de twintigste eeuw werden de tests ontwikkeld vanuit twee perspectieven:

1. ‘g’ en hiërarchische modellen. Deze gaan voornamelijk over intelligentie als algemeen/overkoepelend begrip.

2. De multifactoriële modellen, waarin intelligentie als losstaande aspecten wordt gezien.

Wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat ‘g’ kan worden beschouwd als een redelijk stabiele trek van personen. Anderen, bijvoorbeeld Guilford, spreken van een multifactoriële intelligentie. Kijk naar zijn ideeën over multipele intelligenties (linguïstisch, analytisch, intrapersoonlijk etc.). Deze worden verderop in de samenvatting uitgebreider beschreven.

Wanneer er op school intelligentietesten worden gedaan is dit meestal ter ondersteuning van een aantal beslissingen bijvoorbeeld: plaatsing/selectie, voortgangscontrole/screening, kwalificatie. Op pagina 43 van het boek staat een lijst waarin intelligentietests uit Nederland worden beschreven.

Om duidelijkheid te geven over bijvoorbeeld het slagen of niet slagen van een kind in een bepaald schooltype is alleen het meten en weten van de intelligentie niet voldoende. Het individu kan zijn of haar succes ook te danken hebben aan bijvoorbeeld zijn of haar doorzettingsvermogen of motivatie. Daarom is alleen een intelligentiescore niet voldoende om een schatting te maken van prestaties. Wél worden schattingen van schoolprestaties en intelligentiescore wel stabieler naarmate kinderen ouder worden. De voorspellende waarde van een intelligentietest is daarnaast het grootst in de basisschool leeftijd en neemt af als de leeftijd toeneemt.

In het tweede hoofdstuk wordt een casus gebruikt, ter verduidelijking van het gebruik van een intelligentietest. Het gaat hier om een meisje van 9 jaar en 7 maanden die in groep 5 van het basisonderwijs zit. Zij is aangemeld voor psychodiagnostisch onderzoek. De reden hiervoor is, dat ze het moeilijk heeft met spelling en lezen (voornamelijk op het gebied van automatiseren). Bij lezen en spellen hoort ze bij de 10% zwakste leerlingen uit haar groep, maar bij rekenen bij de 10% beste. Na het uitvoeren van de testen blijkt dat het verbaal IQ 128 is (95% BHI: 118-134) en het Performaal IQ 123 (95% BHI: 110-130). Uit observaties blijkt dat het meisje zeer keurig en rustig te werk gaat. Een conclusie die uit deze casus getrokken kan worden is dat er bij het meisje geen sprake is van enige intellectuele beperking. Maar waar ligt het dan wel aan? 

Het triarchische model van Sternberg

Intelligentie bestaat volgens Sternberg uit drie delen

1. Analytische vaardigheden (vermogen te analyseren, beoordelen, evalueren, vergelijken). Deze vaardigheden gebruik je bij het oplossen van abstracte, maar toch bekende problemen.

2. Creatieve vaardigheden (uitvinden, creëren, ontdekken, veronderstellen, verbeelden). Deze creatieve vaardigheden gebruik je vooral bij het oplossen van nieuwe problemen.

3. Praktische vaardigheden (toepassen, gebruiken). Deze vaardigheden gebruik je vooral wanneer je analytische of creatieve vaardigheden gaat toepassen op alledaagse problemen.

Sternberg zegt dat deze drie soorten vaardigheden een gevolg zijn van een interactie tussen drie soorten informatieverwerkingscomponenten. Deze drie soorten zijn:

1. Uitvoeringscomponenten (onmisbaar voor het uitvoeren van de taak)

2. Metacomponenten (dat je iets van ‘bovenaf’ kunt bekijken)

3. Kennisverwervingscomponenten (manieren om te zorgen dat je bepaalde kennis behoudt).

In de triarchische intelligentietheorie, heeft Sternberg nog onderscheid gemaakt tussen drie subtheorieën van intelligentie:

1. de componentiële, analytische subtheorie (interne mentale processen)

2. de experiëntele, creatieve subtheorie (aanwezige ervaring)

3. de contextuele, praktische subtheorie (zich kunnen handhaven in de wereld)

Volgens Sternberg zouden kinderen les moeten krijgen op een manier die aansluit bij hun patroon van vaardigheden. Ook vindt hij dat kinderen hun sterke en zwakke vaardigheden goed moeten leren kennen. De test die Sternberg ontwikkeld heeft heet de STAT (Sternberg Triarchic Abilities Test).

Het model van multipele intelligentie van Howard Gardner

Gardner heeft in 1983 een boek geschreven: ‘Frames of mind: The theory of multiple intelligence’. Volgens Gardner bestaan er verschillende intelligenties en die verschillende intelligenties kunnen in verschillende mate in een persoon aanwezig zijn.Hij is onder andere tot dit idee gekomen omdat hij in verslagen van neurologen las over patiënten met hersenlaesies, hieruit concludeerde hij dat verschillende hersendelen verantwoordelijk zijn voor verschillende intellectuele processen.Ook keek hij naar de ‘idiots sauvants’.De zeven typen intelligentie (later uitgebreid naar acht):

1. Linguïstische intelligentie
2. Ruimtelijke, spatiële intelligentie
3. Logisch-mathematische intelligentie
4. Muzikale intelligentie
5. Lichamelijk/kinesthetische intelligentie
6. Interpersoonlijke intelligentie
7. Intrapersoonlijke intelligentie (kennis over jezelf)
8. Naturalistische intelligentie. 

Volgens Gardner zouden kinderen les moeten krijgen op een manier die een beroep doet op de verschillende intelligenties.

Dynamisch testen

Dynamisch testen is testen met testhulp. Je hebt vier soorten testmethoden op dit gebied:

1. het ‘cake’ format (tijdens of direct na afname hulp geven, zonder dat er een nulmeting of een pretest geweest is).
2. het ‘sandwich’ format ( test, training, test).
3. ‘luxe, adaptief sandwich’ format (criterium wordt vastgesteld, steeds adaptief hulp bieden, de hoeveelheid geboden hulp is een aanwijzing voor het leerpotentieel van de betrokkene).
4. benadering van Feuerstein (a. leren via direct exposure, b. leren via mediated learning).

Er zijn vele misvattingen op gedragsproblemen bij kinderen. Zo zijn er bijvoorbeeld veel mensen die denken dat agressiviteit en vijandig gedrag van kinderen hard moet worden bestraft. Echter, uit onderzoek is gebleken dat hard straffen vaak juist tot meer vijandig en agressief gedrag leidt. Over de oorzaken van deze gedragsproblemen zijn verschillende meningen. Sommige mensen denken dat een gedragsprobleem voortkomt uit een stoornis binnen het kind. Anderen denken dat de oorzaak juist buiten het kind, in de omgeving, ligt. In dit hoofdstuk worden een aantal belangrijke punten van gedragsproblemen behandeld.

Prevalentie

Omdat gedragsproblemen in vele vormen en gradaties voorkomt, is het lastig een duidelijk prevalentiecijfer te stellen. De cijfers worden tussen de 4 en 23% geschat. Een van de typen gedragsproblemen zijn sociaal-emotionele problemen. Deze problemen komen zo’n 2 tot 10% voor en zijn als volgt te onderscheiden:

• Aandachtstekort met hyperactiviteit (ADHD)

• Sociale gedragsproblematiek, zoals ODD en CD.

• Angstig en stemmingsverstoord gedrag, zoals de angststoornissen, depressies en fobieën.

• Autistisch gedrag, zoals PDD-NOS en Asperger.

Angstig en stemmingsverstoord gedrag worden het meest waargenomen. Hoewel vaak wordt beweerd dat gedragsproblemen tegenwoordig meer voorkomen, lijkt onderzoekt dit niet te ondersteunen. Wel is het aantal diagnoses van ADHD en PDD-NOS toegenomen. En ook het feit dat veel leraren en ouders meer kennis hebben over gedragsproblemen, leidt tot ‘search for pathology’ en een overrapportage van problemen.

Richtlijnen voor het vaststellen van gedragsproblemen

Veel kinderen vertonen weleens gedrag dat opvalt en niet hoort bij het normale gedrag van het kind. Om gedragsproblemen te onderscheiden, zijn een aantal criteria opgesteld:

• Het gedrag past niet binnen het ontwikkelingsstadium en de leeftijd van het kind.

• Het gedrag is aanhoudend en duurt lang.

• Er is in de omgeving geen of nauwelijks aanleiding tot een probleem. Het komt vanuit het kind.

• Het gedrag past niet binnen de normen en waarden van de cultuur.

• Het gedrag komt veel en regelmatig voor.

• Het gedrag is intens.

• Het gedrag is geheel onverwachts begonnen.

• Het gedrag komt in meerdere situaties voor.

De verklaringen van het probleemgedrag worden op twee manieren aangegeven:

1. Interne attributies, de oorzaak van het probleemgedrag wordt binnen zichzelf gezocht. Zowel ouders, leraren als het kind kunnen de verklaring van het probleemgedrag bij zichzelf leggen.

2. Externe attributies, de oorzaak van het probleemgedrag wordt buiten het kind gezocht. Omgevingsfactoren vormen de verklaring van het probleemgedrag van het kind.

Modellen

Om gedragsproblemen te kunnen verklaren, wordt er gebruik gemaakt van een aantal modellen:

1. Ecologisch model: model van Bronfenbrenner dat uitgaat van een grote invloed van omgevingsfactoren op het gedrag van het kind. De ouders (microniveau), de werksituatie van de ouders (mesoniveau) en de samenleving waarin het gezin leeft (macroniveau) hebben allemaal invloed op de ontwikkeling van gedragsproblemen van kinderen.

2. Goodness-of-fit: interactiemodel die de interactie en afstemming tussen kindkenmerken en omgevingsfactoren verantwoordelijk stelt voor het gedrag van het kind. Wanneer de omgeving niet aangepast is op de kindkenmerken is er sprake van poorness-of-fit, wat zorgt voor negatieve interacties.

3. Transactioneel model: model dat niet uitgaat van onafhankelijke kindkenmerken en omgevingsfactoren, maar van een interactie, die de factoren elkaar en hunzelf veranderen. Er is dus geen sprake van causaliteit, maar van een transactie.

Tot slot worden er vier verschillende aspecten van gedragsproblemen besproken. Gedragsproblemen kunnen situationeel (1) zijn, wat inhoudt dat het gedrag zich alleen in een bepaalde situatie (bijvoorbeeld school) voortdoet. Daarnaast zijn gedragsproblemen relationeel (2), wat inhoudt dat de problemen zich altijd in relatie met iets anders voor doen (bijvoorbeeld slechte interactie). Gedragsproblemen zijn relatief (3), omdat het afhangt van je normen en waarden of je iets als probleemgedrag omschrijft. Tot slot zijn gedragsproblemen fluctuerend (4), wat inhoudt dat de problemen zich op verschillende momenten in verschillende gradaties voort kunnen spelen.

Samenvatting bij het artikel: What is more important for fourth-grade primary school students for transforming their potential into achievement: The individual or the environmental box in multidimensional conceptions van Stoeger et. al. (2014)

Schoolprestaties van kinderen worden door meerdere factoren bepaald. Er zijn individuele factoren, zoals motivatie, leerstrategieën en de vaardigheid om goed om te gaan met stress, die van invloed zijn. En er zijn omgevingsfactoren, zoals de ondersteuning van leraren/ouders en de hoeveelheid van critical life events. In eerder onderzoek is gesuggereerd dat bij talentvolle kinderen al op jonge leeftijd de omgevingsfactoren zorgen voor een ontwikkeling van de individuele factoren. De rol van ouders in het monitoren en ondersteunen van het leerproces van het kind leidt tot een actievere houding van het kind. Het kind zal dan uiteindelijk de monitorende rol zelf op zich nemen en zijn talenten zo nog verder ontwikkelen. In dit onderzoek wordt gekeken naar de rol van de omgevingsfactoren en individuele factoren bij talentvolle kinderen. De hypothese van het onderzoek is dat kinderen met een hoog IQ, lage motivatie en laag adaptief leren net zo hoog zullen scoren als kinderen met hetzelfde hoge IQ, maar met een hoge motivatie en hoog adaptief leren. De reden hiervoor is dat de omgevingsfactoren van de kinderen met een lage motivatie en laag adaptief leren goed zijn.

Opzet van het onderzoek

Aan dit onderzoek hebben 976d Duitse kinderen uit groep 4 meegedaan. Er is gekozen voor kinderen uit groep 4, omdat ouders en leraren van kinderen in die leeftijd nog veel invloed hebben op de leeruitkomsten van de kinderen. De leraren en ouders van deze kinderen is gevraagd een vragenlijst in te vullen.

Vragenlijsten

Om beide factoren (individuele en omgevingsfactoren) is gebruikt gemaakt van verschillende meetschalen. De individuele factoren zijn onderverdeeld in de volgende kernbegrippen:

• Intelligentie

• Schoolprestatie

• Motivatie

• Leergedrag

De omgevingsfactoren zijn ook gemeten aan de hand van een aantal kernbegrippen:

• De rol van familie in het geven van hulp bij het maken van huiswerk.

• De rol van familie en hun cultureel kapitaal: metingen hiervan zijn het meten van de hoeveelheid boeken thuis en het opleidingsniveau van de ouders van het kind.

• De rol van school in het aansturen van het leerproces van de leerling.

• De toewijding van de leraar in het helpen van de leerling tijdens het leerproces.

Resultaten

Om de resultaten van de vragenlijsten over individuele factoren te verwerken is gebruik gemaakt van een clusteranalyse. Deze clusteranalyse zorgt voor de samenstelling van drie redelijk homogene groepen. De eerste groep omvat leerlingen met een hoog IQ, goede cijfers, een hoge motivatie en hoge zelfregulatie. De tweede groep heeft ook een hoog IQ en goede cijfers, maar een lage motivatie. De zelfregulatie van deze leerlingen is ook lager dan de eerste groep. De derde groep bestaat uit leerlingen met een laag IQ, slechtere cijfers en een lage score op motivatie. De zelfregulatie van deze groep is ook laag. Zoals verwacht scoorden de kinderen in cluster 1 en 2 vrijwel gelijk. Uit de vragenlijsten, die door de ouders zijn ingevuld, bleken er ook weinig verschillen te zijn tussen cluster 1 en 2. Het lijkt erop dat kinderen uit deze twee clusters uit ongeveer gelijke gezinnen komen. De ouders uit cluster 3 verschilden wel enorm van de andere twee clusters. Deze ouders gaven aan vaker conflicten te hebben over het maken van huiswerk en gaven aan hun kind meer controlerend te helpen. Cluster 3 scoorde lager op cultureel kapitaal en de ouders hadden vaak een lagere opleiding gevolgd. De leraren van kinderen in cluster 1 en 2 verschilden niet veel van elkaar. De leraren van deze twee clusters waren toegewijd en gemotiveerd om de kinderen de juiste begeleiding te bieden.

Conclusie

De auteurs trekken de conclusie dat bij kinderen in basisschoolleeftijd de rol van omgevingsfactoren groter is dan individuele factoren voor de ontwikkeling van het talent van het kind. Deze conclusie komt overeen met de getoetste hypothese. De kinderen in cluster 1 en 2 hadden ongeveer gelijke individuele factoren (op de motivatie en zelfregulatie na). De omgevingsfactoren bleken ook ongeveer gelijk te zijn. De ouders waren zeer ondersteunend en stimulerend in het maken van huiswerk en er waren weinig conflicten met het kind over het te maken werk. Daarnaast waren de ouders hoog opgeleid, hadden veel boeken thuis en hadden zelf een goede leesvaardigheid (hoog cultureel kapitaal). De schoolomgeving van de kinderen in cluster 1 en 2 was ook zeer gunstig. De leraren bleken toegewijd te zijn en leerdoelen/strategieën op het kind aan te passen.

Hoewel de onderzoekers vaststellen dat op jonge leeftijd de invloed van omgevingsfactoren belangrijker zijn dan de individuele factoren, noemen zij ook het belang van de individuele factoren. Daarnaast noemen ze specifieke schoolcultuur van Duitsland iets om rekening mee te houden bij de interpretatie van de resultaten. De onderverdeling van kernbegrippen van de twee factoren kunnen ook een mogelijke beperking voor het onderzoek zijn geweest.

Er is een gebrek aan onderzoek naar hechtingsrelaties tussen vader en kind in vergelijking met gehechtheid tussen moeder en kind. In dit artikel wordt er onderzoek gedaan stimulerend gedrag van vaders en hun associaties met veilige hechting tussen vader en kind, naast voorspellers zoals gevoeligheid en opdringerigheid.

Waar gaat dit artikel over?

Dit artikel richt zich op onderzoek naar vader-kind hechtingsveiligheid, wat verschilt van moeder-kind hechtingsonderzoek. De moederlijke sensitiviteit is uitgebreid onderzocht als een voorspeller van een veilige moeder-kind gehechtheid, maar de vaderlijke sensitiviteit blijkt een zwakkere voorspeller te zijn van een veilige vader-kind gehechtheid. Daarnaast zijn er verschillen in de manieren waarop moeders en vaders omgaan met hun kinderen. Vaders hebben de neiging om meer intense, fysieke en spelgerichte interacties aan te gaan, terwijl moeders zich richten op zorgverlening en meer sociaal georiënteerd zijn met affectieve signalen. Ondanks deze verschillen in opvoedgedrag wordt erkend dat kinderen in de tweede helft van hun eerste levensjaar hechtingsrelaties aangaan met beide ouders.
Dat vaderlijke sensitiviteit een zwakkere voorspeller voor een veilige vader-kind hechtingsrelatie is, suggereert dat er mogelijk andere aspecten van het opvoedgedrag van vaders zijn, zoals het stimuleren van spel en ruige interacties, die een veilige hechting tussen vaders en hun kinderen bevorderen.

Eerder onderzoek laat zien dat de sensitieve en stimulerende fysieke interacties van vaders met kinderen, ook wel spelgevoeligheid, de interne gehechtheidsrepresentaties van het kind in latere jaren kan voorspellen. Deze interacties stimuleren exploratie en bieden een veilige basis voor de ontwikkeling van kinderen. Echter is er maar weinig onderzoek gedaan naar de directe rol van het stimuleren van ouderschapsgedrag in de ontwikkeling van de hechtingsrelatie tussen vader en kind. Bovendien hebben sommige onderzoeken aangetoond dat vaders angstaanjagender gedrag (bijvoorbeeld dreigend fysiek en gezichts-/verbaal gedrag) kunnen vertonen dan moeders, wat ook een belangrijke rol kan spelen in de hechtingsrelatie tussen vader en kind. Dit ondersteunt het idee dat het angstaanjagende, ook wel activerende en destabiliserende, gedrag van vaders belangrijke componenten zijn van het hechtingsproces.

Wat wordt er onderzocht in deze studie?

Deze studie richt zich op het onderzoeken van de associatie tussen vaderlijke stimulatie en vader-kind hechtingsveiligheid, rekening houdend met de modererende effecten van vaderlijke gevoeligheid en opdringerigheid. De hypothese is dat hogere vaderlijke stimulatie gekoppeld zou zijn aan veilige vader-kind gehechtheid, vooral in combinatie met hoge sensitiviteit en lage opdringerigheid.

Welke methodes zijn gebruikt?

Hoe ziet de steekproef en het onderzoeksproces er uit?

De steekproef bestaat uit gegevens van het New Parents Project, een longitudinale studie van tweeverdieners in de VS en hun eerstgeboren kinderen. Het onderzoek richt zich op een kleinere steekproef van 58 vader-kind duo's die deelnamen aan geobserveerde interacties en de Strange Situation Procedure (SSP) om de vader-kind-hechting te bepalen bij baby's van 12 tot 18 maanden. Demografische gegevens van deze vaders zijn vergelijkbaar met de volledige steekproef en er zijn geen significante verschillen gevonden in de interacties van vaders met hun baby's van 9 maanden tussen deelnemers en niet-deelnemers aan de SSP.

Hoe zijn de variabelen gemeten en welke statistische analyse is uitgevoerd?

Om vaderlijke ouderschap te meten, zijn video's van 5 minuten durende interacties tussen vader en kind opgenomen en gecodeerd voor vaderlijke gevoeligheid en opdringerigheid met behulp van de Parent-Child Coding Manual. Voor dit onderzoek zijn twee aanvullende beoordelingsschalen voor fysieke en objectstimulatie gemaakt om de frequentie en intensiteit van de stimulatie van vaders tijdens de interacties te meten. De codeurs codeerden alle video's dubbel en de betrouwbaarheid was acceptabel.

Om de vader-kind hechtingsveiligheid te beoordelen, is er gebruik gemaakt van de Strange Situation Procedure (SSP). Van de 58 vader-kind duo's is 55,2% geclassificeerd als veilig, 13,8% als vermijdend, 13,8% als resistent-ambigue en 17,2% als ongeorganiseerd. Vanwege de relatief kleine steekproefomvang zijn de onveilige groepen gecombineerd, resulterend in 32 vader-kind duo's gecodeerd als veilig en 26 als onveilig. Het geslacht van het kind is niet significant gerelateerd met de veilige gehechtheid aan vaders.

Vaderlijk object en fysieke stimulatie zijn gecombineerd tot een samengestelde variabele. Logistische regressie analyseerde de kans op veilige hechting tussen vader en kind na 12 tot 18 maanden op basis van vaderlijke stimulatie, gevoeligheid en opdringerigheid bij 9 maanden. Interacties tussen vaderlijke stimulatie en gevoeligheid, en vaderlijke stimulatie en opdringerigheid zijn ook getest.

Wat zijn de resultaten?

De statistische analyse toont aan dat vaderlijke stimulatie een significante voorspeller is van veilige hechting tussen vader en kind. Daarnaast is er een significante interactie tussen vaderlijke stimulatie en vaderlijke opdringerigheid, wat aangeeft dat de correlatie tussen vaderlijke stimulatie en hechtingsveiligheid gemodereerd wordt door de mate van vaderlijke opdringerigheid. Grotere vaderlijke stimulatie gaat gepaard met een hogere kans op veilige gehechtheid bij lage en gemiddelde niveaus van vaderlijke opdringerigheid, maar is niet-significant bij hoge niveaus van opdringerigheid.

Wat is de conclusie?

Deze studie onderzoekt hoe bepaald opvoedgedrag van vaders bijdraagt ​​aan de ontwikkeling van veilige vader-kind hechtingsrelaties. De onderzoekers kijken naar vaderlijk stimulerend gedrag, zoals fysieke en objectstimulatie, tijdens interacties met hun 9 maanden oude baby's. Ze houden ook rekening met de niveaus van vaderlijke gevoeligheid (reageren op de signalen van het kind) en vaderlijke opdringerigheid (overdreven controlerend of opdringerig gedrag).

De resultaten suggereren dat vaderlijke stimulatie een belangrijke rol speelt bij het voorspellen van veilige vader-kind gehechtheid. Vaders die hun baby's tijdens het spelen vaker en intenser stimuleren, hebben meer kans op veilig gehechte baby's op de leeftijd van 12 tot 18 maanden. Deze correlatie wordt gemodereerd door de mate van opdringerigheid van de vader. Wanneer vaderlijke opdringerigheid laag tot matig is, gaat een grotere vaderlijke stimulatie gepaard met een grotere kans op veilige gehechtheid. Wanneer vaderlijke opdringerigheid hoog is, is het verband tussen vaderlijke stimulatie en hechtingsveiligheid niet-significant. Deze bevindingen komen overeen met het begrip spelgevoeligheid en de vader-kind-activeringsrelatie, waarbij vaders exploratie stimuleren en het vertrouwen van kinderen ondersteunen bij het verkennen van nieuwe ervaringen. Verrassend genoeg was sensitiviteit van de vader niet direct geassocieerd met veilige gehechtheid en modereerde het de correlatie tussen stimulatie en gehechtheid niet.

Welke beperkingen aan deze studie zijn er?

Beperkingen van deze studie zijn een bescheiden steekproefomvang en een overwegend blanke, goed opgeleide en financieel zekere groep vaders. Dit kan de generaliseerbaarheid van de resultaten naar meer diverse populaties beperken. Bovendien waren de observaties van het gedrag van vaders relatief kort (5 minuten), en langere en uitgebreidere observaties kunnen een beter inzicht geven in hun opvoedingsgedrag. Ondanks deze beperkingen draagt de studie ​​bij aan het begrijpen van de diverse ouderlijke gedragingen die betrokken zijn bij veilige vader-kind gehechtheid en benadrukt het belang van het herkennen wanneer stimulerend gedrag opdringerig kan worden.

Waar zou toekomstig onderzoek zich op moeten richten?

Toekomstig onderzoek zou uitgebreidere observaties en grotere, diverse steekproeven moeten overwegen om een ​​uitgebreid begrip te krijgen van vroege vader-kindrelaties.

Dit artikel is een review over de hersenbasis van menselijk ouderschap. De neurale netwerken van zowel dieren als mensen betrokken bij ouderlijk opvoedgedrag, de verschillen tussen moeders en vaders en biologische gedragssynchronisatie worden besproken.

Waar gaat dit artikel over?

Dit artikel is een review over de hersenbasis van menselijk ouderschap. Ouderschap is van vitaal belang om te overleven, het beïnvloedt de ontwikkeling van de hersenen bij jonge individuen en wordt beïnvloed door interacties met zuigelingen, partners en gemeenschappen. De review richt zich op mensgericht onderzoek, waarbij onderzocht is welke hersennetwerken betrokken zijn bij ouderschap, wat hun gevoeligheid voor verschillende opvoedingsfactoren is, welke implicaties voor de ontwikkeling van baby's er zijn en hoe dit onderzoek kan bijdragen aan het begrijpen van bredere sociale functies zoals empathie en sociale synchronie. Feldman veronderstelt dat het brein van de ouders een hoogtepunt in de menselijke evolutie vertegenwoordigt en dat het overlevingsfuncties integreert met de complexiteit van het menselijk brein. Deze integratie biedt inzicht in mens specifieke sociale vaardigheden, zoals empathie en sociale synchronie.

Wat is er bekend over het ouderbrein bij dieren?

Studies naar vrouwelijke knaagdieren laten zien dat het mediale pre-optische gebied (MPOA) in de hypothalamus geactiveerd wordt door zwangerschapshormonen en een belangrijke rol speelt bij het initiëren van moederlijk gedrag. Het verbetert de beloning en motivatie van de moeder door middel van dopaminecircuits. MPOA beïnvloedt de amygdala, wat de waakzaamheid van de moeder verhoogt en de vorming van sociale herinneringen ondersteunt. Bij het moduleren van het zorgcircuit en het gevoelig maken voor sociale ervaringen speelt oxytocine een rol. Het ouderschap bij knaagdieren omvat twee fasen:

1. Het onderdrukken van afkeer van signalen van baby's
2. Het vergroten van de motivatie van de moeder

Corticale processen en het oxytocinesysteem van de hersenen van het kind hebben echter minder aandacht gekregen in knaagdierstudies.

Wat is er bekend over het ouderbrein bij mensen?

Welke evolutionaire aspecten van het ouderbrein zijn er?

Het menselijke ouderbrein deelt evolutionaire aspecten van ouderlijke zorg met andere zoogdieren, waarbij de amygdala en beloningscircuits een rol spelen bij ouderlijke waakzaamheid , angst voor de veiligheid van baby's en de lonende aard van de ouder-kind gehechtheid. Daarnaast speelt oxytocine ook een modulerende rol in verschillende sociaal-affectieve functies bij mensen, zoals empathie, groepscohesie en sociaal begrip. Dit suggereert dat het overlevingssysteem, beïnvloed door zwangerschapshormonen, gedurende het hele menselijke leven sociale cognitieve functies van hogere orde blijft beïnvloeden, zoals empathie.

Een cruciaal verschil tussen menselijke en dierlijke ouderlijke zorg is de integratie van subcorticale structuren met meerdere isolerende en frontotemporopariëtale netwerken bij mensen. Deze netwerken worden geassocieerd met empathie, mentaliseren en emotieregulatie en vormen een flexibele en complexe basis voor menselijk ouderschap.

Wat houdt de ouder-kind band in?

In tegenstelling tot knaagdieren is menselijke binding exclusief en persoons specifiek, en vereist een continue reorganisatie van het breinnetwerk op basis van ervaringen uit het verleden. De plasticiteit van het menselijk brein, aangedreven door oxytocine, stemt de hersenen van ouders af om te reageren op individuele signalen van kinderen, wat de ontwikkeling van de sociale vaardigheden van kinderen ondersteunt.

Wat laten beeldvormingsstudies zien over het menselijk ouderbrein?

Functionele magnetische resonantiebeeldvorming (fMRI)-onderzoeken laten zien dat er sprake is van een wereldwijd ouderlijk opvoednetwerk in het brein als reactie op signalen van baby's. Het netwerk omvat de amygdala, de oxytocine-producerende hypothalamus en het dopaminerge beloningscircuit, onderling verbonden met corticale netwerken die betrokken zijn bij empathie, mentaliseren en emotieregulatie. Deze overlappende netwerken definiëren het menselijke "sociale brein" en ondersteunen verschillende aspecten van ouderschap.

Hoe is het ouderbrein geëvolueerd?

Het ouderbrein is niet geëvolueerd door complexe sociale functies te integreren in de ouderlijke context, maar deze structuren zijn eerder geëvolueerd binnen de context van het ouderschap om de overleving van het kind te maximaliseren. Hersenplasticiteit, hoge oxytocinespiegels na de bevalling en biologische synchronisatie van gedragingen dragen bij aan deze aanpassing, waardoor diverse culturele opvoedingspraktijken mogelijk zijn.

Waar hangt de reactie van het ouderbrein op signalen van baby's van af?

Activering van hersennetwerken van ouders wordt beïnvloed door het type signaal van baby's en het geslacht van de ouders. Het zien van de baby activeert het limbische netwerk van motivatie en beloning bij moeders, vaders en niet-ouders, wat een flexibel opvoednetwerk suggereert. Het ouderlijke netwerk van zoogdieren, gecentreerd rond de oxytocine-producerende hypothalamus, is minder actief bij menselijke moeders, terwijl de amygdala vooral bij moeders sterker wordt geactiveerd als reactie op het huilen van baby's. Ouderlijke hersenbanen omvatten structuren die gevoelig zijn gemaakt door zwangerschapshormonen en corticale netwerken op basis van ervaringen.

Hoe verschilt het ouderbrein tussen moeders en vaders?

Wat zijn de verschillen bij dieren?

Er zou meer onderzoek gedaan moeten worden naar de mechanismen van het vaderlijke brein, vooral hoe moeders en vaders hun inspanningen coördineren om hun kinderen groot te brengen. Biparentale knaagdierstudies tonen aan dat actieve vaderlijke zorg de informatieverwerking bij baby's verbetert en de integratie bevordert tussen hersennetwerken die betrokken zijn bij koestering, leren en motivatie. Door fMRI-reacties van moeders en vaders te vergelijken met de video van hun baby, vonden onderzoekers verschillende hersenactiveringspatronen: grotere amygdala-activering bij moeders en grotere corticale activering bij vaders. Deze resultaten ondersteunen het idee dat er afzonderlijke paden zijn tussen moeders en vaders. Oxytocine- en vasopressinespiegels correleerden met hersenactivaties bij respectievelijk moeders en vaders, waardoor de geslacht specifieke bindingsrollen van deze hormonen werden versterkt.

Wat zijn de verschillen in mensen?

Menselijk breinonderzoek richt zich op de gevonden overeenkomsten en verschillen in de hersenactivatie tijdens reacties van ouders in verschillende mantelzorg rollen (primaire en secundaire zorgverleners). Veranderingen in functionele connectiviteit en grijze stof volume werden waargenomen in moeders en vaders, wat laat zien hoe het ouderbrein zich aanpast aan de benodigde zorg van een kind. Brein tot brein synchronisatie ontstaat in de functionele netwerken tussen moeders en vaders, wat weerspiegelt hoe zij hun hersenreacties coördineren om efficiënt baby signalen te begrijpen.
Uit recente studies naar de invloed van hormonen in de ouderlijke zorg op de hersenactiviteit blijkt dat oxytocine gecorreleerd is met de hersenactivatie bij beloning, waakzaamheid, empathie, spiegelen, en mentaliserende netwerken in zowel moeders als vaders. Vaders' testosteron niveaus zijn gecorreleerd aan veranderingen in de hersenactivatie, wat een verschuiving weerspiegelt van paring naar ouderschap.

Maternale sensitiviteit en synchroniteit correleerden met hersenstructuren in belonings-, waakzaamheids-, empathie-, spiegel- en mentaliserende netwerken. Dit benadrukt de neuro-as die betrokken is bij de gedragsmatige reactie van de moeder op haar kind. De interactieve synchronie van vaders is echter geassocieerd met corticale structuren, niet de subcorticale structuren, wat het idee van een apart breinnetwerk voor vaderlijke zorg ondersteunt.
De effecten van tegenspoed op de hersenen van een moeder zijn ook onderzocht, met name in gevallen van postpartumdepressie, trauma of middelenmisbruik. Psychopathologische aandoeningen komen tot uiting in de hersenen door verminderde activatie in belonings- en empathiecircuits, verhoogde waakzaamheid, veranderde connectiviteit en effecten buiten het netwerk van ouderlijke zorg. Er is meer onderzoek nodig om te begrijpen hoe ongunstige omstandigheden specifieke netwerken in de hersenen vormen.

Wat is biologische gedragssynchronisatie in het sociale ouderbrein?

Het ouderbrein van zoogdieren is geëvolueerd door wederzijdse invloeden tussen de fysiologie van de moeder en het kind, gefaciliteerd door de ontwikkeling van de placenta en zwangerschapshormonen. Bij mensen duurt dit proces langer, omdat de hersenen van baby's bij de geboorte nog onvolwassen zijn. Dit leidt tot een langere periode van plasticiteit voor ouderlijke zorg. De hersenen van de ouder en het kind worden op elkaar afgestemd door middel van bio-gedragssynchronisatie, waardoor de basis wordt gelegd voor de levenslange sociale en aanpassingsvaardigheden van het kind. Oxytocine, ouderlijk gedrag en fysiek contact spelen een cruciale rol bij het vormgeven van deze lange termijn effecten. Ouderlijke oxytocinespiegels voorspellen de sociale betrokkenheid van kinderen, terwijl sensitief ouderschap in de kindertijd een positieve invloed heeft op sociale resultaten later in het leven.

Wat is de conclusie?

Het bestuderen van het ouderbrein geeft inzicht in de menselijke socialiteit door ouderschap tussen soorten te vergelijken. De neurobiologie van het ouderschap, waarbij hersenstructuren en oxytocine betrokken zijn, beïnvloedt verschillende sociale functies gedurende het hele leven en is gekoppeld aan sociale disfuncties. Het onderzoeken van hersen-tot-hersensynchronisatie tijdens interacties in het echte leven tussen ouders en kinderen helpt te begrijpen hoe de hersenen sociale signalen verwerken en banden vormen. Het aanpassingsvermogen en de samenwerkingsmogelijkheden van het brein van de ouders bieden een dynamisch model om te begrijpen hoe de hersenen synchroniseren voor een succesvolle opvoeding van kinderen en gezinscohesie.

Waar gaat dit artikel over?

Dit artikel gaat over recent onderzoek naar de hormoonspiegels van testosteron (T), prolactine (PRL), oxycotine (OT) en vasopressine (AVP) in vaders.

Hoe ziet de evolutie van het vaderlijke opvoedgedrag eruit?

Vaderlijk opvoedgedrag kan ontstaan zijn om kindermoord te voorkomen of als voortplantingsstrategie voor minder dominante mannen. Daarnaast vergroot vaderlijk opvoedgedrag de overleving en kwaliteit van de kinderen. 

Wat zijn de rollen van de hormonen testosteron, prolactine, oxycotine en vasopressine op opvoedgedrag in vaders?

Wat is de rol van testosteron?

T speelt een rol in het competitieve en partner aantrekkingsgedrag tijdens het zoeken van een partner. Eerder onderzoek toont aan dat vaders over het algemeen lagere T-niveaus hebben dan niet-vaders en dat vaders die meer betrokken zijn bij vaderactiviteiten nog lagere T-niveaus vertonen. De afname van T-niveaus is duidelijk te zien bij vaders van jongere kinderen en vaders die meer tijd doorbrengen met of samen slapen met kinderen. De effectgroottes zijn echter klein tot middelgroot en de context speelt een cruciale rol bij het begrijpen van deze variatie. De volgende factoren kunnen bijdragen aan de variatie in T-niveaus:

• Paringssystemen, zoals lagere T-niveaus in systemen waarbij vaders opvoedgedrag laten zien. 
• Individuele verschillen, zoals het aantal CAG-herhalingen voor androgeenreceptor (AR)-allelen. Minder AR-CAG herhalingen zijn gecorreleerd met mannen die meer gefocust zijn op competitief en paring gedrag, hogere T-niveaus hebben bij een mogelijke partner en vaker minder opvoedgedrag laten zien.
• Het zoeken naar sensatie en mate van zelfbeheersing

Er lijkt een continuüm te zijn in hoe de mate van interactie met jonge kinderen de T-niveaus bij mannen beïnvloedt. Vaderlijk opvoedgedrag worden vaak geïnterpreteerd in termen van de Uitdagingshypothese (Challenge Hypothesis). Volgens deze hypothese kunnen mannen die vaderlijke zorg bieden zogenaamde toestandsveranderingen ondergaan om te schakelen tussen hoge T-niveaus (tijdens bijvoorbeeld verdediging en partnerbewaking) en lage T-niveaus (tijdens bijvoorbeeld kuikens voeren).

Wat is de rol van prolactine?

PRL speelt een rol bij voortplanting, metabolisme en immuniteit. Vaders vertonen stabiele PRL-niveaus tijdens interactie met hun kinderen en partner, terwijl niet-vaders juist lagere PRL-niveaus hebben tijdens interacties met kinderen. Dit suggereert dat PRL een rol speelt bij het initiëren van contact. Daarnaast waren PRL-niveaus hoger bij vaders van jongere kinderen, vaders die zich meer bezighielden met verkennend spellen en meer ervaren vaders.

Er bestaan ​​geen T/PRL-interactiestudies in de vaderlijke zorg, waardoor daar nog geen uitspraken over gedaan kunnen worden.

Wat zijn de rollen van oxytocine en vasopressine?

OT speelt een rol bij de voortplanting, sociaal gedrag en hechting. Hogere OT-niveaus verbeteren de interactie tussen vader en kind en kan de OT-niveaus van baby's beïnvloeden als reactie op het gedrag van vaders. Zo blijkt uit onderzoek dat baby's hogere OT-niveaus hebben als vaders ook hogere OT-niveaus hebben, doordat zij bijvoorbeeld OT toegediend hebben gekregen. Genetische variaties in oxytocinereceptoren beïnvloeden ook de gevoeligheid van ouders, waarbij mannen met met specifieke allelen hogere OT-niveaus hadden en hun baby's vaker aanraakten.

AVP speelt een rol bij vochtbalans en lijkt ook betrokken te zijn bij sociale interacties, zoals paren en ouderschap. Er is echter nog maar weinig onderzoek naar de rol van AVP in vaderlijk gedrag. Uit onderzoek blijkt dat jongere vaders en vaders die meer stimulerend spelen hogere AVP-niveaus hebben. Toegediende AVP kan vaders meer reactief maken op baby gerelateerde stimuli, maar dit kan ook als gevolg zijn van effecten van OT-niveaus vanwege een wisselwerking tussen de twee hormonen.

Wat houden de Dual Hormone Hypothesis en Steroid-Peptide Theorie in?

Er zijn in dit artikel twee theorieën die de wisselwerking tussen hormonen tijdens opvoedgedrag beschrijven:

• De Dual Hormone Hypothesis (DHH) stelt dat de rol van T afhangt van cortisolniveaus, die sociaal gedrag beïnvloeden. Recent onderzoek toont aan dat vaders met lage T-niveaus en hoge cortisolniveaus sensitieve zorg vertonen, maar resultaten zijn inconsistent. Er lijkt dus beperkt bewijs te zijn voor deze theorie.
• De Steroid-Peptide Theorie (S/P Theory) stelt dat T-niveaus zich aanpassen voor afwisselend paring- en opvoedgedrag, terwijl OT en AVP positief gecorreleerd zijn aan sociale binding. Hormooninteracties kunnen variëren op basis van context en subjectieve ervaring, zoals verhoogde T- en OT-niveaus tijdens seksuele intimiteit en verlaagde T-niveaus en verhoogde OT-niveaus tijdens koesterende intimiteit. De interacties tussen deze hormonen en het gevolg voor opvoedgedrag is complex en nog niet uitgebreid onderzocht.

Wat houdt het vaderlijk opvoedbrein in?

Moeders en vaders ondergaan tijdens het ouderschap neurobiologische veranderingen. Het neurale circuit van ouderlijke zorg omvat subcorticale structuren en corticale netwerken die verband houden met:

• Spiegelneuronen: zijn betrokken bij het begrijpen en nabootsen van de acties en gezichtsuitdrukkingen van baby's, waardoor ouders sociaal kunnen reageren op hun behoeften.
• Empathie: speelt een rol bij het vermogen van ouders om de innerlijke gevoelens van hun kinderen te begrijpen en attent te handelen op de huidige situatie.
• Theory of mind: stelt ouders in staat om het cognitieve en emotionele perspectief van hun kinderen te begrijpen op basis van non-verbale signalen.

Structurele veranderingen in de hersenen verschillen tussen moeders en vaders, waarbij moeders meer activiteit in subcorticale structuren hebben en vaders meer activiteit hebben in hersengebieden die betrokken zijn bij de sociaal-cognitieve corticale gebieden. Deze verschillen in hersenactiviteit kunnen voortkomen uit de werking van betrokken hormonen bij vaders, maar zijn niet per se sekse-specifiek. Bij homoseksuele mannelijke paren lijkt de hersenactivatie namelijk op die van moeders, wat duidt op een plastische en wederkerige relatie tussen vaderlijk gedrag en de hersenen.

Waar zou toekomstig onderzoek zich op moeten richten?

Toekomstig onderzoek moet zich richten op het begrijpen van hormooninteractie in vaderlijk gedrag, het onderzoeken van genetische verschillen en het ontwikkelen van interventies om betrokken vaderschap te ondersteunen.

Dit artikel gaat over een studie waarbij de relatie tussen de gehechtheid van het kind op 15 maanden aan zowel moeder als vader en gedragsproblemen gerapporteerd door de ouders, leraar en het kind zelf op 6½ en 8 jarige leeftijd wordt onderzocht.

Waar gaat dit artikel over?

Hechtingstheorie en -onderzoek zijn belangrijk geweest voor het begrijpen van vroege ouder-kind relaties en hun impact op de verdere ontwikkeling van het kind. Eerder onderzoek ondersteunt de verbanden tussen vroege gehechtheid en toekomstige adaptieve resultaten, maar slechts weinig onderzoek heeft de invloed van gehechtheid aan beide ouders onderzocht. Bestaande onderzoeken tonen aan dat kinderen die zich veilig voelen bij beide ouders de beste ontwikkelingsresultaten hebben, terwijl kinderen die onzeker zijn bij beide ouders de slechtste ontwikkelingsresultaten hebben. Daarnaast wordt de combinatie van veilige gehechtheid met beide ouders geassocieerd met het laagste niveau van gedragsproblemen in de middelbare kindertijd. De rol van veiligheid bij de moeder versus de vader blijft echter onduidelijk. Bovendien kan het onderzoeken van continue dimensies van gehechtheid een aanvulling vormen op categorische benaderingen.

Wat wordt er onderzocht in deze studie?

Deze studie probeert meer licht te schijnen op de invloed van veilige hechting met zowel moeder als vader op de ontwikkeling van het kind. Hiervoor wordt de vroege hechting van het kind met beide ouders onderzocht en gekeken naar de impact ervan op toekomstige gedragsproblemen van het kind.

Welke methodes zijn gebruikt?

Hoe zag de steekproef er uit?

De steekproef bestond uit gezinnen met twee aanwezige ouders met een normaal ontwikkelende baby en met verschillende etnische en sociaal-economische achtergronden. Gegevens zijn verzameld op 15 maanden (N = 101), leeftijd 6½ (N = 90) en leeftijd 8 (N = 87) om de verbanden tussen hechtingsveiligheid en toekomstige gedragsproblemen bij kinderen te onderzoeken. 

Hoe zijn de variabelen gemeten?

De veilige hechting van kinderen op 15 maanden is gemeten door het gebruik van de Strange Situation-Procedure (SSP). 56 kinderen blijken veilig gehecht te zijn aan moeder en 45 kinderen onveilig gehecht. 66 kinderen zijn veilig gehecht aan vader en 34 zijn onveilig gehecht. Er waren geen significante geslachtsverschillen tussen jongens en meisjes op de verhouding veilig-onveilig gehecht aan zowel moeder als vader. Er waren ook geen significante verschillen tussen de families die wel meededen op leeftijd 8 in vergelijking met families die niet meer meededen.

Gedragsproblemen van het kind zijn gemeten met behulp van de door moeder, vader en leraar apart ingevulde Child Symptom Inventory–4 vragenlijst en de zelfrapportage van het kind via de Dominic-R computertaak. Voor beide meetinstrumenten zijn externaliserende en internaliserende scores berekend.

Wat zijn de resultaten?

De ouders waren het significant met elkaar eens over de externaliserende en internaliserende problemen van het kind, maar deze resultaten kwamen niet overeen met de percepties van de leerkrachten of de zelfrapportage van de kinderen. De beoordelingen van leerkrachten en de zelfrapportage van kinderen kwamen wel overeen voor zowel externaliserende als internaliserende problemen.

Hoe beïnvloedt gehechtheid aan beide ouders de mate van gedragsproblemen op latere leeftijd?

Kinderen die op 15 maanden onveilig gehecht zijn aan beide ouders hebben significant meer door de leerkracht gerapporteerde, externaliserende problemen en een hoger aantal zelfgerapporteerde totale problemen op leeftijd 6½ en 8 jaar dan kinderen die op 15 maanden veilig gehecht zijn aan beide ouders. Daarnaast blijkt dat veilig gehecht zijn aan ten minste één ouder een gunstig effect heeft.

Hoe beïnvloedt gehechtheid aan moeder en vader afzonderlijk gedragsproblemen?

Er zijn geen significante resultaten gevonden tussen gehechtheid en gedragsproblemen gerapporteerd door ouders. Wel blijkt dat door leraren gerapporteerde, externaliserende problemen significant hoger zijn voor kinderen die onveilig gehecht zijn aan vader in vergelijking met kinderen die veilig gehecht zijn aan vader.

Verder blijkt dat voor kinderen die onveilig gehecht zijn aan vader, de veilige hechting aan moeder significant gecorreleerd is met minder gedragsproblemen. Dit interactie-effect is niet gevonden voor kinderen die veilig gehecht zijn aan vader.

Voor moeders geldt hetzelfde interactie-effect: voor kinderen die onveilig gehecht zijn aan moeder, is de veilige hechting aan vader significant gecorreleerd met minder gedragsproblemen. Er is ook hier geen significant effect gevonden voor kinderen die veilig gehecht zijn aan moeder.

Hoe beïnvloedt de mate van weerstand bij ouders gedragsproblemen?

Er is een significant interactie-effect, waarbij hoge weerstand van het kind met zowel moeder als vader de door leraren gerapporteerde, externaliserende problemen voorspelde. Daarentegen is een lage weerstand bij moeders een beschermende factor. De mate van weerstand bij moeders heeft verder geen effect op gedragsproblemen bij kinderen met een lage weerstand bij vaders.

Hoe beïnvloedt gedesorganiseerde onveilige hechting gedragsproblemen?

Er is een significante correlatie tussen gedesorganiseerde onveilige hechting aan vader en door moeder gerapporteerde, externaliserende problemen op 8 jarige leeftijd. Er zijn geen andere significante effecten gevonden. 

Wat is de conclusie?

Deze studie onderzoekt de relatie tussen vroege hechting met zowel moeders als vaders op de gedragsproblemen van kinderen vanaf de vroege tot middelbare kindertijd. Uit de resultaten blijkt dat kinderen die onveilig gehecht zijn aan beide ouders de meeste gedragsproblemen vertonen, terwijl kinderen die veilig gehecht zijn aan ten minste één ouder minder gedragsproblemen hebben. Het lijkt er dus op dat een veilige hechting aan ten minste één ouder een beschermende factor is, maar een veilige gehechtheid aan beide ouders heeft geen extra beschermende effecten. Daarnaast blijkt dat geen significant verschil is tussen de "primaire" gehechtheid van het kind aan zowel moeders als vaders. Bovendien blijkt dat gedesorganiseerde gehechtheid aan de vader verhoogde externaliserende problemen gerapporteerd door moeder voorspelde. 

De studie benadrukt ook het belang van het overwegen van meerdere bronnen om de mentale gezondheid van kinderen te begrijpen, waaronder ouders, leraren en zelfrapportages van kinderen.

Welke beperkingen aan deze studie zijn er?

Beperkingen aan deze studie waren:

• Het gebruik van normatieve families met een laag risico en een beperkte etnische diversiteit, wat de generaliseerbaarheid van de bevindingen zou kunnen beperken.
• De metingen van gehechtheid aan moeders en vaders werden binnen een korte periode (ongeveer 3 weken) en in dezelfde laboratoriumruimte uitgevoerd, wat mogelijke van invloed kan zijn geweest op de huidige resultaten.
• Er is hier een hogere correlatie gevonden tussen externaliserende en internaliserende gedragsproblemen, terwijl er normaliter een meer gematigde correlatie wordt gevonden. 
• Er zijn geen significante sekseverschillen gevonden tussen jongens en meisjes met uitzondering van leraren, wat in eerder onderzoek vaak wel wordt gevonden. Leraren rapporteerde significant meer externaliserende gedragsproblemen bij jongens dan bij meisjes. 

Dit artikel gaat over de correlaties tussen vaderlijk opvoedgedrag en het gedrag van kinderen, waarbij gezinsstructuur, ouderschap en psychopathologische associaties worden besproken. De drie verschillende modellen Standaard Gezinsomgeving Model, Passieve Genetische model en Kind-Effecten Model en suggesties voor toekomstig onderzoek worden besproken.

Waar gaat dit artikel over?

Dit artikel gaat over de correlaties tussen vaderlijk opvoedgedrag en het gedrag van kinderen, waarbij gezinsstructuur, ouderschap en psychopathologische associaties worden besproken.

Hoe beïnvloedt de afwezigheid van de vader de psychopathologie van het kind?

Uit eerdere onderzoeken blijkt dat kinderen die te maken hebben met gezinsontwrichting en/of één oudergezinnen risico's lopen op psychologische problemen, zoals meer gebruik van alcohol, drugs en roken en meer externaliserende en internaliserende gedragsproblemen. Vooral wanneer vader afwezig is, lijkt er een verhoogd risico te zijn op gedragsproblemen. Deze risico's worden beïnvloed door factoren zoals het aantal en de timing van de overgangen in de relatie tussen ouders. Deze bevindingen hebben belangrijke implicaties voor de ontwikkeling van theorieën en het ontwerpen van interventies. Ook benadrukken ze het belang van vaderbetrokkenheid en de behoefte aan uitgebreide gezinsgerichte benaderingen om psychopathologie bij kinderen aan te pakken.

De drie belangrijkste theoretische perspectieven zijn:

• Standaard Gezinsomgeving Model: stelt dat één oudergezinnen als gevolg van een scheiding geen optimale omstandigheden bieden voor de socialisatie en ontwikkeling van kinderen, waardoor er een verhoogd risico is op gedrags- en ontwikkelingproblemen.
• Passieve Genetische model: stelt dat ouders problematische persoonlijkheidskenmerken, zoals neuroticisme of een aanleg voor asociaal gedrag, genetisch kunnen doorgeven aan hun biologische kinderen, waardoor zij een verhoogd risico hebben op het ontwikkelen van gedragsproblemen. Daarnaast hebben ouders met deze problematische kenmerken meer kans om interouderlijke conflicten te ervaren en uit elkaar te gaan dan andere ouders.
• Kind-Effecten Model: stelt dat het probleemgedrag van de kinderen een mogelijke oorzaak kan zijn voor de scheiding tussen ouders in plaats van een gevolg.

Deze drie theorieën zijn echter nog maar weinig in vergelijking met elkaar onderzocht. Hierdoor is het onduidelijk of de correlatie tussen scheidingen en kind psychopathologie voortkomt uit een gedeelde omgeving, gedeelde genen of omgekeerde causaliteit.

Wat is de relatie tussen vaderlijk opvoedgedrag en kind psychopathologie?

Uit eerder onderzoek blijkt dat de kwaliteit van vader-kind interacties een significante voorspeller is van de cognitieve, emotionele en gedragsontwikkelingen van het kind. Ook wanneer er gecontroleerd wordt voor de kwaliteit van moeder-kind interacties, aangezien deze een sterkere voorspeller is dan de kwaliteit van vader-kind interacties.

Doordat onderzoek zich nu meer richt op de invloed van vaderlijk opvoedgedrag, wordt er ook meer gekeken naar de interactie effecten van de familiestructuur op kind psychopathologie.

Wat zijn de gevolgen van het Standaard Gezinsomgeving Model in onderzoek?

Het gebruik van het Standaard Gezinsomgeving Model zorgde voor drie belangrijke veranderingen in onderzoek naar de correlatie tussen vaderlijk opvoedgedrag en kind psychopathologie:

1. Nadruk op specifiteit: Er werd meer nadruk gelegd op het specificeren van welke aspecten van vaderlijk opvoedgedrag wat voor effecten hebben op welke  ontwikkelingsaspecten van het kind. Zo blijkt uit onderzoek dat moederlijke warmte en vaderlijke psychologische controle significante voorspellers zijn van emotionele regulatie van adolescenten.
2. Nadruk op verschillende opvoedgedragingen: Er werd meer nadruk gelegd op hoe verschillende opvoedgedragingen binnen een gezin de ontwikkelingen van kinderen kunnen beïnvloeden.
3. Nadruk op andere aspecten van vaderlijk opvoedgedrag dan vaderbetrokkenheid: Voorheen werd vooral vaderbetrokkenheid onderzocht als er gekeken werd naar vaderlijk opvoedgedrag. Nu worden ook andere aspecten van vaderlijk opvoedgedrag meegenomen, zoals de rol als kostwinnaar in het gezin.

Wat zijn resultaten van onderzoeken die het Passieve Genetische Model en Kind-Effecten Model gebruiken?

Er is nog maar weinig onderzoek gedaan waarbij het Passieve Genetische Model en Kind-Effecten Model gebruikt en vergelijkt worden. Voor nu lijkt het er op dat de correlatie tussen vaderlijk opvoedgedrag en kind psychopathologie grotendeels voortkomt uit omgevingsfactoren en niet genetische factoren. Verder is er nog veel onduidelijkheid over de richting van de invloed tussen probleemgedrag van het kind en vaderlijk opvoedgedrag. Zo blijkt uit eerder onderzoek dat de invloed van kinderen op niet-inwonende vaders  sterker is dan vice versa, maar dat de invloed van inwonende vaders weer groter is op kinderen dan vice versa.

Wat is de relatie tussen kind psychopathologie en vader psychopathologie?

De relatie tusen vader psychopathologie, zoals depressie, drugsgebruik en antisociaal gedrag, op kind psychopathologie wordt steeds meer onderzocht. Echter moeten er volgens de auteur nog een aantal veranderingen in het onderzoek plaatsvinden, waaronder:

• Onderzoek moet meer theorie gedreven hypotheses testen over de interacties tussen moederlijke en vaderlijke psychopathologie.
• De interacties tussen moederlijke psychopathologie, vaderlijke psychopathologie, moederlijke opvoeding en vaderlijke opvoeding moeten onderzocht worden.
• Er moet meer onderzoek worden gedaan naar de systematische interacties tussen gezinsstructuur en vaderlijke psychopathologie.
• Er moet systematisch meer alternatieve causale modellen onderzocht worden.

Wat is de conclusie?

Er is voldoende onderzoek wat aantoont dat er significante correlaties zijn tussen vaderlijk opvoedgedrag en ontwikkelingen van het kind. Om deze correlaties beter te begrijpen, zijn er aanpassingen nodig voor toekomstig onderzoek. Naast de aanpassingen die al besproken zijn, geeft de auteur nog drie suggesties voor toekomstig onderzoek:

• Andere ouderlijke kenmerken naast psychopathologie, opvoedgedrag en woonsituaties moeten onderzocht worden.
• Meer aspecten van de ontwikkeling van het kind moeten onderzocht worden, zoals ontwikkelingsstoornissen, schizofrenie en leerproblemen.
• Onderzoek wat gebruik maakt van de modellen Standaard Gezinsomgeving Model, Passieve Genetische model en Kind-Effecten Model zou zich moeten richten op meer specifieke aspecten van psychopathologie en opvoedgedrag.

Het 'development niche' framework

In dit artikel worden observaties op onderzoek bij ouders en kinderen in Westerse landen bekeken. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het ‘development niche’ framework. Hierbij is de culturele omgeving van een kind geconceptualiseerd met drie componenten:

1. Psychische en sociale settings waarin een kind leeft.

2. Cultureel gereguleerde gewoontes van kinderzorg en opvoeding.

3. De psychologie van de zorgdragers, dus de ouders en docenten.

Samen vormen deze componenten een systeem binnen een grote cultuur.

Culturele modellen

‘Parental ethnotheories’ zijn culturele modellen, die ouders hebben met betrekking tot hun kinderen of families en zichzelf, als ouder. Het is dus een georganiseerde set van ideeën dat gedeeld wordt. Onderzoekers kunnen het dagelijks leven van families observeren door ouders dagboeken bij te laten houden over hun kinderen en de dagelijkse routines. Dit is in dit artikel bekeken, waarbij Amerikaanse en Nederlandse ouders vergeleken worden. In elk land, op elke plaats zijn de dagelijkse routines van kinderen gestructureerd, om het kind te helpen met een goed lid van de cultuur te worden. De structuur van deze routines verschilt uiteraard wel per land, plaats en cultuur.

Er is in de dagelijkse routines gekeken naar ‘special time’ en ‘slaapmanagement’:

1. Bij ‘special time’ valt op dat de Amerikaanse ouders dit beschrijven als een activiteit met de hele familie, maar waarbij de focus op de behoeften van het kind ligt. Nederlandse ouders beschrijven automatisch voornamelijk hoe fijn en gezellig het was om af en toe wat met hun kind te doen, of het belang van samen eten.

2. Bij slaapmanagement valt op dat de Nederlandse gezinnen werken met de 3 R’s. Rust, reinheid en regelmaat. Ook onderstrepen zij het belang hiervan. Daarnaast geven ze aan wat voor effect het voor de kinderen heeft, terwijl de Amerikaanse ouders voornamelijk praten over hoe lastig het voor hun eigen slaapritme is.

Ook is gekeken naar hoe ouders naar kinderen kijken en hun kinderen beschrijven. Hierin zijn veel verschillen opgemerkt, zoals het feit dat Italiaanse ouders hun kind bijna nooit als intelligent beschrijven, en Zweedse ouders juist heel vaak hun kind als ‘gelukkig’ beschrijven. Uit deze patronen van cross-culturele verschillen en overeenkomsten in de beschrijvingen die ouders geven van hun kinderen blijkt wel dat deze beschrijvingen dus cultureel geconstrueerd worden. Oftewel, het zijn over het algemeen lokaal gedeelde ideeën over bijvoorbeeld de kinderkwaliteiten die het meest van belang zijn. Door middel van het ‘developmental niche’-framework kunnen alle culturen op een logische manier uitgeplozen en gestructureerd worden. Uit deze onderzoeken blijkt wel dat het universele doel van alle ouders is om hun kind te laten overleven, bij de familie te houden en lid van de cultuur te worden.

Het gaat hier voornamelijk om thema’s binnen culturen, maar er moet ook gekeken worden naar de thema’s en variaties binnen een culturele gemeenschap. Deze thema’s komen meestal grotendeels met de algemene cultuur overeen, maar verschillen hier op individueel niveau. Uit dit artikel leek dat ‘parental ethnotheories’ een deel van een systeem vormen. Het systeem wat alle ideeën over kinderen, praktijken en uitkomsten van praktijken met elkaar linkt. Deze theorieën zijn niet te begrijpen zonder dat je het culturele aspect ook in het oog houdt.

Introductie

Het is onduidelijk in welke mate contextuele verschillen in observatie settings een rol spelen bij het observeren en vergelijken van ouderlijke sensitiviteit bij zowel moeders en vaders (= vermogen van ouders om signalen van hun kinderen nauwkeurig te interpreteren en op gepaste manier op te reageren). Hier focus op ouderlijke overeenkomsten, verschillen in sensitiviteit voor baby's, contextuele verschillen en samenspel met elkaar. 

4 Hypotheses: 

1. Ouderlijke sensitiviteit in verschillende contexten is significant gecorreleerd: ouders die in één context gevoeliger zijn, zijn ook gevoeliger in andere contexten.
2. Ouders zijn gevoeliger in een routine verzorging context dan in een vrij spel context.
3. Over het algemeen zijn moeders en vaders even gevoelig.
4. Mogelijke ouder-context-interactie effect op ouderlijke sensitiviteit.

Methode

N = 109 ( 47 boys), families met moeder en vader die beide Nederlands spraken en ten minste 21 jaar waren. Meer dan helft van ouders hadden hogere educatie en bijna allemaal hadden ze een betaalde baan.

Sensitiviteit werd in 4 contexten onderzocht: 

1. Routine verzorging (kind baden of luier verschonen)
2. Vrij spel (5 min spelen zonder accessoires)
3. SFP-basislijn (Still Fase Paradigm, ouders spelen op normale manier met elkaar)
4. SFP-hereniging (na 1 min still-fase na basislijn weer 2 min normale interactie met kind)

Ouderlijke sensitiviteit  in context 1 en 2 gemeten met Ainsworth Sensitivity Scale (ASS, 9-punt Likert schaal) en in context 3 en 4 met Mother-Infant Coding System (MICS, 4-punt Likert schaal). Voor dit onderzoek is de ASS schaal gehercodeerd naar een vergelijkbare schaal met de MICS om de resultaten te kunnen analyseren.

Resultaten 

Covariaten in GLM Repeated Measures analyse:

• Educatie levels van zowel moeder als vader (correleert significant met ouderlijke sensitiviteit in bepaalde contexten)
• Duur van routine verzorging (geen significante correlatie met sensitiviteit)

Resultaten t.o.v. hypotheses:

1. Voor zowel moeders als vaders werd een zwak tot sterke correlatie gevonden in sensitiviteit tussen verschillende contexten, waarbij ze het hoogst waren voor beide SFP contexten. 
2. Sensitiviteit in routine verzorging significant hoger dan in vrij spel en beide SFP, sensitiviteit significant hoger in vrij spel dan in SFP contexten en geen significant verschil tussen beide SFP contexten.
3. Geen significante verschillen sensitiviteit moeders en vaders.
4. Geen significant interactie effect tussen ouder en context.

Discussie

Ouders die hogere sensitiviteit lieten zien in één van de contexten, lieten dit ook in de andere contexten zien, maar hier was wel variabiliteit in te zien. Het zou kunnen dat ouders minder sensitief zijn in situaties waarin ze minder ervaring hebben.

Het lijkt er op dat meer natuurlijke contexten resulteren in hogere levels van sensitiviteit, vandaar dat significant lagere sensitiviteit was in de SFP contexten. Ook kan het dat ouders routine verzorging meer natuurlijker vinden dan 5 minuten ononderbroken spelen met hun kind, waardoor er significant hogere sensitiviteit was in routine verzorging dan vrij spel.

Er zijn geen verschillen gevonden in sensitiviteit tussen moeders en vaders op 4 maanden oude kinderen. Het zou kunnen dat verschillen op een latere leeftijd opkomen.

Limitaties van het onderzoek zijn:

• Het gebruik van zowel de ASS als de MICS, die niet compleet met elkaar overeenkomen.
• Het is de vraag of SFP een juiste stress oproepende procedure is, aangezien niet alle kinderen stress ervaren in SFP. In toekomst beter om een meer universele stress procedure te gebruiken.
• Er was een specifieke volgorde van de verschillende contexten, wat wellicht invloed heeft gehad.

Discussiepunten

1. Voor dit onderzoek bleek uit vooranalyses dat meer dan de helft van de doelgroep een hogere educatie had (bachelor) en dat het educatie level van zowel moeder als vader significant correleerde met sensitiviteit. Het zou kunnen dat hoger opgeleide ouders meer bewust zijn van ouderlijke sensitiviteit en dus hogere mate van sensitiviteit laten zien. Het is dus de vraag in hoeverre de resultaten uit dit onderzoek generaliseerbaar zijn, gezien deze correlatie tussen sensitiviteit en educatie level?
2. In het artikel wordt aangegeven dat de duur van routine verzorging ook als covariaat wordt meegenomen in de GLM Repeated Measures analyse, ondanks dat deze variabele niet significant was. Uit dit onderzoek blijkt dat meer natuurlijke observatie settings significant gecorreleerd zijn met meer sensitiviteit en uit eerder onderzoek lijkt te blijken dat langere observaties ook gecorreleerd zijn met meer sensitiviteit. Wat kan er voor hebben gezorgd dat de duur van de routine verzorging hier toch niet signifcant gecorreleerd was met sensitiviteit?

Introductie

Ouderlijke sensitiviteit (Ainsworth) = vermogen om de signalen van een kind waar te nemen, deze signalen correct te interpreteren en er snel en adequaat op te reageren. Het is een belangrijke indicator voor de kwaliteit van de interactie tussen ouder en kind.

De mate van sensitiviteit verschilt wel per activiteit (e.g. vrij spel, badderen). De mate van sensitiviteit tijdens het voeden van kinderen, waarbij er gelet moet worden op de honger- en verzadigingssignalen van een kind, is nog niet veel onderzocht. Resultaten van eerder onderzoek lijken te wijzen op lagere mates van sensitiviteit tijdens maaltijd t.o.v. andere activiteiten. Dit zou verklaard kunnen worden doordat ouders een duidelijk (gezondheidgerelateerd) doel hebben tijdens een maaltijdinteractie, wat vaker tot een conflict kan leiden tussen ouders en kinderen. Daarnaast kan het eetgedrag van een kind, zoals "fussy" of "picky" eetgedrag, een negatieve invloed hebben op sensitiviteit. Echter is hier nog te weinig onderzoek naar gedaan.

Doelstellingen

Het doel van de huidige studie is om verschillen in sensitief gedrag van de moeder te onderzoeken tussen een maaltijd- en vrijspelsituatie wanneer het kind 18 maanden oud is, en om het eetgedrag van kinderen te bestuderen als een mogelijke verklaring voor dergelijke verschillen.

Hypotheses

1. Er wordt verwacht dat sensitiviteit tijdens maaltijdinteractie en vrij spel gemiddeld positief gecorreleerd zijn met elkaar
2. Er is minder sensitiviteit aanwezig tijdens maaltijdinteractie t.o.v. vrij spel.
3. Er is een positieve correlatie tussen positief eetgedrag van het kind (blij zijn tijdens eten) en sensitiviteit tijdens de maaltijdinteractie
4. Er is een negatieve correlatie tussen negatief eetgedrag (kieskeurige eter) en sensitiviteit
5. Eetgedrag van het kind is een moderator op het verschil in sensitiviteit tussen maaltijdinteracties en vrij spel.

Methode

N = 103 nieuwe moeders (M_age = 32.5 jaren) en hun baby's van 18 maanden (48% jongens).

De studie was onderdeel van een groter, longitudinale studie. Tijdens het huisbezoek op 18 maanden oud, werd eerst een maaltijdinteractie en daarna 8 minuten vrij spel met video opgenomen.

Meetinstrumenten:

• Ainsworth Sensitivity Scale: sensitiviteit moeder (intercodeur betrouwbaarheid .73 - .87 voor maaltijd en .81 - .88 voor vrij spel)
• Enjoyment of Food Scale: Schaal ontwikkeld door de auteurs om het eetgedrag van het kind te kunnen coderen op mate van genot tijdens het eten op een 3-punt schaal (1 = geen genot, 3 = 3 veel genot zoals "yumm" geluiden).
• Challenging Behaviour Scale: Schaal ontwikkeld door de auteurs om het eetgedrag van het kind te kunnen coderen op mate van  uitdagend eetgedrag op een 5-punt schaal (1 = geen uitdagend gedrag zoals per ongeluk wat laten vallen, 5 = 5 duidelijk uitdagend gedrag zoals huilen).
• Child Eating Behavior Questionnaire-Toddler (CEBQ-T): door moeder gerapporteerd eetgedrag van het kind (zowel genot als uitdagend gedrag).

Resultaten

Er waren een aantal uitschieters aanwezig, maar aangezien geen van de aannames van herhaalde metingen ANOVA of meervoudige regressieanalyse werden geschonden en deze uitschieters waardevolle informatie bevatten, werden ze opgenomen in de analyses.

Er was een kleine tot matige significante positieve partiële correlatie gevonden tussen sensitiviteit tijdens de maaltijd en sensitiviteit tijdens vrij spel (r = 0,24; p = 0,02), wat hypothese 1 bevestigt.

De mate van sensitiviteit tijdens de maaltijd (M = 6.52) was significant lager vergeleken met tijdens vrij spel (M = 7.11), wat hypothese 2 bevestigt.

Geobserveerde genot van het eten was significant positief geassocieerd met sensitiviteit tijdens de maaltijd en geobserveerd uitdagend gedrag was significant negatief geassocieerd met sensitivitet, wat hypotheses 3 en 4 bevestigen.

Uitdagend eetgedrag was een significante moderator op het verschil in sensitiviteit tussen maaltijd en vrij spel: Hoe meer uitdagend gedrag aanwezig was, hoe meer sensitiviteitsverschil tussen maaltijd en vrij spel er was.

Eetgenot van het kind en door moeder gerapporteerde eetgenot en uitdagend eetgedrag waren geen significante moderatoren op het verschil van sensitiviteit tussen maaltijd en vrij spel. Hypothese 5 is dus deels bevestigd.

Conclusie

De huidige studie onderzocht de sensitiviteit van de moeder voor hun 18 maanden oude kinderen tijdens een maaltijdinteractie en vrij spel. De resultaten tonen aan dat sensitiviteit tijdens de maaltijdinteractie en vrij spel in enige mate met elkaar positief correleren, maar dat dit relatief laag was. Dit kan er op duiden dat maaltijden ander ouderlijk gedrag uitlokken dan tijdens vrij spel. Ook is er een significant lagere sensitiviteit tijdens de maaltijd vergeleken met vrij spel, wat o.a. kan komen door het gevoel van moeders dat er meer op het spel staat als het kind niet (goed) eet.

Moeders reageerden gevoeliger op kinderen die meer van eten genoten en minder gevoelig op kinderen die meer uitdagend gedrag vertoonden tijdens de maaltijd. Dit komt overeen met andere onderzoeken die aantoonden dat meer problemen rond het eten van kinderen verband hielden met insensitiever opvoedingsgedrag.

Geobserveerd maar niet door de moeder gerapporteerd gedrag van het kind tijdens de maaltijd was gerelateerd aan maternale sensitieve reacties tijdens de maaltijd, waarbij meer voedselgenot geassocieerd werd met hogere gevoeligheidsniveaus en meer uitdagend gedrag van het kind met lagere gevoeligheidsniveaus. Dit verschil in significantie tussen geobserveerd gedrag en gerapporteerd gedrag kan voortkomen uit:

• Observer bias
• Het geobserveerde gedrag echt keek naar 1 specifieke situatie en de vragenlijst algemeen eetgedrag uitvroeg.
• Moeders perspectief op eetgedrag anders kan zijn van de observeerder.

Geobserveerd eetgenot was in tegenstelling tot de hypothese niet een significante moderator, wat wellicht veroorzaakt kan worden door de suggestie dat eetgenot het genot van het kind over het algemeen weerspiegelt en uitdagend gedrag meer specifiek bij de maaltijd/situatie hoort.

Toekomstige studies zouden zich kunnen richten op het repliceren van de onderzoeksresultaten, het onderzoeken van algemene moderatoren (e.g. temperament kind) en hoe sensitiviteit tijdens maaltijden invloed kunnen hebben op de emotionele ontwikkeling van het kind in andere contexten.

Limieten van het onderzoek zijn:

• Mogelijkheid van observer bias waardoor de effecten groter lijken dan ze wellicht zijn.
• Uitdagend gedrag was gemeten als een algemeen construct en niet als specifiek vanwege het eten.
• De schalen die gebruikt waren om eetgenot en uitdagend gedrag te meten, waren ontwikkeld door de auteurs (maar de schalen bleken te correleren met de CEBQ dus zijn enigzins valide).
• Er is alleen gefocust op moeders en niet vaders.
• Er is geen experimenteel design gebruikt, waardoor er geen conclusies kunnen worden getrokken over causaliteit.
• Het gedrag van het kind tijdens vrij spel was niet geobserveerd (alleen sensitiviteit moeder), wat wel tijdens de maaltijdinteractie werd gedaan.

Ouders hebben een grote invloed op de ontwikkeling van hun kind. Zo voorzien ze het kind bijvoorbeeld van alles wat het nodig heeft om te groeien, maar bepalen ouders daarnaast voor een groot deel de sociale en emotionele contexten waar een kind in de eerste levensjaren aan blootgesteld wordt. Dit is één van de redenen waarom onderzoek binnen de zelfdeterminatie theorie (‘self-determination theory’, SDT) zich focust op de invloed die ouders hebben op de psychologische ontwikkeling en het welzijn van hun kind.

Hoe kunnen ouders een faciliterende omgeving bieden voor het kind?

Een van de belangrijkste dingen die ouders bijdragen aan de ontwikkeling van het kind is het bieden van steun voor autonomie. Dit houdt in dat ouders actief het zelfregulerend vermogen van het kind aanmoedigen. Hieronder vallen bijvoorbeeld het kind steunen bij zelfexpressie of als het kind een zelfgekozen activiteit wil uitoefenen. Op deze manier leert het kind al in de vroege kindertijd emoties van zichzelf en anderen begrijpen. Ook tijdens de adolescentie en vroege volwassenheid is deze vaardigheid belangrijk zodat het kind een gezonde band met de ouders behoudt.

Naast steun voor autonomie gaat SDT uit van nog twee voedende opvoedingsdimensies naast het bieden van steun voor autonomie. De eerste is het bieden van structuur, wat inhoudt dat een kind bijgestuurd wordt om competenties te ontwikkelen. Het zorgt ervoor dat een kind op een veilige en vertrouwde manier vaardigheden kan leren beheersen. De tweede opvoedingsdimensie is betrokkenheid, wat betekent dat ouders tijd, aandacht en zorg in een kind investeren. Op deze manier voelen kinderen zich verbonden en gesteund door de ouders. Allebei deze dimensies zijn nodig zodat een kind zichzelf kan ontwikkelen.

Deze drie opvoedingsdimensies helpen met het ontwikkelen van verschillende dingen.

• Steun voor autonomie helpt het kind autonomie ontwikkelen.

• Het bieden van structuur zorgt voor competentie.

• Betrokkenheid zorgt voor het voelen van verbondenheid.

Hoe zit het met hechting, vertrouwen en steun voor autonomie bij het opvoeden?

Het bijzondere van SDT is dat deze zich focust op de ontwikkeling van een kind door het aanmoedigen van de intrinsieke groeiprocessen die ze doormaken. Andere theorieën leggen vaak de nadruk op het leveren van prestaties door het kind.

Hoe relateren de theorieën van Bowlby en Winnicott zich aan SDT?

Bowlby ontwikkelde de hechtingstheorie. Het centrale concept hierin was de gevoelde veiligheid. Bowlby was ervan overtuigd dat hechting ontstond via je veilig en beschermd voelen. Ondanks dat veiligheid nodig is voor een goede zelfontwikkeling, lijkt het op zichzelf niet genoeg. Winnicott kwam hierom met het idee van positieve steun. Hieronder vallen volgens hem vastgehouden worden, empathische reacties krijgen van anderen en het ontvangen van steun als je erom vraagt. Dit is volgens Winnicott de basis van zelfontwikkeling.

SDT stelt dat het hebben van goede relaties in de jeugd meer is dan alleen het bieden van veiligheid en bescherming. Een ouder moet niet alleen responsief zijn richting het kind in tijden van gevaar, maar ook op andere momenten. Zo moeten ouders ook responsief zijn als het kind spontane activiteit vertoond. Voorbeelden hiervan zijn kijken waar een kind naar toe wijst, of teruglachen als het kind ook lacht. Hierbij is nieuwsgierigheid van de ouder heel erg belangrijk. SDT stelt dat deze actief steunende houding de primaire veroorzaker van zelfontwikkeling bij het kind is. Hierbij is het belangrijk dat de ouder niet controlerend is of het kind onder druk zet, maar juist het kind de vrijheid geeft om dingen te onderzoeken. Sensitiviteit, empathie en responsiviteit voor de signalen van het kind en de dingen waar het interesse in toont vormen dus de kern van een faciliterende omgeving.

Wat zegt SDT onderzoek over steun voor de autonomie en de effecten hiervan op de ontwikkeling van het kind?

Ouders die steunend zijn richting de autonomie van het kind zorgen ervoor dat hun kinderen onderzoekender en zelfstandiger zijn. Deze kinderen kunnen daarnaast makkelijker hun negatieve emoties zelf reguleren. Als ouders de autonomie van het kind aanmoedigen ontwikkelt het daarnaast een beter werkgeheugen en heeft het betere impulscontrole.

Sommige ouders hebben een hoog organismisch vertrouwen. Dit houdt in dat ze geloven dat de ontwikkeling van een kind een natuurlijk (organismisch) proces is wat alleen goed kan lopen op het moment dat ze een kind op een niet-dwingende manier aanmoedigen en steunen in de autonomie. Hoe meer een ouder zich gehoord voelt door de omgeving in zijn of haar behoefte, hoe hoger het organismisch vertrouwen. Ouders die deze houding hebben vergelijken hun kinderen minder snel met anderen en hebben ook minder hoge verwachtingen die het kind onder druk zetten. Hoe hoger het organismisch vertrouwen hoe meer steunend richting de autonomie van het kind een ouder is. Het organismisch vertrouwen is niet alleen belangrijk in de vroege jaren van het kind, maar ook naarmate het kind ouder wordt.

Hoe meer steunend een ouder is richting de autonomie van het kind, hoe vaker een kind intrinsiek gemotiveerd is op latere leeftijd. Daarnaast blijken controlerende ouders vaker agressiviteit op te wekken bij hun kinderen. Steunend zijn richting de autonomie van een kind als ouder zorgt dus voor betere ontwikkeling van intrinsieke motivatie en zelf-regulatie bij een kind. Daarnaast ontwikkelen kinderen betere executieve functies. Zo kunnen kinderen die gesteund zijn in hun autonomie hun aandacht langer vasthouden en beloningen beter uitstellen. Als ouders deze steunende houding aannemen lijken kinderen dus in alle domeinen beter te ontwikkelen dan als er sprake is van een controlerende houding. Het zorgt voor een hoger welzijn bij het kind en ouders vervullen de psychologische behoeften van het kind beter.

Wat zijn de twee overige voedende opvoedingsdimensies volgens SDT naast het bieden van steun voor de autonomie van het kind?

Wat houdt het bieden van structuur in?

Het bieden van structuur houdt in dat ouders de omgeving van het kind inrichten en bijsturen om te zorgen dat ze bepaalde competenties kunnen ontwikkelen. Hieronder valt onder andere het hebben van duidelijke regels, het bieden van feedback en zorgen dat wat er van het kind gevraagd wordt past bij hun ontwikkelingsniveau. Dit zorgt ervoor dat kinderen een vorm van controle voelen binnen bepaalde situaties. Ze krijgen dan het idee dat ze invloed kunnen uitoefenen op de uitkomst.

Wat houdt betrokkenheid in?

Betrokkenheid gaat over de mate van interesse die ouders hebben in het leven van hun kind, de hoeveelheid informatie die ze over hun kind hebben en in hoeverre ze actief geïnteresseerd zijn in wat het kind doet. Als ouders betrokken zijn worden kinderen beter in emotie-regulatie en kunnen ze zich emotioneel makkelijker aanpassen. Daarnaast voelen kinderen van betrokken ouders meer intrinsieke motivatie voor school.

Waarom zijn de drie dimensies zo belangrijk?

De drie dimensies zijn volgens SDT zo belangrijk omdat elk van de dimensies een rol speelt bij het vervullen van de psychologische basisbehoeften van een kind. De steun voor de autonomie van het kind zorgt ervoor dat het kind autonoom wordt en het bieden van structuur helpt bij de ontwikkeling van competentie. Hoe meer betrokken de ouders zijn bij hun kinderen, hoe beter ouders hen kunnen begrijpen en kunnen bieden wat ze nodig hebben voor het ontwikkelen van vaardigheden en hoe meer verbonden het kind zich met hen voelt.

Hoe relateren de drie voedende opvoedingsdimensies van SDT zich aan andere perspectieven op opvoeding?

Hoe relateren de drie dimensies aan Baumrinds opvoedingsstijlen?

Baumrind dacht dat er drie verschillende opvoedingsstijlen waren:

• Een permissieve opvoedingsstijl. Permissieve ouders zijn relatief makkelijk over te halen en niet heel nauw verbonden met hun kinderen. Ze communiceren geen belangrijke regels of limieten richting hun kinderen. Er is dus sprake van te weinig structuur volgens SDT. Daarnaast lijkt er sprake te zijn van weinig betrokkenheid: ze laten kinderen doen wat ze willen. Als laatste doen deze ouders ook geen verzoeken richting hun kinderen die passen bij de ontwikkelingsfase waar het kind zich in bevindt. Hierdoor steunen ze dus ook de autonome ontwikkeling niet.

• Een autoritaire opvoedingsstijl. Deze ouders willen dat kinderen doen wat ze zeggen. Daarnaast verwachten ze vaak dat het kind hun standaard bereikt. Ze zijn controlerend en zetten het kind onder druk om gestelde doelen te halen. Er is dus sprake van erg veel structuur en geen steun voor de autonomie van het kind. Er kan sprake zijn van erg veel betrokkenheid vanuit de ouders, of juist helemaal geen.

• Een autoritatieve opvoedingsstijl. Ouders met deze stijl moedigen het kind aan om zich 'autonoom' te ontwikkelen, terwijl ze tegelijkertijd hele strakke regels aan het kind opleggen. Er lijkt dus sprake te zijn van betrokkenheid en structuur, maar weinig steun voor de autonomie.

Het verschil tussen de aanpak van Baumrind en die van SDT is dat SDT de drie dimensies gescheiden onderzoekt, namelijk steun voor de autonomie versus controle, structuur versus geen structuur en hoog versus lage betrokkenheid. In de theorie van Baumrind zijn ze meer gemengd, waardoor het lastig is om te bepalen wat belangrijk is tijdens de opvoeding. Een ander verschil is dat Baumrind de nadruk legt op controle, terwijl SDT pleit voor een hoge mate van structuur, maar een lage mate van controlerend gedrag bij de ouders.

Hoe wordt controlerendheid bij ouders gezien in de ontwikkelingspsychologie?

Als een ouder controlerend is betekent dit dat hij of zij het kind onder druk zet in plaats van aanmoedigt. Vroeger werd dit als iets negatiefs gezien omdat het betekende dat een ouder dominant was en het kind via macht probeerde te dwingen tot bepaalde keuzes. Toch vonden vroegere wetenschappers ook dat er een positieve kant aan zat. Zo werd het controleren van kinderen ook gezien als een vorm van begeleiding voor hoe het kind zich moest gedragen in bepaalde situaties.

Hoe ziet Schaefer controle?

Schaefer denkt dat er twee vormen van controle bestaan. Een heeft een voornamelijk negatieve uitwerking, terwijl de ander juist mogelijk een positieve uitwerking heeft. Psychologische controle houdt agressie, dominantie en grillig gebruik van discipline in. De andere vorm is er één waarbij deze elementen afwezig zijn en waarbij volgens Schaefer de autonomie wordt aangemoedigd. Dit wordt gedragscontrole genoemd. Dit is opgesplitst in lakse versus strenge controle.

Deze gedragscontrole is volgens Schaefer positief voor de ontwikkeling, maar volgens SDT niet. Lakse controle neigt naar het niet hebben van structuur of regels, terwijl strenge controle juist de autonomie niet aanmoedigd. Beiden zijn volgens SDT dus niet optimaal.

Hoe heeft Barber Schaefer's theorie veranderd?

Barber dacht zelf dat psychologische controle een vorm van ouderschap was waarbij een ouder de emoties, gedachtes en hechting van het kind manipuleert. Dit heeft een negatief effect op de psychologische ontwikkeling. Voorbeelden van psychologische controle zijn bijvoorbeeld het niet meer geven van liefde en het kind een schuldgevoel aanpraten. Gedragscontrole was volgens Barber het duidelijk communiceren van regels en dan controleren of het kind zich hieraan houdt. Dit zou zorgen voor een goede ontwikkeling. Ook allebei deze vormen zijn volgens SDT niet optimaal voor de ontwikkeling van het kind.

Wat is het verschil tussen controle en structuur?

Controle betekent het bieden van regels en richtlijnen door het kind onder druk te zetten en te controleren. Structuur gaat over het organiseren van de omgeving van het kind om goed functioneren aan te moedigen. Structuur houdt in dat een ouder gedragsregels richting het kind communiceert, de consequenties van gedragingen uitlegt, alternatieve gedragingen aanreikt en feedback geeft richting het kind over hun gedrag. De term structuur is qua betekenis duidelijker dan de term gedragscontrole en SDT geeft dus ook de voorkeur aan spreken over 'structuur'.

Wat zijn de slechte uitkomsten van psychologische controle?

Hoe meer psychologische controle, hoe agressiever kinderen zich gedragen en hoe slechter hun relaties met andere kinderen. Daarnaast worden kinderen afhankelijker van ouders die meer psychologische controle uitoefenen, wat zorgt voor een negatiever zelfbeeld en depressieve klachten bij het kind.

Wat voor effect heeft voorwaardelijke waardering van een ouder en een intern controlerende opvoeding op een kind?

Het controleren van de socialisatie van een kind kan volgens Soenens en Vansteenkiste ingedeeld worden in twee categorieën. De eerste is extern controlerende methoden, wat het expliciet of impliciet straffen en belonen van een kind inhoudt. De tweede is intern controlerende methoden. Een van deze methoden is voorwaardelijke waardering van de ouder. Dit betekent dat een ouder een kind meer aandacht en liefde geeft zodra een kind zich gedraagt zoals een ouder wil. De ouder gebruikt als het ware affectie en betrokkenheid om het gedrag van het kind te controleren. SDT denkt dat het geven van voorwaardelijke waardering slecht is voor een kind omdat ze de eisen die de ouder stelt gaan internaliseren en hun zelfbeeld dus afhankelijk wordt van het bereiken van gestelde doelen. Hierdoor ontwikkelen kinderen faalangst. Deze voorwaardelijke waardering wordt vaak ook van generatie op generatie doorgegeven. Kinderen die zelf voorwaardelijk gewaardeerd en geliefd werden door hun ouders zullen dit dus ook sneller bij hun eigen kinderen doen.

Wat houden negatieve en positieve voorwaardelijke waardering in?

Voorwaardelijke waardering kan invloed hebben op een kind via beloning en straf. Een kind krijgt liefde als het zich gedraagt zoals de ouder wil, maar ontvangt dit niet op het moment dat het niet aan verwachtingen voldoet. Zo ontstaat er dus positieve voorwaardelijke waardering, wat betekent dat een ouder een kind meer aandacht en liefde geeft dan normaal; maar ook negatieve voorwaardelijke waardering. Hierbij geeft een ouder een kind minder aandacht en liefde dan normaal. Negatieve voorwaardelijke waardering zorgt er vaak voor dat kinderen geen goede emotie-regulatie hebben en dat ze niet willen doen wat ouders zeggen, terwijl positieve voorwaardelijke waardering wel zorgt voor volgzaamheid, maar ook slechte emotie-regulatie en het onderdrukken van negatieve emoties. Positieve voorwaardelijke waardering lijkt dus een redelijke opvoedstrategie, maar er hangen een groot aantal nadelen aan.

Contrasterend kunnen ouders die hun kind hoe dan ook steunen in hun autonomie bij het kind zorgen voor geïntegreerde regulatie van negatieve emoties. Dit betekent dat het kind interesse kan tonen in emoties en kan kiezen hoe hij of zij deze gaat uiten. Ze gaan dus beter en op een meer autonome manier met hun emoties om. Het steunen van de autonomie door de ouders is dus beter dan negatieve of positieve voorwaardelijke waardering omdat het ervoor zorgt dat het kind het gedrag vertoont wat de ouder wil zien en daarnaast meer positieve psychologische effecten ervaart.

Hoe zijn voorwaardelijke waardering van ouders en het vervullen van behoeften met elkaar verbonden?

Door gebruik te maken van voorwaardelijke waardering structureren de ouders de omgeving zo dat behoefte aan autonomie en verbondenheid (welke het kind krijgt uit de betrokkenheid van de ouder) van het kind niet allebei tegelijk vervuld kunnen worden. De ouder vraagt het kind eigenlijk de autonomie op te geven zodat het verbondenheid kan ervaren. Wat opvallend is, is dat als het kind wel doet wat de ouder van hem of haar vraagt, ze vaak nog steeds geen verbondenheid ervaren. Dit komt omdat ondanks dat ze liefde van hun ouders krijgen, ze voelen dat deze conditioneel is. Het kind wordt niet geaccepteerd zoals hij of zij is.

Het is dus belangrijk om een kind structuur te bieden op een manier die de autonomie ondersteund. Hierdoor kunnen hun psychologische behoeften van verbondenheid en autonomie tegelijkertijd vervuld worden.

Hoe kan het dat ouders controlerend worden?

Er zijn verschillende dingen die ervoor kunnen zorgen dat ouders minder steunend worden richting hun kind. Voorbeelden hiervan zijn hun eigen ervaringen uit het verleden, maar ook sociale en economische druk of interpersoonlijke situaties. Het kind zelf kan ook invloed hebben op hoe een ouder reageert. Als een kind een lastig temperament heeft voelen ouders zich minder verbonden en zijn ze sneller geneigd gebruik te maken van controlerende opvoedingsstijlen. Een andere factor die invloed kan hebben is steun vanuit de omgeving. Hoe minder een ouder zich gesteund voelt door een partner of mensen om hen heen, hoe moeilijker ze het vinden om niet controlerend te zijn richting hun kind. Daarnaast worden opvoedingsstijlen soms overgedragen van generatie op generatie. Als een ouder dus zelf controlerend is opgevoed zullen ze sneller hun eigen kind ook proberen te controleren.

Welke druk ervaren ouders?

Ouders gaan meer controleren naarmate ze meer druk ervaren. Deze druk kan van binnen of van buitenaf komen. Voorbeelden van externe druk zijn economische moeilijkheden of stressvolle situaties in het dagelijks leven. Interne druk kan bijvoorbeeld voortkomen uit angsten of zorgen.

De persoonlijkheid van de ouder is hierbij relevant. Zo ervaren ouders die een grote mate van scheidingsangst hebben en erg perfectionistisch zijn meer druk, waardoor ze sneller op een controlerende manier opvoeden. Dit komt omdat ouders met een hoge scheidingsangst de autonomie van het kind als een dreiging ervaren en hun perfectionisme ervoor zorgt dat ze het kind richting specifieke uitkomsten gaan sturen.

Wat is autonomie en wat is onafhankelijkheid?

Kinderen zijn in het begin van hun leven erg afhankelijk van hun ouders, zowel fysiek als mentaal. Naarmate een kind ouder wordt zijn ze nog steeds van hun ouders afhankelijk, maar voor andere dingen dan in het begin.

Wat is het verschil tussen autonomie, onafhankelijkheid en onthechting?

SDT stelt dat autonomie betekent dat iemand het eens is met zijn of haar eigen acties, een eigen wil heeft en zelf keuzes kan maken. Het tegengestelde concept hiervan is heteronomie, wat betekent dat mensen gecontroleerd en onder druk gezet worden door interne of externe dingen om bepaalde keuzes te maken. Onafhankelijkheid is volgens SDT zelfredzaam zijn en dus anderen niet nodig hebben voor steun. Onthechting betekent dat iemand niet alleen onafhankelijk is, maar volledig gescheiden is van contact met anderen. Ze vervullen dus hun behoefte aan verbondenheid niet meer. Voor de ontwikkeling van autonomie is geen onthechting of onafhankelijkheid nodig. Jongvolwassenen kunnen zowel autonoom als afhankelijk zijn tegelijkertijd volgens SDT.

Hoe verschilt het aanmoedigen van onafhankelijkheid van het aanmoedigen van autonomie?

Het concept van aanmoedigen van onafhankelijkheid verschilt van het concept van aanmoedigen van autonomie. Onafhankelijkheid aanmoedigen gebeurt bijvoorbeeld als ouders een kind zelf laten nadenken over bepaalde problemen, terwijl autonomie aanmoedigen betekent dat ouders een kind laten kiezen wat het wil doen. Het aanmoedigen van autonomie is een belangrijkere voorspeller van psychologisch welzijn.

Hoe zijn autonomie, onafhankelijkheid en ongehoorzaamheid aan elkaar gerelateerd?

Ongehoorzaamheid betekent dat iemand zich niet houdt aan de regels of grenzen die hem of haar opgelegd zijn door een autoriteit, juist omdat het hen opgelegd is. Dit is niet hetzelfde als autonomie. Sterker nog, hoe minder gehoorzaamheid een kind vertoond, hoe meer onafhankelijk ze zijn en hoe minder autonoom.

Hoe zien autonomie en verbondenheid eruit in een collectivistische cultuur?

Als Chinese kinderen die zich niet erg verbonden voelen met hun ouders zelf keuzes mogen maken zijn ze meer intrinsiek gemotiveerd dan als de keuze door de ouders gemaakt wordt. Door de hoge intrinsieke motivatie presteren de kinderen ook beter. Dit verschil is nauwelijks aanwezig voor kinderen die zich wel verbonden voelen met hun ouders. In collectivistische landen wordt het niet gewaardeerd als kinderen onafhankelijk zijn, maar SDT stelt dat onafhankelijkheid niet hetzelfde is als autonomie. Als de kinderen een goede band met de ouders hebben zullen ze zich meer verbonden voelen. Als de ouders dan de autonomie van het kind steunen zal het kind waarschijnlijk de normen en waarden van de ouder internaliseren en dus uit zichzelf (autonoom) de beslissingen van de ouder volgen. Dit betekent dus dat ondanks dat onafhankelijkheid niet gewenst is in collectivistische culturen, autonomie mogelijk wel binnen de cultuur past.