Wat houdt een inhoudsanalyse in? - Chapter 13

Een inhoudsanalyse is nuttig voor het ontdekken van patronen en trends. 

Wat is een inhoudsanalyse?

Een inhoudsanalyse is een onderzoekstechniek waarbij gevolgtrekkingen kunnen gemaakt worden door het (1) objectief en (2) systematisch analyseren van documenten en teksten (de steekproef). De inhoudsanalyse is diep geworteld binnen de kwantitatieve onderzoeksstrategie. Een inhoudsanalyse wordt vaak gecontrasteerd met twee andere benaderingen die ook de inhoud van communicatieve boodschappen trachten te analyseren, namelijk semiotiek (de wetenschap van tekens) en etnografische oftewel kwalitatieve inhoudsanalyse (waar de nadruk ligt op de betekenis van en in teksten).

Hoe wordt een inhoudsanalyse uitgevoerd?

Net als bij andere kwantitatieve onderzoeksmethoden is het belangrijk om concrete onderzoeksvragen te formuleren, omdat deze in dit geval de selectie en het coderingsschema van de te analyseren data bepalen. De meeste inhoudsanalyses richten zich op de volgende vragen: wie, wat, waar, locatie, hoe veel, waarom. 

Hoe wordt een steekproef getrokken?

Een inhoudsanalyse bevat verschillende fasen waarin een steekproef wordt geselecteerd. Zo moet je een steekproef trekken van de media die je gaat analyseren en van de data of periode(s) waarin je geïnteresseerd bent. 

Allereerst moet je besluiten welk soort materiaal je gaat analyseren. Daarna moet je zorgvuldig nadenken over de steekproef. Als je bijvoorbeeld de massa media wilt analyseren, moet je je afvragen welke vorm van media. Gaat het om nieuwsbladen, kies je dan voor week- en/of weekendbladen, nationale en/of lokale kranten, betaalde en/of gratis kranten etc. Daarna moet je dieper kijken: wil je alle items in de gekozen bladen analyseren of bijvoorbeeld alleen nieuwsitems? Meestal kiezen onderzoekers voor één of twee vormen van massa media. De beslissing over welke data of periode je selecteert wordt meestal bepaald door het plaatsvinden van een bepaald fenomeen. Zo werd bijvoorbeeld geanalyseerd hoe de media Goerge W. Bush portretteerden voor en na 11 september 2001. De waarschijnlijkheidssteekproef is hiervoor een goede methode. 

Als er gekeken wordt naar personen met betrekking tot een geschreven stuk, wordt er gekeken naar wat voor persoon het artikel schrijft, wie de hoofdpersonen in het artikel waren, wie de alternatieve stemmen waren in het artikel en wat de context voor het item was. Als gekeken wordt naar het rapporteren van sociale wetenschap in de media, wordt gekeken naar de auteur, het type item, wat de drijfveer was voor het schrijven, etc. Ook wordt soms het tellen van bepaalde woorden meegenomen in de inhoudsanalyse (zo bleek de Britse media in de late jaren ’60 de voetbalsfeer te dramatiseren door veelvuldig het woord ‘hooligan’ te gebruiken).

Hoe moet je een codeerschema ontwerpen?

Er zijn twee cruciale elementen van het coderen: het ontwikkelen van een coderingschema en het ontwikkelen van een coderinghandleiding. Het coderingsschema is een formulier waarop alle data, gerelateerd aan een te coderen item, ingevoerd kan worden. Eén formulier wordt gebruikt voor elk te coderen media-item. Het coderingsschema zelf biedt geen informatie over hoe de informatie ingevuld moet worden. Daarom is het belangrijk dat er ook een coderingshandleiding wordt ontwikkeld: het biedt alle nodige informatie over alle categorieën en het biedt regels indien er informatie geïnterpreteerd moeten worden.

De regels voor het opstellen van een coderingsschema lijken erg op die van het ontwikkelen van een gestructureerd observatieschema of een gestructureerd interview. Zo mogen de categorieën niet overlappen en ze moeten allesomvattend zijn.

Hoe wordt een inhoudsanalyse van online en visuele data uitgevoerd?

Ook de inhoud van minder traditionele vormen van data, zoals online data (websites, blogs, forums, social media) en visuele materialen kan worden geanalyseerd. Bij de keuze voor een bepaald soort data moet je rekening houden met ethische kwesties: hoe is de data verzameld, kan de data hergebruikt worden en is toestemming verkregen? 

Websites zijn een rijke databron voor sociale wetenschappers en geregeld het subject van een inhoudsanalyse. Dit kan moeilijkheden met zich meebrengen. De vier kwaliteitscriteria voor documenten van Scott (1990) zijn tevens van toepassing op websites, wat inhoudt dat ze sceptisch benaderd moeten worden. De volgende vragen moeten gesteld worden: waarom is de website er? Om commerciële redenen? Heeft het een bepaald doel of motief? Daarnaast kan het lastig zijn relevante websites te vinden. Het kan veel Google-werk opleveren en zoekmachines geven geen toegang tot de volledige online wereld. De gesuggereerde websites kunnen bovendien het resultaat van bias zijn. Ook verschijnen en verdwijnen websites aan de lopende band, zijn ze continu aan verandering onderhevig en zijn er meerdere benaderingen waarop websites kunnen worden geanalyseerd. Ondanks dat de dynamische aard van websites het voor onderzoekers lastig maakt de originele bron te bestuderen, is het niet onmogelijk. Er bestaat een Internet Archief waarin meer dan 411 biljoen webpagina's te vinden zijn. 

Blogs zijn een type sociale media, maar zien eruit als websites. Er zijn dan ook veel overeenkomsten met websites op het gebied van de inhoudsanalyse. Ook hier moeten de vragen over het bestaan ervan worden gesteld. Daarnaast kunnen blogs eveneens veranderen, gewijzigd of compleet verwijderd worden. Deze vergelijkbare dynamische aard levert vergelijkbare problemen op. 

Online forums genieten vooral de interesse van onderzoekers op het gebied van gezondheid, maar een inhoudsanalyse met betrekking tot een verscheidenheid aan onderwerpen is mogelijk. De inhoud van online forums is eveneens dynamisch van aard (gebruikers kunnen hun posts verwijderen of wijzigen). Daarnaast is er het ethische vraagstuk: wanneer is data publiek en wanneer is het publiceren ervan mogelijk schadelijk voor deelnemers? 

Veel onderzoek is gedaan naar de inhoud van sociale mediaplatformen zoals Facebook, Instagram en Twitter. Zo is Twitter-data gebruikt voor het voorspellen van verkiezingen en criminaliteitspatronen. Er is een aantal zaken om in gedachte te houden wanneer je social media data gebruikt voor een inhoudsanalyse:

• Is data publiek of privé? Als data alleen beschikbaar is voor Facebook-vrienden, zal dit soort niet binnen het publiek domein vallen.

• Anonimiteit: een tweet kan makkelijk herleid worden naar een individu. Dit geldt ook voor afbeeldingen op Facebook- of Instagrampagina's.

• Blootstelling: wanneer iemand bijvoorbeeld een homofobisch bericht plaatst en je gebruikt deze in je werk, dan richt je de aandacht op deze persoon en berokken je mogelijke schade, maar daarnaast heb je die opinie permanent vastgelegd. Het bericht gaat nooit meer weg.

• Repliceerbaarheid: de gebruiksvoorwaarden van social mediaplatformen variëren enorm qua wat je wel en niet kan delen met anderen. Als je wilt dat je werk repliceerbaar en transparant is, moet je je afvragen hoe iemand anders toegang verkrijgt tot dezelfde data.

• Hoe reduceer je de enorme populatie aan tweets, afbeeldingen, posts etc. tot een beheersbare grootte? 

Wat zijn de voordelen en nadelen van een inhoudsanalyse?

Voordelen:

• Het is een erg transparante onderzoeksmethode;

• Het kan een bepaalde hoeveelheid longitudinaal zijn;

• Het is een ‘niet-ingrijpende’ methode;

• Het is een hele flexibele methode;

• Deze methode kan informatie produceren over sociale groepen waarvan het normaliter moeilijk is om toegang tot te krijgen.

Nadelen:

• Een inhoudsanalyse is afhankelijk van de kwaliteiten van de documenten/data;

• Het is vrijwel onmogelijk om een coderingshandleiding te maken waarin precies gespecificeerd wordt hoe al het interpretabele geïnterpreteerd moet worden;

• Het is moeilijk om de ‘waarom?’ vraag te adresseren;

• Inhoudsanalyse worden er soms van beschuldigd a-theoretisch te zijn.