Samenvatting van Applying Social Psychology: From Problems to Solutions van Buunk en Van Vugt - 2e druk

Sociale psychologie is een wetenschap die probeert kennis op te bouwen aan de hand van experimenten en metingen. Hoewel sociale psychologie maatschappelijke problemen niet kan verklaren, kan het wel gebruikt worden om oplossing te zoeken. Aan de hand van een maatschappelijk probleem laat het aankomende hoofdstuk zien hoe een theoretisch model ontwikkeld wordt waarop een interventie is gebaseerd. Dit zal gedaan worden aan de hand van de PATH (Problem, Analysis, Test, Help) methode.

Uit welke stappen bestaat PATH?

Stap 1 – Probleem: formuleren van een probleemdefinitie

Het is gebleken dat afgelopen jaren steeds minder mensen donaties geven om HIV/aids terug te dringen in risicogebieden zoals Afrika. Een groep vrijwilligers willen graag een campagne opstarten die ervoor zorgt dat mensen meer geld doneren. Zij hebben moeite om te bepalen hoe deze campagne eruit zou moeten zien. Hiervoor hebben ze een sociale psycholoog ingeschakeld om inzicht te krijgen in wat mensen ertoe zou aanzetten om meer geld te doneren. De psycholoog zal beginnen met de eersten stap van de PATH-methode: het formuleren van een probleemdefinitie. De psycholoog definieert het probleem als volgt: vele mensen in Afrika leiden aan HIV/aids en er is niet genoeg financieren om hen te voorzien van adequate vormen van medische of psychologische hulp. Welk factoren bepalen de bereidheid van mogelijke donateurs om geld te doneren voor deze kwestie? Hoe kunnen wij een campagne opzetten die geld opbrengt om mensen met HIV/Aids te helpen?

Stap 2 – Analyse: het vinden van verklaren voor het probleem

Om de factoren die de bereidheid van mensen om geld te doneren beïnvloeden te definiëren, stelt de psycholoog veel vragen die beantwoordt kunnen worden op basis van literatuur op sociale psychologie. Hierbij kijkt hij naar literatuur over altruïsme, pro sociaal gedrag en sociale invloed.

Eerst kijkt de psycholoog naar de literatuur over pro sociaal gedrag en formuleert het probleem in termen van twee algemene vragen:

1. Wanneer zij mensen het meest geneigd om anderen te helpen?
2. Welke attributen van slachtoffers lokken hulpreacties uit?

Na onderzoek naar literatuur die deze vragen kunnen beantwoorden, komt de psycholoog tot een conclusie dat er drie verschillende soorten zijn van helpen:

1. Emergency intervention: iemand helpen die slachtoffer is van een overval of ongeluk.
2. Organizational helping: aanbieden om een administratieve taak aan te nemen op verzoek van een manager.
3. Sharing and donating resources: doneren van geld aan een goed doel.

Hoewel er veel minder literatuur te vinden is over de laatste vorm van helpen, komt de psycholoog uiteindelijk bij het model van Shalom Schwartz. Dit is een theoretisch model dat toepasbaar is op alle vormen van helpen. In het model zijn verschillende stappen dat het pro sociale gedrag van mensen beïnvloeden. Dit zijn de meest belangrijke stappen:

1. Awareness: er moet een besef zijn dat anderen hulp nodig hebben. De waargenomen nood moet prominent, helder en serieus zijn.
2. Opportunities to help: mensen moet zich ervan bewust zijn dat er mogelijkheden zijn om mensen met HIV/AIDS te helpen.
3. Ability to help: mensen moete hun eigen vaardigheid herkennen om te kunnen helpen. Zo moet benadrukt worden dat zelfs kleine donaties erg gewaardeerd worden.
4. Personal norms: dit zijn gevoelens van morele verplichtingen die ervoor zorgen dat mensen anderen gaan helpen.
5. Responsibility: mensen moeten enigszins een verantwoordelijkheidsgevoel hebben voor het probleem om betrokken te zijn bij het verlenen van hulp.

Daarnaast is in literatuur ook te vinden dat mensen met een ziekte meer sympathie opwekken wanner zij niet verantwoordelijk worden geacht voor hun lot. De psycholoog concludeert aan de hand hiervan dat één van de hoofddoelen van de campagne moet zijn om het idee op de kop in te drukken dat mensen in Afrika met HIV/Aids zelf verantwoordelijk zijn voor hun ziekte. Ook moet er een gevoel van empathie opgeroepen worden bij de mogelijke donateurs. Dit gebeurt wanneer mensen zich kunnen identificeren met de slachtoffers. Bijvoorbeeld doordat zij dezelfde leeftijd, functie, of waarden hebben.

Het vrijwilligersteam draagt aan dat mensen verschillend kunnen reageren op slachtoffers of rampen in het buitenland dan in hun eigen land. Hier komt de Duitse psycholoog Leon Montada erbij. Hij stelt dat helpen niet gerelateerd is aan empathie, maar aan persoonlijke normen en iemands verantwoordelijkheidsgevoel om te helpen. Dit gevoel van verantwoordelijkheid wordt veroorzaakt door schuld van mensen met een bevoorrecht leven, boosheid over de ongelijkheid binnen de wereld en de waarneming at mensen in arme landen niet verantwoordelijk zijn voor hun lot. Na terugkoppeling van deze theorie aan het vrijwilligersteam, richten zij zich meer op het onrecht dat HIV/AIDS slachtoffers in derdewereldlanden ontvangen en dat door armoede en ontoereikende gezondheidzorg, hulp voor mensen met HIV/aids ten zeerste nodig is.

Door deze formuleren, neemt de psycholoog de volgende theorie in acht: de theorie over ‘belief in a just world’. Dit is een theorie van de Canadese sociale psycholoog Melvin Lerner, die stelt dat mensen een natuurlijke neiging hebben om te geloven dat zij leven in een eerlijke wereld waar iedereen krijgt wat hij of zij verdient. Zo zijn mensen vooral ontdaan door het onverklaarde leiden van anderen. Op basis van alle bevindingen verkregen door de sociale psychologische literatuur, maakt de psycholoog een proces model.

Stap 3 – Test: ontwikkelen en testen van het proces model

Een probleem is dat er nog niet genoeg onderzoek is gedaan naar de relatie tussen schuldgevoel en helpen, waardoor het niet mogelijk is om harde uitspraken hierover te maken. Veel kwesties zijn daardoor tweeledig en kunnen niet met zekerheid in de campagne verwerkt worden. Zo is HIV/aids een ziekte waarvan mensen zeggen dat het weldegelijk de schuld is van de desbetreffende persoon (het had voorkomen kunnen worden door veilig seksueel contact). Het is dus niet zeker of deze opvattingen zullen werken in de campagne.

Stap 4 – Hulp: interventie programma

Het team van vrijwilligers heeft nu verschillende factoren die het hulpgedrag kunnen verhogen. De campagne zal er als volgt uit zien:

1. Persoonlijke profielen van mensen met HIV/AIDS in Afrika worden gepresenteerd, wie, ondanks hun ziekte, het beste proberen te maken van de situatie, maar klaarblijkelijk medische en psychologische hulp nodig hebben die op dit moment niet beschikbaar is.
2. Benadrukken dat door de beperkte informatie, armoede, en het gebrek aan anticonceptiemiddelen, mensen met HIV/AIDS zich niet bewust zijn van de risico’s van onveilig seksueel contact en mogelijkheden om infectie te voorkomen. Hierdoor kunnen zij niet persoonlijk verantwoordelijk worden gehouden voor het oplopen van de ziekte.
3. Gevoelens van morele verplichting worden opgeroepen door zowel het laten zien dat mensen met HIV/AIDS in Afrika ten zeerste hulp nodig hebben als door het gevoel van onrecht oproepen over de armoede in Afrika.
4. De berichten zullen vooral positief zijn om te voorkomen dat er negatieve attitudes worden gevormd ten opzichte van mensen met HIV/AIDS.
5. Er wordt duidelijk gemaakt dat elke donatie, hoe klein dan ook, zal helpen. Ook zal duidelijk gesteld worden waarvoor de donaties precies gebruikt zullen worden.
6. Om de drempel voor mensen om te doneren te verlagen, is doneren via internet mogelijk.

Toepassen van sociale psychologie: de weg van probleem tot interventie?

De PATH-methode helpt sociale psychologen om relatief snel en gemakkelijk een theoretisch gebaseerd interventie programma te ontwikkelen. Echter zijn er wel wat valkuilen. Zo kan het veel tijd kosten om een probleem te definiëren, en veel beraadslagen om de meest belangrijke elementen van het probleem aan te wijzen. Daarnaast kan het zijn dat er niet veel relevante literatuur of juist te veel relevante literatuur te vinden is over het onderwerp. Zelfs als deze in het verleden hebben gewerkt, garandeert dat geen succes voor de volgende keer.

De PATH-methode kan uitgelegd worden in vier belangrijke stappen:

1. Problem: van het probleem naar een probleemdefinitie; het definiëren van het probleem.
2. Analysis: van een probleemdefinitie naar een analyse en verklaring; formuleren van toepasselijke concepten en het ontwikkelen van theorie gebaseerde verklaringen.
3. Test: van verklaringen naar een procesmodel; ontwikkelen en testen van een verklarend procesmodel.
4. Help: van een procesmodel naar interventies; ontwikkelen en evalueren van een programma van interventie.

Stap 1 – Probleem: van het probleem naar een probleemdefinitie

De probleemdefinitie is meestal een stuk uitgebreider dan die in het voorbeeld over HIV/AIDS. Dit komt omdat het team van vrijwilligers al een stap verder waren: ze waren van mening dat er meer aandacht geschonken moet worden aan het HIV/AIDS probleem en startte daarvoor een campagne op. Meestal begint een psycholoog meer bij de basis van een probleem wanneer een probleemdefinitie gevormd moet worden. Hiervoor is het heel belangrijk dat goed beschreven wordt wat het probleem is. Wanneer dit is gebeurd, moeten er nog veel andere vragen gesteld worden: waarom is het eigenlijk een probleem en voor wie is het een probleem? Daarnaast moeten de belangrijkste oorzaken van het probleem in kaart worden gebracht. Ook moet de doelgroep bepaald worden waarop de interventie zal worden toegepast. Als laatste moeten de ‘key aspects’ gevonden worden. Dit betekent dat een goede probleemdefinitie duidelijk maakt dat het probleem van toegepaste vorm is in plaats van een basisvorm en is geformuleerd in concrete termen. Het is hierbij ook belangrijk dat het probleem sociale psychologische aspecten heeft en het probleem oplosbaar is. Wanneer een probleem niet gedefinieerd kan worden aan de hand van een paar termen, is het waarschijnlijk niet geschikt voor een PATH-analyse.

Stap 2 – Analyse: van een probleemdefinitie naar een analyse en verklaring

Wanneer het probleem is gedefinieerd in termen van één of meer sociaal psychologische constructen, is de tweede stap om te komen met een sociaal psychologische verklaring van het probleem. Hiervoor moet eerst bepaald worden wat de uitkomst variabele is: welke variabele moet uiteindelijk veranderd worden?

Het is soms niet zo voor de hand liggend waar in de literatuur gezocht naar moet worden. Zelfs wanneer dit wel duidelijk is, kunnen er veel verschillende theorieën zijn. Zo zijn er ‘social exchange’ en ‘reciprocity’ theorieën. Deze theorieën benadrukken de rol van egoïsme in helpen. Zo voelen mensen zichzelf goed wanneer zij iets hebben gedaan voor een ander. Daarnaast zijn er empathie-altruïsme theorieën. Het basisidee van deze theorie is dat empathie altruïstisch gedrag motiveert gericht op het verlichten van het leiden van een slachtoffer.

Om te bepalen wat de validiteit is van sociale psychologische theorieën, is het belangrijk om te bepalen in hoeverre de experimenten die gebruikt zijn voor de theorie, toepasbaar zijn op de echte wereld. Dit refereert naar de externe validiteit van een experiment. Het is mogelijk dat de bevindingen van een onderzoek, door de specifieke onderzoeksvraag of beperkingen in de steekproeven, op een beperkt aantal real-life situaties toepasbaar zijn.

Stap 3 – Test: van verklaringen naar een procesmodel

Het procesmodel heeft een uitkomst variabele die beïnvloed wordt. Het model moet voornamelijk variabelen bevatten die beïnvloed kunnen worden en moeten de relatie tussen de variabelen in de vorm van een procesmodel beschrijven. Dit procesmodel is de kern van de PATH-methode. Over het algemeen specificeert het model maar een paar mogelijke relaties tussen de variabelen. Dit dwingt onderzoekers om selectief te zijn waardoor niet alles door alles verklaard wordt. Het is soms moeilijk om in de literatuur te vinden hoe bepaalde variabelen invloed hebben op elkaar. Mocht er niets te vinden zijn over een specifieke variabele, dan is het goed om te kijken naar de meer algemene vorm van de desbetreffende variabele.

Stap 4 – Help: van een procesmodel naar een interventie

Dit is de moeilijkste stap in het proces. Het is belangrijk dat het interventieprogramma vooral factoren bevat die beïnvloed kunnen worden door interventie. Veel sociale psychologische variabelen als attitudes en sociale normen, kunnen beïnvloed worden door interventies, maar factoren als sekse, persoonlijkheid of andere diepgewortelde trekken of waarden niet. De stap van testen naar interventie is heel groot. De psycholoog moet zo veel mogelijk interventie programma’s bedenken. Vooral het vormen van de details kost veel werk.

Wat zijn problemen bij het toepassen van theorieën?

Het is moeilijk om sociale psychologische theorieën toe te passen op sociale problemen, omdat veel theorieën ontwikkeld zijn aan de hand van experimenten in laboratoria. De volgende beperkingen zullen nu besproken worden: oversimplificatie, externe validiteit en tegenstrijdig bewijs.

Oversimplificatie

De situatie die onderzocht wordt middels experimenten is bij definitie een reductie en simplificatie van de werkelijkheid. Een laboratoriumexperiment kan nooit de complexheid van variabelen die het menselijk gedrag beïnvloeden omvatten. Vaak wordt er in dergelijke experimenten maar één van de vele variabelen onderzocht.

Externe validiteit

Een andere beperking is dat alle factoren in het echte leven de impact van de variabelen kunnen bedekken die heel duidelijk worden gemanipuleerd in een experiment. Het is hierdoor moeilijk om de bevindingen van bepaalde onderzoeken toe te passen op situaties in het echte leven.

Tegenstrijdig bewijs

Een andere beperking is dat onderzoeken vaak tegenstrijdige bevindingen voortbrengen. Zo kan een effect gevonden worden in het ene onderzoek, maar wordt deze niet gevonden wanner het onderzoek door iemand anders op een ander moment wordt uitgevoerd. Dit komt vaak voort uit het feit dat de onderzoeken dan iets verschillen op het vlak van hun methodologie. Dit laat dus zien dat wanneer de omstandigheden niet precies hetzelfde zijn, mensen al snel anders kunnen reageren op een soortgelijke situatie.

In deze fase moet eerst de uitkomst variabele gedefinieerd worden, dit is de variabele die veranderd moet worden. Daarna worden in de divergente fase zoveel mogelijk verklaringen gevonden. Deze verklaringen worden gekoppeld aan relevante sociale psychologische theorieën. Als laatste, in de convergente fase, worden de verklaringen geëvalueerd op hun relevantie, validiteit, en waarschijnlijkheid van het probleem.

Hoe specifieer je de uitkomst variabele?

Het eerste doel in de analyse fase is het specificeren van de uitkomst variabel om te het doelgedrag voor interventie te verduidelijken. Idealiter wordt de uitkomst variabele geformuleerd in termen van de gewenste staat. De literatuur onderscheidt drie verschillende sociale psychologische variabelen:

1. Gedragingen en intenties van gedrag
2. Attitudes en cognities
3. Emoties en affect

Het is in eerste instantie wenselijk dat er maar één uitkomst variabele is. Dit komt omdat variabelen sterk gerelateerd kunnen zijn aan elkaar waardoor een verandering in één variabele ervoor zorgt voor een verandering in de ander. Wanneer variabelen juist niet gerelateerd zijn, komt dat omdat zij een verschillende ontogenetische historie hebben. Hiervoor hebben zij verschillende verklaringen en interventies nodig.

Wat zijn de benodigdheden voor de uitkomst variabele?

Om een goed doel van invloed te zijn, moet een uitkomst variabele aan de volgende criteria voldoen:

1. Het moet relevant zijn voor het probleem – relevantie
2. Het moet worden beschreven in specifieke en concrete termen – specificiteit
3. Het moet in continue termen beschreven worden – continuïteit

Wat is relevantie?

De uitkomst variabele zou logischerwijs uit de probleemstelling moeten voortkomen. Het zou, in een ideaal scenario, de gewenste staat moeten weerspiegelen.

Wat is specificiteit?

In het PATH-model moet de uitkomst variabele zo concreet mogelijk worden beschreven. Dit is belangrijk omdat een te algemene uitkomst variabele het moeilijk maakt om een effectief interventie programma te ontwikkelen. Je loopt dan het risico dat aspecten van de variabele beïnvloed wordt die niet problematisch zijn.

Wat is continuïteit?

De variabele moet continue zijn zodat het beschreven kan worden in kwantitatieve termen (meer of minder dan…). Ten eerste maakt die het makkelijker om verklaringen te genereren voor het probleem en het beschrijving van het causale model. Ten tweede maakt een kwantitatieve variabele het ook makkelijker om een interventieprogramma te evalueren. De staat voor en de staat na de interventie zijn makkelijk te vergelijken.

De divergente fase: hoe genereer je verklaringen?

De tweede stap in de analyse fase is het vinden van zo veel mogelijk verklaringen en het identificeren van relevante oorzaken van het probleem. Hierbij zijn er een paar dingen om rekening mee te houden. Ten eerste maakt de validiteit van de verklaringen op dit moment niet heel veel uit. Het is belangrijker om ervoor te zorgen dat alle aspecten van het probleem worden verklaard. Ten tweede zou de sociale psycholoog zich moeten richten op verklaringen voor mogelijke verschillen in de uitkomst variabele.

Er zijn verschillende methoden om verklaringen te vinden:

1. Vrije associatie
2. Het verzamelen van verklaringen door empirische technieken zoals vragenlijsten, interviews, en observaties
3. Er kan gezocht worden in de sociale psychologische literatuur

Wat is vrije associatie?

Bij vrije associatie is het belangrijk dat er in eerste instantie zo veel mogelijk verklaringen worden bedacht. Vervolgens wordt er gekeken naar de validiteit en worden de meest gunstig verklaringen gekozen. Bovendien kan het vinden van een verklaring bij vrije associatie leiden tot het vinden van een andere verklaring die logischerwijs uit de eerste volgt.

Er worden verschillende soorten associaties onderscheiden: probleem associatie, concept associatie, en perspectief nemen.

1. Probleem associatie: dit is de meest simpele vorm van associatie. De psycholoog maakt zoveel mogelijk verklaringen voor het probleem door zichzelf de vraag te stellen: waarom is het een probleem? Het kan echter zijn dat het zich alleen op deze manier op het probleem richt, waardoor andere mogelijke verklaringen niet worden besproken. Daarom is het goed om verklaringen te zoeken met een conceptuele en meer abstracte benadering.
2. Concept associatie: een andere manier om verklaringen te vinden is door verder te kijken dan het probleem en fenomenen bedenken die conceptueel gelijk zijn aan het probleem. Door het gebruiken van concepten, kan de psycholoog het probleem vertalen naar een meer abstract en wetenschappelijk probleem.
3. Perspectief nemen: van uit perspectief kijken ziet het probleem door de ogen van de mensen die bij het probleem betrokken zijn. Eerst moeten de individuen die betrokken zij geïdentificeerd worden en daarna moet de psycholoog zichzelf in zijn of haar schoenen plaatsen.

Wat zijn interviews en observaties?

Interviews en observaties zijn ook nuttig tijdens de analyse fase. Echter zijn ze in deze fase specifieker, omdat ze voortkomen uit de gekozen uitkomst variabele(n).

Een specifieke interview methode om verklaringen te vinden is het ‘waarom interview’. Dit kan een echt interview zijn met betrokken partijen, maar het kan ook een oefening zijn voor de psycholoog om voor zichzelf verschillende verklaringen te bedenken. Deze interviews zijn gedetailleerder dan de interviews die in de probleem fase zijn besproken. Bij deze gesprekken moet ervoor worden gezorgd dat de vragen niet altijd op dezelfde manier worden gesteld.

Het verklarende model kan in een figuur worden weergegeven:

• Affirmative action policies
• Expectation that female managers are not competent
• Lack of authority among female managers
• Lack of support for female managers from top management
• Lack of interest among women in management positions

Dit houdt in dat je teruggaat op de causale keten, bottom-up, van de uitkomst variabele naar een mogelijk obstakel. Dit model is nog niet compleet en kan nog veel ‘waarom vragen’ oproepen. Het is goed om volledig te zijn en niet te focussen om één set van verklaringen. Het concentreren om de meest relevante verklaringen gebeurt pas in de convergente fase.

In de analysefase wordt een meer systematische observatie gehanteerd dan in de probleemfase. Er kan onderscheid worden gemaakt tussen observatie van anderen en zelfobservatie (introspectie). In het geval van een observatie, observeert de sociale psycholoog een proces in een groep of organisatie. De SYMLOG, een instrument voor groepsobservatie, kan worden gebruikt. De SYMLOG-instrument bestaat uit 26 kenmerken die aan elk groepslid worden gegeven. Bijvoorbeeld: active, dominant, talks a lot. De psycholoog moet de persoon per item scoren op een driepuntsschaal: 1 = zelden, 2 = soms, 3 = vaak. Deze scores worden dan gecombineerd voor elk groepslid op drie dimensies: dominant-onderdanig, vriendelijk-onvriendelijk, en instrumenteel gecontroleerd-emotioneel expressief. Met deze data wordt een grafische representatie van de groep gegeven.

Bij introspectieve methoden kan aan groepsleden worden gevraagd om zichzelf te beoordelen en te beoordelen hoe ze op andere reageren.

Wat zijn sociale psychologische theorieën?

Een derde methode voor het vinden van verklaringen is aan de hand van sociale psychologische literatuur. Sociale psychologische theorieën, meestal gebaseerd om een groot aantal onderzoeken, specificeren de mogelijke oorzaken van sociaal gedrag, zoals agressie, altruïsme, leiderschap, status, conformiteit, en vooroordelen. De twee methoden voor het genereren van verklaringen, associatie en perspectief nemen, geven vaak een idee van welke theorieën relevant zijn en welke niet. Onthoud dat in de analysefase deze theorieën vooral gebruikt worden als heuristiek om een causaal verklarend model te maken. In de volgen de fase van het PATH-model, de testfase, worden de theorieën grondiger bekeken.

Er zijn drie verschillende strategieën om verklaringen uit sociale psychologische literatuur te vinden:

1. De thematische (topical) strategie: deze benadering zoek uit wat er geschreven is in de literatuur over een bepaald onderwerp. In veel gevallen zijn er studies binnen de psychologische literatuur die direct gerelateerd zijn aan het probleem.
2. Conceptuele strategie: deze benadering herformuleert het probleem op een meer conceptueel niveau om verbanden te vinden met relevante sociale psychologische fenomenen en theorieën.
3. Algemene theorie strategie: de thematische en conceptuele strategieën zijn inductief in dat ze bottom-up zijn, van probleem naar verklaring. De algemene theorie strategie is deductief. Het beweegt top-down, van een algemene theorie dat op het eerste gezicht niet heel relevant lijkt te zijn voor het probleem. Echter hebben zijn een groot bereik aan implicaties over een breed domein van problemen. Zo is het bijvoorbeeld goed om deze strategie te gebruiken voor een relatief nieuw probleem.

De convergente fase: hoe reduceer je het aantal verklaringen?

In de convergente fase wordt het aantal verklaringen verminderd, zodat alleen de meest plausibele verklaringen overblijven. Er zijn drie verschillende stappen in deze fase.

1. Eerst, het aantal verklaringen verminderen door de irrelevante en overbodige verklaringen kwijt te raken.
2. Tijdens de tweede stap, wordt de theoretische validiteit gecontroleerd van elke verklaring.
3. Als derde stap, worden de resterende verklaringen gecontroleerd om te zien of ze verantwoordelijk zijn voor het probleem.

In deze fase moet eerst de uitkomst variabele gedefinieerd worden, dit is de variabele die veranderd moet worden. Daarna worden in de divergente fase zoveel mogelijk verklaringen gevonden. Deze verklaringen worden gekoppeld aan relevante sociale psychologische theorieën. Als laatste, in de convergente fase, worden de verklaringen geëvalueerd op hun relevantie, validiteit, en waarschijnlijkheid van het probleem.

Als alle factoren die de uitkomstvariabele veroorzaken zijn geïdentificeerd, kan een interventie worden uitgevoerd. Een interventie wordt gebruikt om de oorzakelijke factoren te veranderen en daarmee de uitkomst variabele in goede banen te leiden. Het is echter soms niet nodig om alle oorzakelijke factoren te veranderen, dus de eerste stap in de hulpfase is het bepalen van de te veranderen factoren. De aanpasbaarheid van de factoren en de effectgrootte van de interventie bepalen deze keuze. Verbolgens moet worden bepaald hoe de doelgroep wordt bereikt en wat de inhoud van de interventie zal zijn. De inhoud van de interventie is voornamelijk gebaseerd op empirisch bewijs. De laatste stap in de hulpfase is het implementatie proces. Dit hoofdstuk geeft slechts een inleiding tot het ontwikkelen van een interventie.

Hoe bereid je een interventie ontwikkeling voor?

Zoals hierboven beschreven is het niet altijd nodig, passend of mogelijk om alle factoren in het verklaringsmodel aan te passen. Daarom kiest de sociale psycholoog de factoren die aanpasbaar zijn en het grootste effect hebben op de uitkomstvariabele. Hiervoor is het handig om alle factoren van het procesmodel in een balans onder te brengen.

Aanpasbaarheid

Er zijn drie vragen die kunnen helpen bij het uitsluiten van factoren die moeilijk te veranderen zijn:

1. Is de factor een stabiele persoonlijkheidstrek?
2. Is de factor gerelateerd aan diepgewortelde politieke of religieuze waarden?
3. Is de factor gerelateerd aan een stabiele milieusituatie?

Effect grootte

Om te bepalen welke variabelen het meeste effect hebben op de uitkomstvariabele, dient de sociaalpsychologische literatuur te worden geraadpleegd. Als er geen informatie in deze literatuur te vinden is, zijn er verschillende manieren om de effectgrootte te schatten. Zo is het mogelijk om te kijken naar ervaringen uit het verleden met vergelijkbare situaties.

De balanstabel

Een balanstabel helpt bij het vaststellen welke factoren gebruikt zullen worden voor de interventie. Een psycholoog zal alle variabelen uit het procesmodel evalueren op hun aanpasbaarheid en effect grootte. Deze ziet er als volgt uit:

Variables from the process model Modifiability Effect Size

1. Perceived negative outcomes of child being overweight ++ +
2. Knowledge on weight reducing parental behaviors + ++
3. Perceived positive outcomes of weight reducing parental behaviors ++ +
4. Perceived control over child’s behavior + ++
5. Experience with structured parenting 0 +

Note:  With regard to modifiability: ++ = high modifiable; + = medium modifiable; 0 = low modifiable; - = not modifiable; +/0 = depends on another variable.

With regard to the effect size: ++ = large effect; + = moderate effect; 0 = small effect; - = no effect; +/0 = depends on another variable.

Aan de hand van deze tabel kan de psycholoog bepalen welke factoren veranderd moeten worden om de uitkomst variabele te veranderen.

Hoe ontwikkel je de interventie?

Bij het ontwikkelen van een interventie kunnen drie taken worden onderscheiden:

1. Het juiste kanaal kiezen: bijvoorbeeld hoe de doelgroep wordt bereikt.
2. De juiste methoden selecteren: hoe vindt de verandering bijvoorbeeld plaats.
3. Ontwikkeling van de strategieën: vertalen van de methoden naar concrete aspecten van de interventie.

Het kanaal, de methoden en de strategie moeten altijd rekening houden met de doelgroep. Het is goed om te onthouden dat het ontwikkelen van een interventie een dynamisch proces is: keuzes voor het kanaal, de methoden en de strategie worden altijd in combinatie met elkaar gemaakt.

Het kanaal

Het kanaal is het middel waarmee mensen worden bereikt en de beoogde veranderingen vinden alleen plaats wanneer mensen aan dit kanaal worden blootgesteld. Voorbeelden zijn: flyers, tijdschriften, internet, televisie, groepstrainingen en structurele milieuveranderingen.

Het kanaal wordt gekozen op basis van informatie over de doelgroep, de relevante variabelen, methoden en strategieën. De volgende kwesties moeten meegenomen worden bij het kiezen van een kanaal:

1. Is het kanaal een effectieve manier om de doelgroep te bereiken?
2. Is blootstelling middels dit kanaal intensief genoeg om de variabele te veranderen?
3. Is het kanaal toepasselijk voor de methode en de strategie?
4. Wat is de impact op populatie niveau van de interventie bij het gebruik van dit kanaal? De impact wordt bepaald door de effectiviteit: het percentage mensen dat meedoet aan de interventie. De impact van een interventie kan berekend worden door de effectiviteit te vermenigvuldigen met de participatie rate van de interventie.

De methode

Methoden komen vaak voort uit theoretische kaders. De keuze van een methode hangt af van het balansmodel. Voor elke variabele moet een interventiemethode worden gekozen. Daarnaast hangt het af in hoeverre de methode past bij de variabele die moet worden gewijzigd. Sommige kanalen kunnen mensen motiveren door het gewenste gedrag te vertonen, maar ze kunnen ze niet leren hoe ze hun gedrag kunnen veranderen.

De volgende methoden worden vaak gebruikt in psychologische interventies:

• Het stellen van doelen: het stellen van concrete en specifieke doelen is belangrijk. Doelen sturen aandacht en moeite van mensen, geven hen verwachtingen, en geven hen de mogelijkheid tot feedback op het bereiken van het doel, waarmee motivatie wordt gereguleerd. Het stellen van doelen verandert gedrag door het definiëren van doelen die mensen moeten bereiken in een bepaalde periode.
• Angst communicatie: kan effectief zijn om bepaalde gedragingen aan te moedigen. Zo laat het de nadelige consequenties zien van het gedrag dat niet gewenst is. Het is alleen effectief (en ethisch verantwoord) wanneer deze nadelige consequenties samen gaan met expliciete richtlijnen hoe deze consequenties voorkomen kunnen worden.
• Modelleren: refereert naar het leren door observatie van anderen. Kijken hoe anderen zich gedragen en de consequenties hiervan kan mensen leren om een nieuwe gedraging aan te nemen.
• Enactive learning: de meest effectieve manier van het leren van een vaardigheid is om het zelf te bereiken. In interventies kunnen mensen gestimuleerd worden om een bepaalde vaardigheid uit te oefenen en deze te evalueren.
• Sociale vergelijking: informatie over hoe het met andere mensen gaat kan iemands gemoedsstand en welbevinden beïnvloeden.
• Implementatie intenties: intenties om een bepaalde actie uit te voeren in een gespecificeerde situatie. Mensen kunnen gevraagd worden hun intenties voor zichzelf te bepalen middels een doel te bereiken.
• Straf en beloning: over het algemeen herhalen mensen gedrag dat gevolg wordt door een positieve ervaring (beloning) en vermijden zij een negatieve ervaring (straf). Straf voor ongewenst gedrag werkt het beste wanneer het samen gaat met beloning voor gewenst gedrag.
• Feedback: is essentieel in het bereiken van veranderingen in gedrag. Mensen moeten weten in hoeverre zij hun doel hebben bereikt om gemotiveerd te blijven.

De strategie

Methoden moeten worden vertaald in een specifieke strategie. De strategie is de daadwerkelijke interventie waaraan mensen worden blootgesteld. Om strategieën te bedenken, kan een globaal interventie plan worden opgesteld dat de methoden, kanalen, doelgroepen en variabelen specificeert die moeten worden gewijzigd. Verbolgens wordt de strategie bepaald. Dit gebeurt meestal in twee fasen: de divergerende en een convergente fase. In de divergerende fase maakt de psycholoog zoveel mogelijk strategieën en in de convergente fase worden al deze strategieën kritisch beoordeeld.

Er zijn verschillende manieren om interventies te genereren:

• Directe interventie associatie: Ideeën voor strategieën kunnen gebaseerd zijn op veel verschillende bronnen, zoals wat iemand ziet op televisie, wat logisch lijkt, wat effectief blijkt te zijn in literatuur of wat mensen zelf hebben ervaren.
• Directe methode benadering: Deze benadering bestaat uit het kijken naar strategieën die gebruikt zijn in gelijkwaardige situaties.
• Zwakke strategieën: Deze benadering is om strategieën te bedenken die een ongewenst effect hebben op het probleem. Door te weten wat niet gewenst is, kan gevonden worden wat juist wel gewenst is.
• Interviews: Het interviewen van mensen van de doelgroep kan ideeën genereren voor nieuwe strategieën.
• Inzicht vanuit theorie: Deze benadering bestaat uit het kijken naar relevante sociaal psychologische theorieën.
• Inzicht vanuit onderzoek: Deze benadering bestaat uit het kijken naar relevant sociaal psychologisch onderzoek.

De divergerende fase resulteert vaak in een waslijst aan strategieën. De keuze voor een bepaalde strategie of reeks strategieën moet op theoretische en empirische basis worden gemaakt. Ten eerste moet de strategie rekening houden met de randvoorwaarden van de theorie (bijvoorbeeld relevant voor de doelgroep). Ten tweede is het wenselijk dat de gekozen strategie gebaseerd is op empirisch bewijs uit laboratoriumexperimenten of veldstudies. Idealiter zou er bewijs beschikbaar moeten zijn voor de combinatie van het kanaal, de methode, de strategie, de te veranderen variabele en de doelgroep.

Soms is er geen bewijs voor de effectiviteit van een bepaalde strategie. Zeker als de kosten voor een interventieprogramma dan hoog zijn, is het aan te bevelen om eerst de effectiviteit te onderzoeken.

Hoe bouw je het interventieprogramma?

Zodra de strategie(ën) gekozen is, kan de interventies vorm krijgen. Als het om beeldmateriaal gaat, gebeurt dit vaak in samenwerking met een professionele grafisch ontwerper. Hier zijn een paar vuistregels voor het maken van materiaal:

1. Wees zo specifiek mogelijk in de informatieverstrekking.
2. Wanneer er verschillende kanalen voor de interventie worden gebruikt moet alles afgestemd worden op het protocol en de planning van de interventie.
3. Wanneer professionele artiesten betrokken zijn, moeten duidelijke afspraken gemaakt worden in hoeverre zijn vrijheid hebben in het vormgeven van het materiaal.
4. Het is belangrijk dat alle aspecten van het materiaal afgestemd zijn op de strategie, zodat voor iedereen duidelijk is wat deze strategie is.

Pre-testen van de interventie

Het belangrijkste doel hiervan is om grote ontwerpfouten te voorkomen. Het hoeft niet per se een gedragsmeting te bevatten. Het moet ervoor zorgen dat de doelgroep aandacht besteedt aan de boodschap en deze begrijpt. Het formaat van een pre-test is om het materiaal aan de doelgroep bloot te stellen en hun antwoorden vast te leggen en te evalueren. Dit kan op verschillende manieren:

1. Interview. Dit is een vrije manier van het stellen van vragen aan mensen van de doelgroep.
2. Kwantitatieve assessment. Mensen van de doelgroep beantwoorden gesloten vragen over de interventie in een vragenlijst.
3. Herinnering. Er kan een herinneringstaak gebruikt worden waarbij gekeken wordt welke aspecten van de interventie door mensen van doelgroep onthouden zijn. Dit kan inzicht geven in welke strategieën het meest opvallend zijn.
4. Observatie. Mensen van de doelgroep kunnen geobserveerd worden wanneer zij worden blootgesteld aan de interventie.
5. Expert meningen. Er kan gevraagd worden of de betrokken experts de effecten van de interventie kunnenweergeven.

Hoe implementeer je de interventie?

Het implementatieproces heeft één belangrijk doel: verifiëren of de interventie wordt gebruikt zoals bedoeld. Bij de uitvoering gaat het niet om de effecten van de interventie, maar om het zo positioneren van de interventie dat deze effecten kan hebben. De grote uitdaging van het implementatieproces is dat de mate waarin de doelgroep wordt blootgesteld aan de interventie afhangt van de mensen en organisaties die bij de distributie van de interventie betrokken zijn. Dus hoewel psychologen een perfect interventieprogramma kunnen maken, is het sterk afhankelijk van de mensen die de interventie aan de doelgroep moeten blootstellen. Als dit niet of nauwelijks gebeurt, zullen de effecten erg klein zijn of zelfs niet bestaan.

Het implementatie proces

Het implementatieproces kan veel tijd kosten, omdat communicatie en informatie-uitwisseling veel tijd in beslag kunnen nemen. Rogers’ (1983) “Model of Diffusion of Innovation” beschrijft hoe grootschalige veranderingen in het gebruik van een innovatie in de loop van de tijd plaatsvinden. Dit proces staat bekend als het diffusieproces. Het proces bestaat uit vier fasen die worden beschreven aan de hand van een voorbeeldflyer voor mishandelde vrouwen om professionele hulp te krijgen.

1. Verspreidingsfase (dissemination): De huisarts wordt bekend met het bestaan van de flyer en bespreekt het met zijn collega’s.
2. Adoptiefase: De huisarts raakt gemotiveerd om de innovatie te gebruiken en deelt de flyer uit aan patiënten die mogelijk slachtoffer zijn van huishoudelijk geweld.
3. Implementatiefase: De huisarts neemt daadwerkelijk deel aan het gedrag om de doelgroep bloot te stellen aan de interventie: hij deelt de flyer uit aan de juiste patiënten.
4. Continuatie fase: Het uitdelen van de flyer wordt een gewoonte.

Vastleggen van de implementatie route

In het implementatietraject worden alle betrokken personen en organisaties, hun motivaties en drempels om hun taak bij de implementatie uit te voeren, vastgelegd. Het creëren van een implementatietraject bestaat uit drie stappen:

1. Leg de acteurs vast. De route toont de actoren in de relevante netwerken waarin ze communiceren en de betekenis van hun communicatie.
2. Bepalen van de motivaties en struikelblokken voor acteurs. De route toont mogelijke problemen en struikelblokken voor de acteurs om bepaalde taken uit te voeren.
3. Relevante beleidsvorming identificeren. Het moet bekend zijn welke beleid er binnen een bedrijf wordt gevolgd en welke wetten er zijn. Op deze manier kan ervoor worden gezorgd dat deze niet worden overtreden.

Het implementatieplan

Het implementatieplan omvat alle stappen die genomen moeten worden om de actoren aan te moedigen hun taken in de implementatie uit te voeren. Bij het ontwikkelen van een implementatieplan moet de sociale psycholoog rekeninghouden met twee factoren:

1. Implementatiedoelen: Er moeten doelen gesteld worden zodat elke acteur een positieve attitude heeft ten opzichte van de implementatie of hun taak binnen de implementatie ziet als een deel van hun werk.
2. Actieplannen: Deze plannen geven aan hoe de doelen precies bereikt kunnen worden.

De daadwerkelijke implementatie

Deze fase kost veel werk. Alle betrokkenen (actoren) moeten worden benaderd om ervoor te zorgen dat ze hun steentje bijdragen om het doel te bereiken. Dit kan zijn door hen te motiveren of door mogelijke struikelblokken weg te nemen.

De evaluatie

Om vast te stellen of het gesignaleerde probleem daadwerkelijk positief is veranderd, moet aan het einde van de interventiecyclus een evaluatie plaatsvinden. Er zijn minstens drie soorten evaluaties belangrijk:

1. Effectevaluatie: er wordt geëvalueerd in hoeverre de variabelen in direct verband houden met het probleem zijn veranderd. In ieder geval moet het effect van de interventie op de gespecificeerde uitkomstvariabele worden geëvalueerd.
2. Procesevaluatie: bestaat uit primaire procesevaluatie en secundaire procesevaluatie. De primaire procesevaluatie betreft het bepalen van de veranderingen in de variabelen die verantwoordelijk zijn voord de veranderingen in de uitkomstvariabele. De secundaire procesevaluatie verwijst naar een bepaling van de mate waarin effectieve elementen van de interventie daadwerkelijk zijn geïmplementeerd.
3. Kosteneffectiviteit evaluatie: hier wordt bepaald of de kosten opwegen tegen het effect van de interventie.

Als alle factoren die de uitkomstvariabele veroorzaken zijn geïdentificeerd, kan een interventie worden uitgevoerd. Een interventie wordt gebruikt om de oorzakelijke factoren te veranderen en daarmee de uitkomst variabele in goede banen te leiden. Het is echter soms niet nodig om alle oorzakelijke factoren te veranderen, dus de eerste stap in de hulpfase is het bepalen van de te veranderen factoren. De aanpasbaarheid van de factoren en de effectgrootte van de interventie bepalen deze keuze. Verbolgens moet worden bepaald hoe de doelgroep wordt bereikt en wat de inhoud van de interventie zal zijn. De inhoud van de interventie is voornamelijk gebaseerd op empirisch bewijs. De laatste stap in de hulpfase is het implementatie proces. Dit hoofdstuk geeft slechts een inleiding tot het ontwikkelen van een interventie.